ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

นิยาม: ผู้ต้องหา=ยังไม่ถูกฟ้อง | จำเลย=ถูกฟ้องแล้ว | ผู้เสียหาย=ได้รับความเสียหาย | โจทก์=อัยการ/ผู้เสียหาย

นิยามสำคัญในคดีอาญา: ผู้ต้องหา=ยังไม่ถูกฟ้อง, จำเลย=ถูกฟ้องแล้ว, ผู้เสียหาย=ผู้ได้รับความเสียหาย, คำร้องทุกข์=แจ้งความโดยมีเจตนาให้ลงโทษ (ต่างจาก 'แจ้งเหตุ' ที่ไม่ระบุเจตนาให้ลงโทษ)

สันนิษฐานบริสุทธิ์ (Presumption of Innocence): ผู้ต้องหา/จำเลย=บริสุทธิ์จนกว่าศาลพิพากษา ภาระพิสูจน์=โจทก์

ผู้จัดการแทนผู้เสียหาย: ตาย/บาดเจ็บ → พ่อแม่/ลูก/สามีภริยา จัดการแทนได้ ร้องทุกข์/ฟ้อง/ถอนฟ้อง

สิทธิฟ้องอาญา: อัยการ หรือ ผู้เสียหายฟ้องเองได้ ไม่ต้องรอตำรวจ/อัยการ (ฟ้องตรงศาลได้)

คำร้องทุกข์: ผู้เสียหายแจ้งเจ้าหน้าที่+ประสงค์ให้ลงโทษ ≠ คำกล่าวโทษ(คนอื่นแจ้ง) ≠ แจ้งความ(แจ้งเหตุ)

เขตอำนาจสอบสวน: (1) ที่เกิดเหตุ (2) ที่อยู่/ถูกจับ (3) ที่สอบสวนก่อน — แจ้งความได้ทุกสถานีตำรวจ แต่สอบสวนโดยท้องที่ที่เกิดเหตุเป็นหลัก

ผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหามีสิทธิแจ้งญาติทันที พบทนายความเป็นการส่วนตัว รับการเยี่ยมจากญาติ และรับการรักษาพยาบาล มาตรานี้คุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานในชั้นควบคุมตัว

ห้ามฟ้องซ้ำอาญา: คดีถึงที่สุด(ศาลตัดสินเด็ดขาด)→ฟ้องอีกไม่ได้ (Double Jeopardy/Ne Bis In Idem)

อัยการสั่งไม่ฟ้อง: ผู้เสียหายยังฟ้องเองได้ สิทธิฟ้องไม่ระงับ ≠ ม.29(สิทธิฟ้องระงับ=ตาย/ยอมความ)

อัยการไม่ฟ้อง: ร้องเรียนอธิบดีกรมอัยการ หรือ ฟ้องศาลเอง ทั้ง 2 ทางทำได้พร้อมกัน

สิทธิผู้ต้องหา: แจ้งข้อหา/มีทนาย/พบญาติ/รักษาพยาบาล/ร้องเรียน รัฐธรรมนูญ+วิ.อาญาคุ้มครอง

คำกล่าวโทษ: คนอื่น(ไม่ใช่ผู้เสียหาย)แจ้งเจ้าหน้าที่ ≠ คำร้องทุกข์(ผู้เสียหายแจ้ง+ประสงค์ลงโทษ)

ในการร้องทุกข์ สอบสวน ไต่สวนมูลฟ้อง และพิจารณา ถ้ากฎหมายให้มีนักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์เข้าร่วม ต้องมีคุณสมบัติตามกฎกระทรวง และได้รับค่าตอบแทนตามระเบียบกระทรวงยุติธรรมที่กระทรวงการคลังเห็นชอบ

ถอนคำร้องทุกข์: ถอนได้ทุกเวลาก่อนคดีถึงที่สุด→สิทธิฟ้องระงับ(เฉพาะคดียอมความ) ≠ ถอนฟ้อง(ม.34)

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

ร้องทุกข์: แจ้งความร้องทุกข์ต้องมี ชื่อ/เรื่อง/ความประสงค์ให้ลงโทษ ≠ กล่าวโทษ(คนอื่นแจ้ง ไม่ใช่ผู้เสียหาย)

แบ่งอำนาจ: ตำรวจ = สอบสวน / อัยการ = สั่งฟ้อง-ไม่ฟ้อง+เป็นโจทก์ในศาล / ศาล = พิจารณาพิพากษา — หลักแบ่งแยกอำนาจในคดีอาญา

สืบสวน vs สอบสวน: สืบสวน=หาข้อเท็จจริง(ตำรวจทุกคนทำได้) สอบสวน=รวบรวมหลักฐาน(เฉพาะ ส.ส.)

