ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 ว่าด้วยมรดก

เมื่อคนตาย ทรัพย์มรดกตกทอดไปยังทายาททันทีโดยอัตโนมัติ ไม่ต้องมีการโอน ทายาทจะเสียสิทธิรับมรดกได้เฉพาะกรณีที่กฎหมายกำหนด เช่น ถูกตัดมิให้รับมรดก หรือสละมรดก

กองมรดกรวมถึงทุกอย่างของผู้ตาย: ทรัพย์สิน (บ้าน ที่ดิน เงิน) + สิทธิเรียกร้อง + หนี้สิน ยกเว้นสิทธิเฉพาะตัว เช่น สิทธิใช้ชื่อ สิทธิเลือกตั้ง หนี้ที่ต้องชำระด้วยตนเอง

กองมรดก: ทรัพย์สิน+สิทธิ+หน้าที่+หนี้สินทั้งหมด ยกเว้นเรื่องเฉพาะตัว (เช่น สิทธิเลี้ยงดู)

เมื่อบุคคลใดต้องถือว่าถึงแก่ความตายตามความใน

ทายาทมี 2 ประเภท: (1) ทายาทโดยธรรม — มีสิทธิรับมรดกตามกฎหมาย เช่น ลูก พ่อแม่ คู่สมรส (2) ผู้รับพินัยกรรม — ได้รับมรดกตามที่เจ้ามรดกทำพินัยกรรมระบุไว้

ถูกกำจัดมิให้รับมรดก: ฆ่า/ฟ้องเท็จ/ไม่แจ้งฆ่า/ข่มขู่ทำพินัยกรรม/ปลอมพินัยกรรม → ขาดจากทายาท

ทายาทถูกตัดมรดก: ยักยอก/ซ่อนมรดก ฆ่า/ทำร้ายเจ้ามรดก ปลอมพินัยกรรม → ถูกกำจัดไม่ได้รับมรดก

บุคคลดังต่อไปนี้ต้องถูกกำจัดมิให้รับมรดกฐานเป็นผู้ไม่ สมควร คือ (๑) ผู้ที่ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดว่าได้เจตนากระทำ หรือพยายามกระทำ ใ...

การถูกกำจัดมิให้รับมรดกเป็นการเฉพาะตัว ผู้สืบสันดานของทายาทที่ถูกกำจัดยังคงมีสิทธิสืบมรดกต่อไปเสมือนทายาทนั้นตายแล้ว

เจ้ามรดกสามารถตัดทายาทคนใดไม่ให้รับมรดกได้ ต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษร: ระบุในพินัยกรรม หรือทำเป็นหนังสือมอบไว้แก่เจ้าหน้าที่ ต้องระบุชื่อคนที่ถูกตัดให้ชัดเจน

การตัดมิให้รับมรดกสามารถถอนได้ หากทำโดยพินัยกรรมต้องถอนด้วยพินัยกรรมเท่านั้น แต่หากทำเป็นหนังสือมอบแก่พนักงานเจ้าหน้าที่สามารถถอนตามแบบที่บัญญัติไว้

บัญญัติเรื่องมรดกที่ตกทอดแก่ผู้เยาว์ บุคคลวิกลจริต หรือบุคคลผู้ไม่สามารถจัดการงานตนเองได้

บัญญัติเกี่ยวกับทายาทที่เป็นผู้เยาว์ บุคคลวิกลจริต หรือบุคคลไร้ความสามารถในการสละมรดก

การสละมรดกต้องแสดงเจตนาชัดแจ้งเป็นหนังสือมอบแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ หรือทำเป็นสัญญาประนีประนอมยอมความ

การสละมรดกจะทำเพียงบางส่วน มีเงื่อนไข หรือเงื่อนเวลาไม่ได้ และเมื่อสละแล้วจะถอนไม่ได้

หากทายาทสละมรดกโดยรู้ว่าจะทำให้เจ้าหนี้เสียเปรียบ เจ้าหนี้มีสิทธิขอเพิกถอนการสละมรดกนั้นได้ และอาจขอให้ศาลสั่งให้ตนรับมรดกแทนที่ทายาท

พินัยกรรมเป็นโมฆะ: ทำไม่ถูกแบบ (ไม่มีพยาน ไม่ลงลายมือชื่อ) ผู้ทำอายุ < 15 ถูกบังคับ หลอกลวง → โมฆะ

บัญญัติเรื่องสิทธิของผู้สืบสันดานของผู้สละมรดกในการได้รับมรดกตามที่กำหนด

เมื่อผู้รับพินัยกรรมสละมรดก ผู้นั้นและผู้สืบสันดานไม่มีสิทธิรับมรดกที่ได้สละแล้ว

หากทายาทโดยธรรมสละมรดกและไม่มีผู้สืบสันดาน หรือผู้รับพินัยกรรมสละมรดก ให้นำส่วนแบ่งนั้นปันแก่ทายาทอื่นต่อไป

ห้ามมิให้บุคคลใดสละหรือโอนสิทธิในการสืบมรดกของผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่ในอนาคต