พนักงานสอบสวน: ตำรวจท้องที่เกิดเหตุ=ผู้รับผิดชอบ สืบสวน≠สอบสวน (สืบสวน=หาข้อเท็จจริง สอบสวน=รวบรวมพยานหลักฐาน)

แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2496 ชื่อว่าได้เกิดภายในเขตอำนาจของตน

เขตสอบสวน: ท้องที่เกิดเหตุ/ผู้ต้องหาอยู่/ถูกจับ ทำผิดหลายท้องที่→แจ้งที่ไหนก็ได้

อัยการสูงสุด: รับผิดชอบคดีพิเศษ (ความมั่นคง/ข้ามเขต/หลายศาล) มอบหมาย ส.ส./อัยการได้

พนักงานสอบสวนในเขตที่ความผิดเกิดมีหน้าที่รับผิดชอบการสอบสวน แต่หากมีเหตุจำเป็นอาจให้พนักงานสอบสวนในท้องที่ที่ผู้ต้องหาอยู่หรือถูกจับรับดำเนินการแทนได้

หากไม่แน่ชัดว่าพนักงานสอบสวนคนใดรับผิดชอบคดีในจังหวัดหรือกองบัญชาการเดียวกัน ให้ผู้บัญชาการชี้ขาด และการรอคำสั่งไม่เป็นเหตุให้งดสอบสวน

เขตอำนาจ: ผิดที่ไหน ฟ้องศาลนั้น หรือ ศาลที่จำเลยอยู่/ถูกจับ/สอบสวน | ผิดนอกประเทศ → ศาลอาญา

ศาลอาญา: มีเขตอำนาจทั่วกรุงเทพ (ส่วนที่ไม่อยู่เขตศาลอาญาอื่น) รับคดีอาญาทุกประเภท

อำนาจศาลอาญา: ชำระคดีอาญา+คดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องได้ ผู้เสียหายฟ้องแพ่งพ่วงคดีอาญา

ศาลจังหวัด: รับคดีอาญาทุกประเภท ≠ ศาลแขวง(≤3ปี) คดีร้ายแรง→ศาลจังหวัดเท่านั้น

ศาลแขวง: คดีโทษ ≤3ปี/ปรับ ≤60,000 เช่น ทำร้ายร่างกายธรรมดา ลักทรัพย์เล็กน้อย

ผู้พิพากษาที่ชำระคดีอาญาอาจถูกตั้งรังเกียจได้ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

คดีอาญาฟ้องศาลได้โดย 2 ฝ่าย: (1) พนักงานอัยการ — เป็นผู้ฟ้องหลักในคดีอาญา (2) ผู้เสียหาย — มีสิทธิฟ้องเองได้ (ฟ้องเอง/ฟ้องร่วม) ทั้งนี้ผู้เสียหายต้องเป็น 'ผู้เสียหายโดยนิตินัย' ตาม ม.2(4)

สิทธิฟ้องระงับ: ตาย/ถอนคำร้องทุกข์/ยอมความ/คดีเลิก/พิพากษาเด็ดขาด/กฎหมายยกเลิกความผิด

อัยการฟ้องซ้ำไม่ได้: ผู้เสียหายฟ้องแล้ว อัยการฟ้องอีกไม่ได้ แต่ขอเข้าร่วมเป็นโจทก์ได้ในชั้นไต่สวนมูลฟ้อง

ผู้เสียหายฟ้อง: ต้องไต่สวนมูลฟ้องก่อน มีมูล=รับฟ้อง ≠ อัยการฟ้อง(รับทันทีเพราะผ่านสอบสวนแล้ว)

ร่วมเป็นโจทก์: ผู้เสียหายขอเข้าร่วมกับอัยการได้ก่อนพิพากษา มีสิทธิถามค้าน/นำพยาน/อุทธรณ์

ห้ามฟ้องซ้ำอาญา: คดีถึงที่สุดแล้ว→ฟ้องซ้ำไม่ได้ (Double Jeopardy) ≠ ม.170 วิ.แพ่ง(Res Judicata)

ถอนฟ้อง: อัยการถอนได้ก่อนพิพากษา (ต้องได้ยินยอมผู้เสียหาย) ผู้เสียหายถอนได้ก่อนพิพากษา

ยอมความ: คดียอมความ=ถอนคำร้องทุกข์/ยอมความได้ทุกเมื่อก่อนคดีถึงที่สุด สิทธิฟ้องระงับทันที

ยอมความ: คดีส่วนตัว (หมิ่นประมาท ยักยอก ฉ้อโกง ฯลฯ) ตกลงกันได้ ถอนแจ้งความ/ถอนฟ้อง = คดีระงับ — ต่างจากคดีแผ่นดินที่ยอมความไม่ได้ (ฆ่า ลัก ปล้น)

คดีเลิกกัน: เปรียบเทียบปรับได้ ถ้าโทษปรับสถานเดียว หรือ จำคุก≤5ปี+ปรับ≤100K → จ่ายค่าปรับ=คดีระงับ

ยอมความ: ต้องร้องทุกข์ใน 3 เดือนนับแต่รู้เรื่อง+รู้ตัว ไม่งั้นขาดอายุความ | ถอนคำร้องทุกข์=คดีระงับ

คดีอาญาระงับเมื่อ: (1) ผู้กระทำผิดตาย (2) ถอนฟ้อง/ยอมความ (เฉพาะความผิดต่อส่วนตัว เช่น หมิ่นประมาท ยักยอก) (3) เลิกคดี (ม.37) (4) คดีถึงที่สุดแล้ว (ฟ้องซ้ำไม่ได้) (5) กฎหมายยกเลิกความผิด (6) ขาดอายุความ (7) กฎหมายยกเว้นโทษ

คดีแพ่งเกี่ยวเนื่องอาญา: ฟ้องที่ศาลอาญาหรือศาลแพ่งก็ได้ เช่น ถูกชนรถ → ฟ้องอาญา(ประมาท) + แพ่ง(ค่าเสียหาย) ที่ศาลเดียวกัน

ฟ้องแพ่งในคดีอาญา: ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม ประหยัด ≠ ฟ้องแพ่งแยกต่างหาก(ต้องเสียค่าขึ้นศาล)

ในการพิจารณาคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องอาญา หากพยานไม่เพียงพอ ศาลเรียกพยานเพิ่มได้ และอาจพิพากษาคดีอาญาก่อนคดีแพ่งก็ได้

ฟ้องแพ่งพ่วงอาญา: ผู้เสียหายเรียกค่าเสียหายในคดีอาญาได้เลย ไม่ต้องฟ้องแพ่งแยก ประหยัดเวลา+ค่าใช้จ่าย

พนักงานอัยการสามารถขอรวมการเรียกทรัพย์สินคืนเข้ากับคดีอาญา และคำพิพากษาส่วนนี้เป็นส่วนหนึ่งของคำพิพากษาคดีอาญา

ม.44/1: ผู้เสียหายเรียกค่าเสียหายในคดีอาญาได้เลย ไม่ต้องฟ้องแพ่งแยก ได้ยกเว้นค่าธรรมเนียม

ค่าสินไหมพ่วงอาญา: ผู้เสียหายยื่นคำร้องขอค่าเสียหายในคดีอาญาได้เลย ไม่ต้องฟ้องแพ่งแยก ฟรีค่าธรรมเนียม

แม้จะมีการฟ้องคดีอาญาแล้ว ผู้เสียหายยังคงมีสิทธิฟ้องคดีแพ่งได้อีก

ศาลตัดสินอาญาว่าจำเลยผิด → ฟ้องแพ่งเรียกค่าเสียหาย ศาลแพ่งต้องถือตามข้อเท็จจริงในคดีอาญา ไม่ต้องพิสูจน์ใหม่

แพ่งรอผลอาญา: คดีเกี่ยวเนื่อง→ศาลแพ่งรอผลอาญาก่อน อาญาตัดสินว่าผิด=แพ่งใช้ข้อเท็จจริงเดียวกัน

อาญาผูกพันแพ่ง: ศาลอาญาตัดสินว่าผิด→คดีแพ่งใช้ข้อเท็จจริงเดียวกัน ยกฟ้องอาญา≠ยกฟ้องแพ่ง

แม้ไม่มีการฟ้องคดีแพ่ง เมื่อพิพากษาคดีอาญา ศาลมีอำนาจสั่งคืนทรัพย์ของกลางแก่เจ้าของได้

แพ่งถือตามอาญา: ศาลอาญาตัดสินว่าผิด→ศาลแพ่งต้องถือว่าผิดด้วย แต่ยกฟ้องอาญา≠ยกฟ้องแพ่ง

หากไม่มีผู้ฟ้องคดีอาญา สิทธิฟ้องคดีแพ่งของผู้เสียหายจะระงับตามอายุความคดีอาญาที่กำหนดในประมวลกฎหมายอาญา

มาตรานี้เป็นส่วนนำของหมวด 2 ว่าด้วยหมายอาญา ส่วนที่ 1 หลักทั่วไป

หมายเรียกต้องทำเป็นหนังสือระบุสถานที่ออกหมาย วันที่ ชื่อผู้ถูกเรียก เหตุผล สถานที่และเวลานัด และลายมือชื่อผู้ออกหมาย

การกำหนดวันเวลาในหมายเรียกต้องคำนึงถึงระยะทาง เพื่อให้ผู้ถูกเรียกมีเวลาเดินทางมาตามกำหนด

หมายเรียกผู้ต้องหาจะมอบให้บุคคลอื่นรับแทนไม่ได้ นอกจากสามีภริยา ญาติ หรือผู้ปกครองเท่านั้น

มาตรา 55/1 เพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ฉบับที่ 22 พ.ศ. 2547

ออกหมายจับได้เมื่อ: (1) โทษจำคุก > 3 ปี + มีหลักฐาน หรือ (2) โทษไม่ถึง 3 ปีแต่กลัวหนี/ยุ่งพยาน/ก่ออันตราย — ไม่มีหมายจับ ตำรวจจับได้เฉพาะ "ซึ่งหน้า"

1 819 ภายใต้บังคับแห่งบทบัญญัติในมาตรา 78 มาตรา 79 มาตรา 80 มาตรา 92 และมาตรา 94 แห่งประมวลกฎหมายนี้ ะจับ ขัง จำคุก หรือค้นในที่รโ

หมายอาญา 4 ชนิด: จับ/ค้น/ขัง/จำคุก-ปล่อย ศาลออกเท่านั้น(ยกเว้นจับซึ่งหน้า) ≠ หมายเรียก(ม.52-56)