ไม่มีพินัยกรรม → มรดกทั้งหมดตกแก่ทายาทโดยธรรม มีพินัยกรรมแต่ระบุไม่ครบ → ส่วนที่เหลือก็ตกแก่ทายาทโดยธรรม พินัยกรรมจึงไม่ตัดสิทธิ์ทายาทโดยธรรมในส่วนที่ไม่ได้ระบุ

ทายาทโดยธรรมที่รับทรัพย์ตามพินัยกรรมแล้ว ยังคงมีสิทธิเรียกส่วนโดยธรรมของตนจากมรดกส่วนที่ยังไม่ได้จำหน่ายโดยพินัยกรรม

พระภิกษุไม่มีสิทธิเรียกร้องทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรม เว้นแต่จะสึกจากสมณเพศและเรียกร้องภายในอายุความที่กำหนด

ทรัพย์สินที่พระภิกษุได้มาระหว่างอยู่ในสมณเพศ เมื่อมรณภาพให้ตกเป็นสมบัติของวัดภูมิลำเนา เว้นแต่จะจำหน่ายไปในระหว่างชีวิตหรือโดยพินัยกรรม

ทรัพย์สินที่บุคคลมีอยู่ก่อนอุปสมบทเป็นพระภิกษุไม่ตกเป็นสมบัติของวัด แต่ตกทอดเป็นมรดกแก่ทายาทโดยธรรมหรือจำหน่ายตามกฎหมายได้

กำหนดวิธีคิดส่วนแบ่งทรัพย์มรดกระหว่างทายาทโดยธรรม โดยแบ่งตามลำดับและชั้นตามที่บัญญัติไว้ในหมวด 2 และ 3

เมอได้ปฏิบัติตามมาตรา ๑๖๒๕ (๑) แล้ว ให้คิดส่วนแบ่ง ทรัพย์มรดกระหว่างทายาทโดยธรรม ดังต่อไปนี้ (๑) ทรัพย์มรดกนั้นให้แบ่งแกทายาทตามลำ...

ผู้จัดการมรดก: รวบรวมทรัพย์สิน ชำระหนี้ แบ่งมรดกให้ทายาท ตั้งโดยพินัยกรรมหรือศาล ต้องจัดการภายใน 1 ปี ทำเกินอำนาจ → รับผิดส่วนตัว

คู่สมรสที่ร้างกันหรือแยกกันอยู่โดยยังมิได้หย่าขาด จากกันตามกฎหมาย มิได้สิ้นไปซึ่งสิทธิโดยธรรมในการสืบมรดกซึ่งกันและกัน หมวด ๒ การแ...

ทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ: (1) ลูก/หลาน (2) พ่อแม่ (3) พี่น้องร่วมพ่อแม่ (4) พี่น้องต่างพ่อหรือต่างแม่ (5) ปู่ย่าตายาย (6) ลุงป้าน้าอา ลำดับก่อนตัดสิทธิ์ลำดับหลัง ยกเว้นพ่อแม่ได้ส่วนเท่าลูก คู่สมรสเป็นทายาทพิเศษได้รับส่วนแบ่งทุกกรณี

ชั้นใกล้ตัดชั้นไกล: มีลูก→พี่น้องไม่ได้มรดก ยกเว้น บิดามารดา (ชั้น3) ได้ส่วนแบ่งเสมือนชั้นเดียวกับลูก

ในระหว่างผู้สืบสันดานต่างชั้น บุตรชั้นสนิทที่สุดมีสิทธิรับมรดกก่อน ผู้สืบสันดานชั้นถัดลงไปรับมรดกได้เฉพาะโดยสิทธิรับมรดกแทนที่เท่านั้น

ภายใต้บังคับแห่งมาตรา ๑๖๒๙ วรรคสุดท้าย การแบ่ง ส่วนมรดกของทายาทโดยธรรมในลำดับญาติให้เป็นไปตามบทบัญญัติในส่วนที่ ๑ แห่ง หมวดนี้

ทายาทโดยธรรมในลำดับเดียวกันได้รับส่วนแบ่งมรดกตามที่ระบุไว้

กำหนดวิธีแบ่งส่วนมรดกระหว่างผู้สืบสันดานที่รับมรดกแทนที่ โดยบุตรชั้นสนิทที่สุดมีสิทธิก่อน ชั้นเดียวกันได้รับเท่ากัน และถ้ามีผู้สืบสันดานเดียวได้รับทั้งหมด

คู่สมรสได้มรดกตามทายาทลำดับที่มีอยู่ (ม.1629): มีลูกหรือผู้สืบสันดาน → ได้เท่าทายาทชั้นบุตร | มีพี่น้องร่วมพ่อแม่ หรือไม่มีลูกแต่มีพ่อแม่ → กึ่งหนึ่ง | มีพี่น้องร่วมพ่อหรือร่วมแม่ ปู่ย่าตายาย หรือลุงป้าน้าอา → สองในสาม | ไม่มีทายาทเลย → ทั้งหมด

หากเจ้ามรดกมีภริยาที่ชอบด้วยกฎหมายหลายคนก่อนใช้บรรพ 5 และยังมีชีวิต ภริยาเหล่านั้นรวมกันมีสิทธิรับมรดกตามลำดับชั้นและส่วนแบ่งที่กำหนด