ศาลมีอำนาจออกคำสั่ง หมายจับ หมายค้น หรือหมายขังตามที่เห็นสมควรหรือเมื่อมีผู้ร้องขอ

2122 ก่อนออกหมาย จะต้องปรากฏพยานหลักฐานำมสมควรที่ทำให้ศาลเชื่อได้ว่ามีเหตุที่จะออกหมายตามมาตรา 66 มาตรา 69 หรือมาตรา 71 คำสั่งศาลใ

หมายจับ หมายค้น หมายขัง หมายจำคุก และหมายปล่อยต้องทำเป็นหนังสือ ระบุสถานที่ออกหมาย วันที่ เหตุผล และรายละเอียดบุคคลที่เกี่ยวข้อง

มาตรานี้แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติฉบับที่ 22 พ.ศ. 2547 กำหนดให้เจ้าพนักงานตั้งแต่สองนายขึ้นไปที่ได้รับหมายสามารถจัดการแยกกันหรือร่วมกันได้

เจ้าพนักงานที่จัดการตามหมายต้องแจ้งข้อความในหมายแก่ผู้เกี่ยวข้องและส่งหมายให้ตรวจดูหากมีคำขอ พร้อมบันทึกวันที่ดำเนินการไว้ในหมาย

อายุหมายจับ: 6 เดือน(ถ้าไม่กำหนด) เกิน→ต้องขอศาลออกใหม่ ศาลกำหนดสั้นกว่าได้

เมื่อจับบุคคลตามหมายหรือค้นพบสิ่งของตามหมายค้นแล้ว ให้ส่งบุคคลหรือสิ่งของนั้นไปยังศาลหรือเจ้าพนักงานที่กำหนดในหมายโดยด่วน

หากผู้ถูกจับตามหมายหลบหนี เจ้าพนักงานมีอำนาจติดตามจับกุมได้โดยไม่ต้องมีหมายใหม่

หมายจับ: โทษ >3ปี หรือ หลบหนี/ยุ่งพยาน/อันตราย | ไม่มาตามหมายเรียก → ออกหมายจับได้

สามารถออกหมายจับบุคคลที่ไม่ทราบชื่อได้ โดยต้องระบุรูปพรรณลักษณะให้ละเอียดเท่าที่จะทำได้

หมายจับสิ้นผล: จับได้/ศาลเพิกถอน/หมดอายุ จับแล้ว→หมายหมดผลทันที

หมายค้น: ค้นที่รโหฐานต้องมีหมายศาล แสดงหมายต่อผู้ครอบครอง ค้นได้เฉพาะกลางวัน ยกเว้นฉุกเฉิน

การออกหมายค้นเพื่อพบและจับบุคคลจะกระทำได้ต่อเมื่อมีหมายจับอยู่ด้วย และเจ้าพนักงานต้องมีทั้งสองหมาย

หมายขัง: ครั้งละ ≤12 วัน ขังรวม: โทษ≤6เดือน=48วัน | โทษ>6เดือน-5ปี=84วัน | สอบสวน≤84วัน

หมายปล่อยต้องออกในกรณีต่างๆ ได้แก่ ศาลสั่งปล่อยชั่วคราว อัยการไม่ฟ้อง ยกฟ้อง ถอนฟ้อง หรือพิพากษาให้รับโทษอื่นที่ไม่ใช่จำคุก

ระหว่างอุทธรณ์ฎีกา หากจำเลยถูกขังครบหรือเกินกำหนดโทษตามคำพิพากษา ศาลต้องออกหมายปล่อย เว้นแต่โจทก์ขอเพิ่มโทษ

ภายใต้บังคับแห่งมาตรา ๗๓ และ ๑๘๕ วรรค ๒ เมื่อผู้ใด ต้องคำพิพากษาให้จำคุกหรือประหารชีวิตหรือจะต้องจำคุกแทนค่าปรับ ให้ศาลออกหมาย จำค...

หมาย 3 ชนิด: ขัง(ระหว่างพิจารณา) จำคุก(หลังพิพากษา) ปล่อย(ยกฟ้อง/พ้นโทษ)

หมายจำคุก/ปล่อย: ลงโทษ→หมายจำคุก ยกฟ้อง/พ้นโทษ→หมายปล่อย ทั้งสองเป็นหมายอาญา

ราษฎรจับได้: ผิดซึ่งหน้า (เห็นกำลังกระทำ/เพิ่งกระทำ) จับแล้วส่งตำรวจทันที

ตำรวจจับคนโดยไม่มีหมายจับได้ 4 กรณี: (1) ผิดซึ่งหน้า (2) มีพฤติการณ์น่าสงสัยพร้อมอาวุธ/เครื่องมือ (3) เข้าหลักออกหมายจับแต่เร่งด่วน (4) ผู้ต้องหา/จำเลยหนีประกัน (แก้ไขโดย ฉบับที่ 22 พ.ศ. 2547)

ราษฎรไม่มีอำนาจจับกุมบุคคลอื่นโดยทั่วไป นอกจากกรณีที่เข้าเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไว้