คู่สมรสที่มีชีวิตอยู่ในฐานะผู้รับประโยชน์ตามสัญญาประกันชีวิตมีสิทธิรับเงินทั้งหมด แต่ต้องชดใช้เบี้ยประกันส่วนที่เกินให้แก่สินเดิมหรือสินสมรสของอีกฝ่าย

เมื่อคู่สมรสทั้งสองลงทุนทำสัญญาเงินรายปีร่วมกัน ฝ่ายที่มีชีวิตอยู่ต้องชดใช้สินเดิมหรือสินสมรสของอีกฝ่ายเท่าจำนวนที่เรียกเพิ่มพิเศษเพื่อคงการจ่ายเงินรายปี

ตัดมรดก: ทำได้โดยพินัยกรรมหรือหนังสือมอบเจ้าหน้าที่ ต้องระบุชัดเจนว่าตัดใคร ทายาทที่ถูกตัดไม่ได้รับมรดกเลย — ออกสอบบ่อย

บทบัญญัติมาตรา 1640 เกี่ยวกับสิทธิโดยธรรมในการรับมรดก

ถ้าบุคคลใดซึ่งจะเป็นทายาทตามมาตรา ๑๖๒๙ (๒) หรือ (๕) ถึงแก่ความตาย หรือถูกกำจัดมิให้รับมรดกก่อนเจ้ามรดกตาย ถ้ามีทายาทในลำดับ เดียวก...

การรับมรดกแทนที่กันให้ใช้บังคับเฉพาะในระหว่างทายาทโดยธรรมเท่านั้น

สิทธิรับมรดกแทนที่มีเฉพาะผู้สืบสันดานโดยตรงเท่านั้น ผู้บุพการีไม่มีสิทธิรับมรดกแทนที่

ผู้สืบสันดานจะรับมรดกแทนที่ได้ต่อเมื่อมีสิทธิบริบูรณ์ในการรับมรดกเท่านั้น

การสละมรดกของบุคคลหนึ่งไม่ตัดสิทธิของผู้สละในการรับมรดกแทนที่บุคคลนั้นในการสืบมรดกบุคคลอื่น

พินัยกรรมคือเอกสารที่กำหนดล่วงหน้าว่าเมื่อตายแล้วจะให้ทรัพย์สินของตนตกไปแก่ใคร หรือจัดการอย่างไร มีผลบังคับเมื่อเจ้ามรดกตายเท่านั้น

การแสดงเจตนากำหนดการเผื่อตายต้องทำโดยคำสั่งครั้งสุดท้ายที่กำหนดไว้ในพินัยกรรม

พินัยกรรมต้องทำตามแบบที่ระบุไว้ในหมวด 2 แห่งลักษณะพินัยกรรม

เพิกถอนพินัยกรรม: ทำได้ทุกเวลา โดย ทำพินัยกรรมใหม่ขัดกัน/ทำลาย/ขีดฆ่า/จำหน่ายทรัพย์ที่ยกให้

ค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นในการจัดการทำศพสามารถเรียกได้ตามบุริมสิทธิที่กำหนดไว้

ทรัพย์มรดกที่จัดสรรไว้ให้นำออกขายทอดตลาดเพื่อชำระหนี้ แต่ทายาทอาจป้องกันการขายได้โดยชำระราคาตามที่ผู้ตีราคาที่ศาลตั้งขึ้นกำหนด

พินัยกรรมที่ไม่ได้ทำตามแบบที่กำหนดในมาตราที่อ้างถึงย่อมเป็นโมฆะ

ผู้เขียนหรือพยานในพินัยกรรมและคู่สมรสของบุคคลดังกล่าวไม่มีสิทธิเป็นผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรมนั้น

ความสามารถของผู้ทำพินัยกรรมพิจารณา ณ เวลาทำพินัยกรรม ส่วนความสามารถของผู้รับพินัยกรรมพิจารณา ณ เวลาที่ผู้ทำพินัยกรรมตาย

พินัยกรรม 5 แบบ: ธรรมดา(ม.1656) เขียนเอง(ม.1657) เอกสารฝ่ายเมือง(ม.1658) เอกสารลับ(ม.1660) วาจา(ม.1663 เฉพาะสถานการณ์พิเศษ) ไม่ทำตามแบบ = โมฆะ

แบบพินัยกรรมธรรมดา: (1) ทำเป็นหนังสือ (2) ระบุวันเดือนปี (3) ลงลายมือชื่อผู้ทำ (4) ต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกัน (5) พยานลงลายมือชื่อรับรอง หากขาดข้อใดข้อหนึ่ง พินัยกรรมอาจเป็นโมฆะ

พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับต้องเขียนด้วยมือตนเองทุกข้อความ รวมถึงวัน เดือน ปี และลายมือชื่อ การแก้ไขต้องทำด้วยมือตนเองและลงลายมือชื่อกำกับ

กำหนดบุคคลที่มีอำนาจรับบันทึกพินัยกรรม ได้แก่ พนักงานทูตหรือกงสุลไทย และพนักงานที่มีอำนาจตามกฎหมายต่างประเทศ

พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองสามารถทำนอกที่ว่าการอำเภอได้เมื่อมีการร้องขอ

ข้อความ 'หรือ' เป็นส่วนต่อเนื่องจากมาตราก่อนหน้าในหมวดพินัยกรรม

บุคคลที่เป็นทั้งใบ้และหูหนวกที่ต้องการทำพินัยกรรมแบบเอกสารลับ ให้เขียนด้วยตนเองบนซองพินัยกรรมแทนการให้ถ้อยคำ

กรมการอำเภอไม่อาจเปิดเผยพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองหรือเอกสารลับแก่บุคคลอื่นขณะผู้ทำยังมีชีวิต และต้องส่งมอบคืนเมื่อผู้ทำพินัยกรรมร้องขอ

ให้ถือว่าเป็นผู้เขียนพินัยกรรมตามความหมายแห่งมาตรานี้

พินัยกรรมแบบพิเศษสิ้นความสมบูรณ์เมื่อพ้นหนึ่งเดือนนับแต่ผู้ทำพินัยกรรมกลับสู่ฐานะที่สามารถทำพินัยกรรมตามแบบอื่นได้

เมื่อผู้ทำพินัยกรรมจะต้องลงลายมือชื่อตามมาตรา ๑๖๕๖

บทบัญญัติมาตรา ๙ วรรคสอง แห่งประมวล กฎหมายนี้ มิให้ใช้บังคับแก่พยานผู้ที่จะต้องลงลายมือชื่อตามมาตรา ๑๖๕๖ มาตรา ๑๖๕๘

คนในบังคับไทยที่ทำพินัยกรรมในต่างประเทศสามารถใช้กฎหมายของประเทศที่ทำหรือกฎหมายไทยก็ได้

ผู้ทำพินัยกรรมไม่มีหน้าที่ต้องเปิดเผยเนื้อหาพินัยกรรมให้พยานทราบ เว้นแต่กฎหมายกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น

นายทหารหรือข้าราชการฝ่ายทหารชั้นสัญญาบัตรมีอำนาจเช่นเดียวกับกรมการอำเภอในการรับทำพินัยกรรม และแพทย์โรงพยาบาลมีอำนาจดังกล่าวด้วยหากผู้ทำพินัยกรรมป่วยอยู่ในโรงพยาบาล

บุคคลบางประเภทไม่สามารถเป็นพยานในการทำบัญชีใด ๆ ที่ต้องทำขึ้นตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

ผู้เขียนพินัยกรรมแทนผู้ทำต้องลงลายมือชื่อและระบุว่าเป็นผู้เขียน หากเป็นพยานด้วยให้ระบุข้อความนั้นต่อท้ายลายมือชื่อด้วย

มาตรานี้แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พุทธศักราช 2479

สิทธิและหน้าที่ตามพินัยกรรมมีผลบังคับได้ตั้งแต่ผู้ทำพินัยกรรมถึงแก่ความตาย เว้นแต่จะกำหนดเงื่อนไขหรือเงื่อนเวลาไว้เป็นอย่างอื่น

ผลของเงื่อนไขในพินัยกรรมขึ้นอยู่กับว่าเป็นเงื่อนไขบังคับก่อนหรือบังคับหลัง และสำเร็จก่อนหรือหลังผู้ทำพินัยกรรมตาย โดยผู้ทำอาจกำหนดให้มีผลย้อนหลังได้

ผู้รับประโยชน์ตามพินัยกรรมที่มีเงื่อนไขบังคับก่อนสามารถร้องขอต่อศาลให้ตั้งผู้จัดการทรัพย์สินจนกว่าเงื่อนไขจะสำเร็จหรือพ้นวิสัย

พินัยกรรมสามารถกำหนดให้บุคคลมีภาระต้องก่อตั้งมูลนิธิ หรือสั่งจัดสรรทรัพย์สินโดยตรงเพื่อวัตถุประสงค์อย่างใดอย่างหนึ่ง

เมื่อพินัยกรรมสั่งให้ก่อตั้งมูลนิธิ ทายาทหรือผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ร้องขอให้รัฐบาลอนุญาตให้จัดตั้งมูลนิธิเป็นนิติบุคคล

เมื่อมูลนิธิที่ก่อตั้งโดยพินัยกรรมได้จดทะเบียนเป็นนิติบุคคลแล้ว ทรัพย์สินที่จัดสรรไว้ถือว่าตกเป็นของมูลนิธินั้นตั้งแต่พินัยกรรมมีผล

หากตั้งมูลนิธิตามพินัยกรรมไม่ได้ ทรัพย์สินตกทอดตามที่พินัยกรรมระบุหรือศาลจัดสรรให้นิติบุคคลที่มีวัตถุประสงค์ใกล้เคียง หากจัดสรรไม่ได้เลยหรือขัดกฎหมายข้อกำหนดนั้นเป็นอันไร้ผล