ผิดซึ่งหน้า: (1) เห็นกำลังทำ (2) พบสดๆ (3) ถูกไล่จับ (4) พบทันทีพร้อมหลักฐาน → จับได้โดยไม่ต้องมีหมาย

มาตรา 81 ได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ฉบับที่ 22 พ.ศ. 2547

ห้ามจับบุคคลในพระบรมมหาราชวัง พระราชวัง หรือสถานที่ที่พระมหากษัตริย์และพระบรมวงศ์ประทับ ไม่ว่าจะมีหมายจับหรือไม่

การจับในกรณีพิเศษทำได้เมื่อบุคคลกระทำความผิดซึ่งหน้าและความผิดนั้นปรากฏในบัญชีท้ายประมวลกฎหมาย

จับโดยเจ้าพนักงาน: ต้องมีหมายจับ ยกเว้น 3 กรณี (ผิดซึ่งหน้า/มีอาวุธน่าสงสัย/เร่งด่วน)

สิทธิผู้ถูกจับ: ต้องได้รับแจ้ง (1) ข้อกล่าวหา (2) สิทธิไม่ให้การ (สิทธิ์นิ่ง) (3) ถ้อยคำอาจใช้เป็นพยานหลักฐาน (4) สิทธิพบทนายความ ถ้าเจ้าหน้าที่ไม่แจ้งสิทธิ ถ้อยคำรับสารภาพอาจใช้เป็นพยานไม่ได้ (แก้ไขโดย ฉบับที่ 22 พ.ศ. 2547)

เมื่อมีผู้นำผู้ถูกจับมาส่ง เจ้าพนักงานจะปล่อยชั่วคราวหรือควบคุมไว้ก็ได้ แต่หากจับตามหมายศาลต้องดำเนินการตามหมายนั้น

วิธีจับ: ต้องแจ้งว่าถูกจับ+ข้อหา+สิทธิ ผู้ถูกจับมีสิทธิ: แจ้งญาติ พบทนาย ห้ามใช้กำลังเกินจำเป็น

เจ้าของสิ่งของที่ถูกยึดระหว่างสอบสวนซึ่งมิใช่สิ่งผิดกฎหมายสามารถยื่นคำร้องขอคืนสิ่งของนั้นได้ โดยอาจมีหรือไม่มีประกัน แต่ต้องไม่กระทบการใช้เป็นพยานหลักฐาน

การควบคุมผู้ถูกจับต้องไม่เกินกว่าที่จำเป็น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อป้องกันการหลบหนีเท่านั้น

กฎ 48 ชม.: จับแล้วต้องนำตัวไปศาลใน 48 ชม. ไม่งั้นต้องปล่อย ศาลสั่งฝากขังได้ครั้งละ ≤ 12 วัน

ศาลอาจอนุญาตให้นำผู้ต้องหาไปสถานที่ราชการหรืออื่นเพื่อสอบสวนโดยมีการถ่ายทอดภาพและเสียง เมื่ออัยการหรือพนักงานสอบสวนร้องขอและผู้ต้องหาไม่คัดค้าน

มาตรานี้กำหนดให้นำบทบัญญัติในส่วนที่เกี่ยวข้องมาใช้บังคับโดยอนุโลม

หมายขังและหมายจำคุกต้องดำเนินการในเขตของศาลที่ออกหมาย เว้นแต่กฎหมายจะบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น

หากมีเหตุจำเป็น ศาลอาจสั่งให้ขังผู้ต้องหาหรือจำเลยในสถานที่อื่นนอกเรือนจำได้ โดยอยู่ในความควบคุมของผู้ร้องขอหรือเจ้าพนักงานที่ศาลกำหนด

เพิ่มโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ 25) พ.ศ. ฎกระทรวงซึ่งต้องกำหนดวิธีการควบคุมและมาตรการเ

ผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบหรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ อัยการ พนักงานสอบสวน ผู้บัญชาการเรือนจำ หรือญาติ มีสิทธิร้องต่อศาลขอให้ปล่อยตัวได้

มาตรา 91 เป็นส่วนนำของหมวด 3 ว่าด้วยการปล่อยชั่วคราว ครอบคลุมมาตรา 91–105

ค้นบ้าน: ต้องมีหมายค้น เว้น 5 กรณี: ร้องช่วย ผิดซึ่งหน้า คนมีหมายจับจะหนี ของผิดกฎหมายจะถูกย้าย เจ้าบ้านมีหมายจับ

ค้นไม่ต้องมีหมาย 5 กรณี: เสียงร้องช่วย/ผิดซึ่งหน้า/ไล่จับหนีเข้าบ้าน/ของผิดกฎหมายจะหาย/จับเจ้าบ้าน

การจับ ขัง จำคุก หรือค้นในที่รโหฐานตามประมวลกฎหมายนี้ต้องมีคำสั่งหรือหมายของศาลออกให้สำหรับการนั้น

ค้นหญิง: ต้องให้หญิงเป็นผู้ค้น ป้องกันการล่วงละเมิด ฝ่าฝืน=ค้นมิชอบ(ม.90/1)

4546 การค้นในที่รโหฐานต้องกระทำระหว่างพระอาทิตย์ขึ้นและตก มีข้อยกเว้นดังนี้ (1) เมื่อลงมือค้นแต่ในเวลากลางวัน ถ้ายังไม่เสร็จจะค้นต

พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจมีอำนาจหน้าที่จัดการตามหมายอาญาที่ศาลออกและมอบให้ภายในเขตอำนาจของตน โดยอาจจัดการเองหรือสั่งผู้ใต้บังคับบัญชาได้

การค้นในที่รโหฐานต้องค้นเฉพาะเพื่อหาตัวคนหรือสิ่งของที่ระบุ แต่หากค้นหาสิ่งของโดยไม่จำกัดสิ่ง เจ้าพนักงานมีอำนาจยึดสิ่งของที่อาจใช้เป็นพยานหลักฐานได้

ค้นตัวบุคคล: ค้นได้ในที่สาธารณะเมื่อมีเหตุสงสัย ตำรวจ/ฝ่ายปกครองเท่านั้น การค้นหญิง→ต้องให้หญิงเป็นผู้ค้น

ค้นตัวผู้ถูกจับ: จับแล้ว→ค้นตัวได้ทันที ยึดอาวุธ/ของกลาง ≠ ค้นบ้าน(ม.93=ต้องมีหมาย)

สิ่งของที่ยึดได้จากการค้นต้องห่อหรือบรรจุหีบห่อ และตีตราหรือทำเครื่องหมายสำคัญไว้

ก่อนลงมือค้นเจ้าพนักงานต้องแสดงความบริสุทธิ์ และค้นต่อหน้าผู้ครอบครองสถานที่หรือพยานอย่างน้อยสองคน พร้อมให้รับรองสิ่งของที่ยึดได้

เจ้าพนักงานผู้ค้นต้องบันทึกรายละเอียดการค้นและทำบัญชีสิ่งของที่ค้นได้ แล้วอ่านให้ผู้เกี่ยวข้องฟังและลงลายมือชื่อรับรอง

ค้นไม่ต้องมีหมาย: ที่สาธารณะ+มีเหตุสงสัย ≠ ค้นที่รโหฐาน(ม.93=ต้องมีหมาย ยกเว้น5กรณี)

เจ้าหน้าที่ต้องขอคำสั่งศาลเพื่อให้ส่งจดหมายหรือเอกสารไปรษณีย์โทรเลขของผู้ต้องหา แต่ไม่ใช้บังคับกับเอกสารโต้ตอบระหว่างผู้ต้องหากับทนายความ

ประกันตัว: สิทธิขั้นพื้นฐาน ปฏิเสธได้เฉพาะเมื่อหลบหนี/ยุ่งพยาน/อันตราย ไม่ให้ประกัน=ต้องมีเหตุผล

แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ 22) พ.ศ. มาตรา 108/1 มาตรา 109 มาตรา 110 มาตร

ศาลพิจารณาให้ประกันตัวโดยดู 7 ปัจจัย: ข้อหาหนักเบา, พยานหลักฐาน, พฤติการณ์คดี, ความน่าเชื่อถือหลักประกัน, โอกาสหลบหนี, อันตรายจากการปล่อย, คำคัดค้าน หลักสำคัญ: ผู้ต้องหา/จำเลยมีสิทธิได้รับการปล่อยชั่วคราว เว้นแต่มีเหตุจำเป็น (แก้ไขโดย ฉบับที่ 22 พ.ศ. 2547)

การสั่งไม่ให้ปล่อยชั่วคราวทำได้เมื่อมีเหตุควรเชื่อว่าผู้ต้องหาจะหลบหนี ยุ่งเหยิงพยานหลักฐาน ก่อเหตุอันตราย หลักประกันไม่น่าเชื่อถือ หรือการปล่อยจะเป็นอุปสรรคต่อคดี

หากพยานสำคัญอาจได้รับอันตรายจากการปล่อยชั่วคราวผู้ต้องหา พยานนั้นสามารถยื่นคำร้องคัดค้านต่อพนักงานสอบสวน อัยการ หรือศาลได้

มาตรา 109 ได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ฉบับที่ 10 พ.ศ. 2522

ศาลต้องสั่งเร็ว: คำร้องประกันตัว ศาลต้องพิจารณาโดยเร็ว ไม่ให้ประกัน=ต้องบอกเหตุผลเป็นหนังสือ

เมื่อจะปล่อยชั่วคราวโดยไม่มีประกัน ผู้ต้องหาหรือจำเลยต้องสาบานหรือปฏิญาณตนว่าจะมาตามนัดหรือหมายเรียก

เมื่อจะปล่อยชั่วคราวโดยมีประกันหรือมีหลักประกัน ผู้ประกันหรือผู้เป็นหลักประกันต้องลงลายมือชื่อในสัญญาประกันก่อน

ประกันชั้นสอบสวน: ส.ส./อัยการปล่อยชั่วคราวได้ มี/ไม่มีประกัน ≠ ชั้นศาล (ม.106-110)

เมื่อมีคำสั่งให้ปล่อยชั่วคราว ผู้เกี่ยวข้องต้องดำเนินการตามคำสั่งดังกล่าวโดยทันที