เจ้าหนี้ของผู้ทำพินัยกรรมมีสิทธิร้องขอเพิกถอนข้อกำหนดก่อตั้งมูลนิธิเฉพาะเท่าที่ตนเองต้องเสียประโยชน์

เมื่อทรัพย์สินที่ยกให้ตามพินัยกรรมสูญหายหรือถูกทำลายและมีของแทนหรือสิทธิเรียกค่าสินไหม ผู้รับพินัยกรรมมีสิทธิเรียกสิ่งนั้นแทน

พินัยกรรมที่ทำขึ้นเพื่อปลดหนี้หรือโอนสิทธิเรียกร้องมีผลเพียงเท่าจำนวนที่ค้างชำระเมื่อผู้ทำพินัยกรรมตาย และต้องส่งมอบเอกสารหลักฐานแก่ผู้รับพินัยกรรม

พินัยกรรมที่ทำให้แก่เจ้าหนี้ของตนให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าไม่ได้ทำขึ้นเพื่อชำระหนี้ที่ค้างชำระ

เมื่อพินัยกรรมตีความได้หลายนัยให้ถือตามนัยที่สำเร็จผลตามความประสงค์ของผู้ทำพินัยกรรมได้ดีที่สุด

หากผู้ทำพินัยกรรมกำหนดผู้รับโดยคุณสมบัติและมีบุคคลหลายคนมีคุณสมบัตินั้น ให้สันนิษฐานว่าทุกคนได้รับส่วนเท่ากัน

พินัยกรรมที่ยกทรัพย์แก่บุคคลซึ่งมีบุคคลอื่นดูแลอยู่แล้วต้องตั้งผู้ปกครองทรัพย์ โดยห้ามตั้งเกินระยะเวลาที่กำหนด

ผู้ทำพินัยกรรมที่ต้องการยกทรัพย์ให้แก่ผู้เยาว์หรือผู้ไร้ความสามารถแต่ต้องการให้บุคคลอื่นจัดการทรัพย์สินนั้น

มาตรานี้แก้ไขเพิ่มเติมวรรคสองโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 14) พ.ศ. 2548

นอกจากบุคคลที่ระบุไว้ในมาตรา ๑๕๕๗ แห่งประมวล กฎหมายนี้ นิติบุคคล หรือบุคคลธรรมดาที่มีความสามารถบริบูรณ์ จะรับตั้งเป็นผู้ปกครอง ทรั...

ผู้ปกครองทรัพย์ตั้งขึ้นได้โดยผู้ทำพินัยกรรมเอง หรือโดยบุคคลที่ผู้ทำพินัยกรรมระบุไว้ในพินัยกรรมให้เป็นผู้ตั้ง

ผู้ปกครองทรัพย์สามารถทำพินัยกรรมตั้งบุคคลอื่นให้สืบแทนตนได้ เว้นแต่ผู้ทำพินัยกรรมจะกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น

ผู้ปกครองทรัพย์มีสิทธิและหน้าที่เช่นเดียวกับผู้ปกครองตามบรรพ 5 ในส่วนที่เกี่ยวกับทรัพย์สินที่ได้รับมอบ เว้นแต่พินัยกรรมกำหนดไว้ต่างออกไป

ผู้ทำพินัยกรรมมีสิทธิเพิกถอนพินัยกรรมของตนทั้งหมดหรือบางส่วนในเวลาใดก็ได้

การเพิกถอนพินัยกรรมฉบับก่อนโดยพินัยกรรมฉบับหลังจะสมบูรณ์ก็ต่อเมื่อพินัยกรรมฉบับหลังทำตามแบบที่กฎหมายกำหนด

ผู้ทำพินัยกรรมเพิกถอนได้โดยทำลายหรือขีดฆ่าต้นฉบับด้วยความตั้งใจ แต่หากมีหลายฉบับต้องกระทำกับทุกฉบับจึงจะสมบูรณ์

การโอนหรือทำลายทรัพย์สินที่เป็นวัตถุแห่งข้อกำหนดพินัยกรรมด้วยความตั้งใจถือเป็นการเพิกถอนข้อกำหนดนั้น

หากพินัยกรรมฉบับก่อนและฉบับหลังมีข้อความขัดกัน ให้ถือว่าฉบับก่อนถูกเพิกถอนโดยฉบับหลังเฉพาะในส่วนที่ขัดกันเท่านั้น

ข้อกำหนดพินัยกรรมตกไปใน 4 กรณี ได้แก่ ผู้รับตายก่อน เงื่อนไขไม่อาจสำเร็จและผู้รับตายก่อน ผู้รับบอกสละ หรือทรัพย์สินสูญหายโดยไม่ตั้งใจและไม่มีของแทน

เมื่อพินัยกรรมหรือข้อกำหนดในพินัยกรรมเป็นโมฆะ ทรัพย์สินนั้นตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมหรือแผ่นดินแล้วแต่กรณี

พินัยกรรมเป็นโมฆะ: อายุ <15/คนไร้ความสามารถ/ถูกข่มขู่/ไม่ทำตามแบบ (5 แบบตาม ม.1655-1672)

ข้อกำหนดห้ามโอนในพินัยกรรมมีได้ตลอดชีวิตสำหรับบุคคลธรรมดา และไม่เกินสามสิบปีสำหรับนิติบุคคล หากกำหนดนานกว่านั้นให้ลดลงเหลือสามสิบปี

มาตรานี้แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ฉบับที่ 14 พ.ศ. 2548

พินัยกรรมที่ทำขึ้นโดยบุคคลซึ่งมีอายุไม่ครบสิบห้าปีบริบูรณ์เป็นโมฆะ

พินัยกรรมของบุคคลที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถเป็นโมฆะ และพินัยกรรมของคนวิกลจริตเสียเปล่าเมื่อพิสูจน์ได้ว่าวิกลจริตขณะทำ

พินัยกรรมหรือข้อกำหนดพินัยกรรมที่ทำขึ้นขัดต่อบทบัญญัติกฎหมายย่อมมีผลตามที่กฎหมายกำหนด

ข้อกำหนดพินัยกรรมเป็นโมฆะในสามกรณี ได้แก่ มีเงื่อนไขให้ผู้รับจำหน่ายทรัพย์สินของตนเอง กำหนดผู้รับที่ไม่ทราบตัวแน่นอน หรือระบุทรัพย์สินไม่ชัดแจ้ง

เงื่อนไขที่บังคับให้ผู้รับพินัยกรรมจำหน่ายทรัพย์ที่ยกให้แก่บุคคลอื่นถือว่าไม่มีผล ผู้รับยังคงได้รับทรัพย์นั้นโดยไม่มีเงื่อนไข

ผู้มีส่วนได้เสียอาจร้องขอให้ศาลเพิกถอนพินัยกรรมที่ทำเพราะข่มขู่ได้หลังผู้ทำพินัยกรรมตาย แต่หากผู้ทำยังมีชีวิตอยู่เกินหนึ่งปีหลังพ้นจากการข่มขู่แล้วจะร้องขอไม่ได้

ผู้มีส่วนได้เสียอาจขอเพิกถอนพินัยกรรมที่ทำเพราะสำคัญผิดหรือกลฉ้อฉลได้ แต่หากผู้ทำพินัยกรรมมิได้เพิกถอนภายในหนึ่งปีนับแต่รู้เรื่อง พินัยกรรมนั้นยังมีผลบังคับได้

คดีเพิกถอนข้อกำหนดพินัยกรรมต้องฟ้องภายในสามเดือนนับแต่รู้เหตุ และห้ามฟ้องเมื่อพ้นสิบปีนับแต่ผู้ทำพินัยกรรมตาย

ผู้จัดการมรดกคือคนที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลจัดการทรัพย์มรดก แบ่งปันให้ทายาท ตั้งได้ 2 ทาง: (1) ระบุไว้ในพินัยกรรม (2) ร้องขอให้ศาลแต่งตั้ง — กรณีหลังพบบ่อยที่สุดเมื่อทายาทตกลงกันไม่ได้

ผู้จัดการมรดกโดยพินัยกรรมตั้งขึ้นได้สองวิธี คือโดยผู้ทำพินัยกรรมเอง หรือโดยบุคคลที่ระบุไว้ในพินัยกรรมให้เป็นผู้ตั้ง

ใครร้องขอได้: ทายาท ผู้มีส่วนได้เสีย หรืออัยการ โดยยื่นต่อศาล เหตุที่ร้องได้: ทายาทอยู่ต่างประเทศ/เป็นเด็ก ทายาทตกลงกันไม่ได้ หรือไม่มีพินัยกรรมตั้งผู้จัดการ ศาลจะพิจารณาความเหมาะสมของผู้ที่จะเป็นผู้จัดการมรดก

ผู้จัดการมรดกที่ศาลตั้งเพื่อการเฉพาะเจาะจงไม่ต้องทำบัญชีทรัพย์มรดก เว้นแต่จำเป็นหรือศาลสั่ง

ผู้ทำพินัยกรรมตั้งผู้จัดการมรดกได้คนเดียวหรือหลายคน หากเหลือคนเดียวจัดการได้โดยลำพัง แต่หากเหลือหลายคนต้องจัดการร่วมกัน

หน้าที่ของผู้จัดการมรดกที่ศาลตั้งเริ่มต้นนับแต่วันที่ได้ฟังหรือถือว่าได้ฟังคำสั่งศาลแล้ว

ทายาทหรือผู้มีส่วนได้เสียอาจแจ้งถามผู้จัดการมรดกโดยพินัยกรรมว่าจะรับหน้าที่หรือไม่ภายในหนึ่งปีนับแต่เจ้ามรดกตาย หากไม่ตอบภายในหนึ่งเดือนถือว่าปฏิเสธ

ผู้เยาว์ บุคคลวิกลจริตหรือเสมือนไร้ความสามารถ และบุคคลล้มละลายไม่สามารถเป็นผู้จัดการมรดกได้

ผู้จัดการมรดกมีสิทธิและหน้าที่ทำการอันจำเป็นตามคำสั่งในพินัยกรรมและเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดก

ผู้จัดการมรดกต้องรับผิดต่อทายาทตามที่บัญญัติไว้ในกฎหมาย

ผู้จัดการมรดกไม่มีสิทธิรับบำเหน็จจากกองมรดก เว้นแต่พินัยกรรมหรือทายาทส่วนใหญ่กำหนดให้

ผู้จัดการมรดกห้ามทำนิติกรรมที่ตนมีส่วนได้เสียขัดแย้งกับกองมรดก เว้นแต่พินัยกรรมอนุญาตหรือได้รับอนุญาตจากศาล

ผู้จัดการมรดกต้องจัดการด้วยตนเอง แต่อาจใช้ตัวแทนได้หากพินัยกรรมให้อำนาจ ศาลสั่ง หรือเพื่อประโยชน์แก่กองมรดก

ทายาทผูกพันต่อบุคคลภายนอกในกิจการที่ผู้จัดการมรดกทำภายในขอบอำนาจ แต่ไม่ผูกพันหากผู้จัดการมรดกรับสินบนส่วนตัวเว้นแต่ทายาทยินยอม

ผู้จัดการมรดกต้องสืบหาผู้มีส่วนได้เสียและแจ้งข้อกำหนดพินัยกรรมที่เกี่ยวข้องแก่ผู้มีส่วนได้เสียภายในเวลาอันสมควร

กำหนดวันเริ่มนับสำหรับกรณีศาลตั้งผู้จัดการมรดก และกรณีที่ผู้จัดการมรดกรับหน้าที่ในกรณีอื่น

ผู้มีส่วนได้เสียอาจร้องขอให้ศาลถอนผู้จัดการมรดกที่ละเลยหน้าที่ได้ก่อนการปันมรดกเสร็จ และผู้จัดการมรดกอาจลาออกได้โดยต้องรับอนุญาตจากศาล

กำหนดเวลาในการจัดการมรดกอาจถูกกำหนดไว้เป็นอย่างอื่นโดยผู้ทำพินัยกรรม ทายาทส่วนใหญ่ หรือศาล

ผู้จัดการมรดกต้องจัดทำบัญชีทรัพย์มรดกให้แล้วเสร็จภายในหนึ่งเดือนนับแต่เวลาที่กฎหมายกำหนด

ให้นำมาตรา ๑๕๖๓ มาตรา ๑๕๖๔ วรรคหนึ่ง และวรรค สอง และมาตรา ๑๕๖๕ แห่งประมวลกฎหมายนี้มาใช้บังคับโดยอนุโลม ในระหว่างทายาท กับผู้จัดการ...

ศาลอาจถอนผู้จัดการมรดกได้หากไม่จัดทำบัญชีตามเวลาหรือแบบที่กำหนด หรือบัญชีไม่น่าพอใจเพราะประมาทเลินเล่อ ทุจริต หรือไม่มีความสามารถ

รายงานบัญชีมรดกสมบูรณ์ต่อเมื่อส่งมอบแก่ทายาทล่วงหน้าไม่น้อยกว่าสิบวัน และทายาทต้องฟ้องคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกภายในห้าปีนับแต่สิ้นสุด

หน้าที่ผจม.: จัดการด้วยตนเอง ทำบัญชีทรัพย์ใน 15 วัน แจ้งทายาท จ่ายหนี้ แบ่งมรดก รายงานศาล

เจ้าหนี้กองมรดกมีสิทธิได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินในกองมรดกเท่านั้น ไม่สามารถเรียกร้องจากทรัพย์สินส่วนตัวของทายาท

ทายาทมีหน้าที่แจ้งทรัพย์มรดกและหนี้สินทั้งหมดของผู้ตายที่ตนรู้แก่ผู้จัดการมรดก

ตราบใดที่เจ้าหนี้หรือผู้รับพินัยกรรมยังไม่ได้รับชำระ ให้ถือว่ามรดกอยู่ระหว่างจัดการ และผู้จัดการมรดกมีอำนาจดำเนินการที่จำเป็นรวมถึงฟ้องคดี

เจ้าหนี้กองมรดกอาจบังคับสิทธิเรียกร้องต่อทายาทคนใดก็ได้ แต่หากมีผู้จัดการมรดกต้องเรียกเข้ามาในคดีด้วย

ก่อนแบ่งมรดกเจ้าหนี้เรียกชำระเต็มจำนวนจากกองมรดกได้ หลังแบ่งมรดกแล้วเรียกได้ไม่เกินส่วนที่ทายาทแต่ละคนได้รับ และทายาทที่ชำระเกินส่วนมีสิทธิไล่เบี้ย

กฎหมายกำหนดลำดับการชำระหนี้กองมรดกเจ็ดประเภท ตั้งแต่ค่าใช้จ่ายส่วนรวม ค่าทำศพ ภาษี ค่าจ้าง ค่าเครื่องอุปโภค หนี้สินสามัญ และบำเหน็จผู้จัดการมรดก

กฎหมายกำหนดลำดับการจัดสรรทรัพย์สินของเจ้ามรดกเพื่อชำระหนี้ โดยเริ่มจากทรัพย์สินอื่นก่อนอสังหาริมทรัพย์ตามลำดับที่กฎหมายบัญญัติ

เจ้าหนี้กองมรดกมีสิทธิคัดค้านการขายทอดตลาดหรือตีราคาทรัพย์สินมรดก และหากยังดำเนินการต่อไปจะยกขึ้นยันเจ้าหนี้ผู้คัดค้านไม่ได้

เจ้าหนี้ที่ถูกตั้งเป็นผู้รับประโยชน์ประกันชีวิตของผู้ตายมีสิทธิรับเงินทั้งหมด แต่ต้องคืนเบี้ยประกันแก่กองมรดกหากเจ้าหนี้อื่นพิสูจน์ได้ว่าขัดต่อกฎหมาย

ทายาทโดยธรรมหรือผู้รับพินัยกรรมไม่มีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดพินัยกรรมลักษณะเฉพาะเกินกว่าจำนวนทรัพย์มรดกที่ตนได้รับ หลักการนี้คุ้มครองทายาทไม่ให้รับภาระเกินกว่าส่วนที่ตนได้รับจากกองมรดก

ผู้จัดการมรดกไม่จำเป็นต้องส่งมอบทรัพย์มรดกให้ทายาทภายในหนึ่งปีนับแต่เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย ยกเว้นกรณีที่เจ้าหนี้กองมรดกและผู้รับพินัยกรรมทุกคนที่ปรากฏตัวได้รับชำระหนี้และส่วนได้ครบถ้วนแล้ว

แบ่งมรดก: ทายาทตกลงกันเอง หรือ ฟ้องศาลให้แบ่ง แบ่งเป็นส่วนเท่ากัน (เว้นแต่พินัยกรรมกำหนดไว้)

กฎหมายสันนิษฐานว่าทายาทร่วมมีส่วนเท่ากันในกองมรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง เว้นแต่จะมีกฎหมายหรือข้อความในพินัยกรรมกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น

การที่ทายาทได้รับทรัพย์สินหรือประโยชน์จากเจ้ามรดกโดยเสน่หาในระหว่างที่เจ้ามรดกมีชีวิตอยู่ไม่ทำให้สิทธิรับมรดกของทายาทนั้นเสื่อมเสียแต่อย่างใด และทายาทที่ครอบครองทรัพย์มรดกที่ยังไม่แบ่งมีสิทธิเรียกร้องให้แบ่งได้แม้จะพ้นอายุความแล้ว

ทายาทคนใดครอบครองทรัพย์มรดกซึ่งยังมิได้แบ่งกัน ทายาทคนนั้นมีสิทธิที่จะเรียกร้องให้แบ่งทรัพย์มรดกนั้นได้ แม้ว่าจะล่วงพ้นกำหนดอายุ ค...

ในคดีฟ้องเรียกทรัพย์มรดก ทายาทที่อ้างสิทธิในทรัพย์มรดกนั้นมีสิทธิร้องสอดเข้าในคดี แต่ศาลไม่อาจบังคับให้ทายาทอื่นนอกจากคู่ความหรือผู้ร้องสอดเข้ามารับส่วนแบ่งหรือกันส่วนมรดกได้

การแบ่งปันทรัพย์มรดกทำได้โดยทายาทเข้าครอบครองทรัพย์สินแต่ละส่วน หรือขายแล้วนำเงินมาแบ่ง หากแบ่งโดยสัญญาจะฟ้องบังคับไม่ได้เว้นแต่มีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิด

การฟ้องคดีเนื่องจากถูกรอนสิทธิในทรัพย์มรดกต้องฟ้องภายในสามเดือนนับแต่วันที่ถูกรอนสิทธิ มิฉะนั้นจะขาดอายุความ

คดีฟ้องให้รับผิดเนื่องจากการรอนสิทธิตามมาตรา ๑๗๕๑ นั้น มิให้ฟ้องเมื่อพ้นกำหนดสามเดือนนับแต่เมื่อถูกรอนสิทธิ ลักษณะ ๕ มรดกที่ไม่มีผ...

เมื่อบุคคลถึงแก่ความตายโดยไม่มีทายาทโดยธรรม ผู้รับพินัยกรรม หรือการตั้งมูลนิธิตามพินัยกรรม มรดกของบุคคลนั้นตกทอดแก่แผ่นดิน โดยอยู่ภายใต้บังคับสิทธิของเจ้าหนี้กองมรดก

อายุความฟ้องคดีมรดก: (1) ภายใน 1 ปี นับจากรู้ว่าเจ้ามรดกตาย หรือ (2) อย่างช้าไม่เกิน 10 ปี นับจากวันที่เจ้ามรดกตาย หากปล่อยให้เกินกำหนดจะเสียสิทธิ์ฟ้อง แต่ไม่เสียสิทธิ์รับมรดกถ้ายังครอบครองอยู่

อายุความหนึ่งปีในคดีมรดกจะยกขึ้นต่อสู้ได้เฉพาะโดยทายาท บุคคลที่มีสิทธิใช้สิทธิแทนทายาท หรือผู้จัดการมรดกเท่านั้น บุคคลอื่นไม่อาจยกอายุความนี้ขึ้นต่อสู้ได้