การปล่อยชั่วคราวโดยมีหลักประกันนั้น หลักประกันมีสามชนิด คือ เงินสด หลักทรัพย์อื่น และบุคคลมาเป็นหลักประกัน

หากสัญญาประกันต่ำเกินไปหรือหลักประกันไม่เพียงพอ เจ้าพนักงานหรือศาลมีอำนาจสั่งเปลี่ยนสัญญาหรือเรียกเพิ่ม และหากพฤติการณ์เปลี่ยนไปอาจสั่งลดหลักประกันได้

ผิดสัญญาประกัน: จำเลยหนี→ริบเงินประกัน/บังคับทรัพย์ผู้ค้ำ ผู้ค้ำขอลดได้ถ้ามีเหตุสมควร

มาตรา 117 ปรากฏเป็นส่วนดัชนีอ้างอิงมาตราในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ซึ่งอยู่ในหมวดว่าด้วยการปล่อยชั่วคราว

ความรับผิดตามสัญญาประกันสิ้นสุดลงเมื่อคดีถึงที่สุดหรือเมื่อความรับผิดตามสัญญาประกันหมดไป

เมื่อผิดสัญญาประกันต่อศาล ศาลมีอำนาจสั่งบังคับตามสัญญาโดยไม่ต้องฟ้อง แต่อาจงดบังคับหรือลดจำนวนเงินโดยคำนึงถึงความพยายามติดตามผู้ต้องหา

เงื่อนไขประกัน: ห้ามออกนอกประเทศ/รายงานตัว/ห้ามเข้าใกล้ผู้เสียหาย/ติด EM กำไลข้อเท้า

ประกันตัว: ผู้ต้องหา/จำเลย "พึงได้" ปล่อยชั่วคราว (หลักคือปล่อย ไม่ใช่ขัง) มี/ไม่มีหลักประกัน ศาลดูข้อหา+พยาน+อันตราย ไม่ให้ประกัน → อุทธรณ์ได้

ร้องทุกข์ที่ไหนก็ได้: ไม่ต้องไปแจ้งที่ท้องที่เกิดเหตุ แจ้งที่ไหนก็ได้ ส.ส.ต้องรับแล้วส่งต่อ

พนักงานสอบสวนอาจไม่ทำการสอบสวนได้สามกรณี คือ ผู้เสียหายขอความช่วยเหลือแต่ไม่ร้องทุกข์ ผู้เสียหายฟ้องเองโดยไม่ร้องทุกข์ก่อน หรือมีบัตรสนเท่ห์และผู้กล่าวโทษไม่ยอมแจ้งตัว

ความผิดต่อส่วนตัว: ต้องร้องทุกข์ก่อนสอบสวน ไม่ร้องทุกข์=สอบสวนไม่ได้ 3 เดือน=ขาดอายุความ

ผู้เสียหายร้องทุกข์ต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจที่มีหน้าที่รักษาความสงบได้ และเจ้าพนักงานต้องส่งเรื่องให้พนักงานสอบสวนโดยเร็ว

มาตรา 124/1 ได้รับการเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ฉบับที่ 26 พ.ศ. 2550

ร้องทุกข์: เป็นหนังสือ/วาจาก็ได้ เจ้าหน้าที่จดให้ ผู้ร้องลงชื่อ ≠ คำกล่าวโทษ(คนอื่นแจ้ง)

ผู้ร้องทุกข์จะแก้หรือถอนคำร้องทุกข์เมื่อใดก็ได้ แต่ในคดีที่ไม่ใช่ความผิดต่อส่วนตัว การถอนคำร้องทุกข์ไม่ตัดอำนาจพนักงานสอบสวนและอัยการในการดำเนินคดี

แจ้งเท็จ: ผู้แจ้งความเท็จมีความผิดตาม ป.อ. ม.172(≤2ปี) ส.ส.ต้องแจ้งเตือนผู้ร้องก่อน

พนักงานสอบสวนมีอำนาจส่งประเด็นนอกเขตไปยังพนักงานสอบสวนที่มีอำนาจ และสั่งให้ผู้ใต้บังคับบัญชาทำการสอบสวนเล็กน้อยแทนได้

ต้องแจ้งความก่อนสอบสวน: ผิดไม่ซึ่งหน้า→ต้องมีคำร้องทุกข์/กล่าวโทษก่อน ≠ ผิดซึ่งหน้า(จับ/สอบสวนได้เลย)

มาตรา 130 เป็นส่วนหัวหมวด 2 ว่าด้วยการชันสูตรพลิกศพ ครอบคลุมมาตรา 130 ถึง 147

สอบสวน: รวบรวมหลักฐานทุกชนิด ทั้งที่เป็นผลร้ายและผลดีแก่ผู้ต้องหา เพื่อพิสูจน์ผิดหรือบริสุทธิ์

มาตรา 131/1 บัญญัติถึงกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงในการสอบสวน

แจ้งข้อหา: ส.ส.ต้องแจ้งข้อหา+พยานหลักฐานที่มี ไม่แจ้ง=ละเมิดสิทธิผู้ต้องหา

สอบสวน: ห้ามสอบกลางคืน (เว้นแต่จำเป็น) ห้ามขู่/หลอก/ทรมาน/บังคับ ฝ่าฝืน→พยานไม่รับฟัง

ในคดีเกี่ยวกับเพศ ชีวิตและร่างกาย เสรีภาพ ฯลฯ ที่ผู้เสียหายหรือพยานเป็นเด็กอายุไม่เกิน 18 ปี พนักงานสอบสวนต้องถามปากคำในสถานที่เหมาะสมสำหรับเด็ก โดยมีนักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์ บุคคลที่เด็กร้องขอ และอัยการร่วมอยู่ด้วย และบันทึกภาพและเสียงไว้

เมื่อเด็กอายุไม่เกิน 18 ปีที่เป็นผู้เสียหายหรือพยานต้องชี้ตัวบุคคล ให้จัดสถานที่เหมาะสมที่ผู้ถูกชี้ตัวไม่เห็นเด็ก โดยมีนักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์ บุคคลที่เด็กร้องขอ และอัยการอยู่ด้วย ส่วนผู้ต้องหาที่เป็นเด็กก็ต้องจัดไม่ให้เห็นผู้ชี้ตัว

สิทธิผู้ต้องหาในชั้นสอบสวน: (1) รู้ข้อหาที่ถูกกล่าวหา (2) สิทธิ์นิ่งไม่ให้การ (3) มีทนายอยู่ด้วยขณะสอบสวน (4) สอบสวนรวดเร็ว ต่อเนื่อง เป็นธรรม (5) โอกาสแก้ข้อหา สำคัญ: ถ้อยคำก่อนแจ้งสิทธิ ใช้เป็นหลักฐานพิสูจน์ความผิดไม่ได้ (แก้ไขโดย ฉบับที่ 22 พ.ศ. 2547)

สิทธิมีทนาย: สอบสวนต้องถามก่อนว่าต้องการทนายไหม โทษ ≥ 10 ปี หรือ เด็ก <18 → ต้องจัดทนายให้

มาตรา 134/2 ได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ฉบับที่ 26 พ.ศ. 2550

ผู้ต้องหามีสิทธิให้ทนายความหรือผู้ที่ตนไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำตนได้

แจ้งสิทธิ: สิทธินิ่ง (ไม่ให้การได้)/ถ้อยคำเป็นพยานหลักฐาน/มีทนาย ไม่แจ้ง→ถ้อยคำใช้ยันไม่ได้

รับสารภาพชั้นสอบสวน: ใช้ลงโทษไม่ได้ ต้องมีพยานหลักฐานอื่นประกอบ ป้องกันบังคับสารภาพ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

พนักงานสอบสวนขณะปฏิบัติหน้าที่ในสถานที่ใด มีอำนาจสั่งมิให้ผู้ใดออกไปจากที่นั้นชั่วเวลาที่จำเป็น

บันทึกคำให้การ: จด+อ่านให้ฟัง+ผู้ต้องหาลงชื่อ ไม่ยอมลงชื่อ→บันทึกเหตุ ≠ บังคับให้ลงชื่อไม่ได้

การถามปากคำเด็ก พนักงานสอบสวนต้องจัดให้มีการบันทึกภาพและเสียงที่สามารถนำออกถ่ายทอดได้อย่างต่อเนื่องไว้เป็นพยาน

เสร็จสอบสวน: ส.ส. ทำความเห็นฟ้อง/ไม่ฟ้อง → ส่งอัยการ | สั่งไม่ฟ้อง → ปล่อยตัวผู้ต้องหา

มาตรา 141 ปรากฏเพียงข้อความว่า "หรือ" อันเป็นส่วนหนึ่งของบทบัญญัติในหมวดการสอบสวน

อำนาจอัยการ: สั่งฟ้อง/ไม่ฟ้อง/สอบสวนเพิ่ม ไม่ฟ้อง→ปล่อยตัว ≠ ส.ส.(ทำความเห็น ม.140)

ส่งสำนวนอัยการ: สอบสวนเสร็จ→ส่งสำนวน+ความเห็น+ตัวผู้ต้องหาให้อัยการ อัยการสั่งฟ้อง/ไม่ฟ้อง(ม.142)

ส่งสำนวนอัยการ: สำนวน+ความเห็น+ตัวผู้ต้องหา→อัยการ อัยการสั่งฟ้อง/ไม่ฟ้อง(ม.142)

อัยการสั่งไม่ฟ้อง: ส่งเรื่อง ผบ.ตร. ตรวจสอบ ถ้าเห็นต่าง → ส่งอัยการสูงสุดชี้ขาด ผู้เสียหายไม่ต้องรอ → ฟ้องเองได้เลย

เมื่อผู้บัญชาการตำรวจแย้งคำสั่งอัยการให้ส่งสำนวนและความเห็นที่แย้งไปอัยการสูงสุดเพื่อชี้ขาด หากคดีใกล้ขาดอายุความให้ฟ้องตามความเห็นผู้บัญชาการก่อน

เมื่ออัยการมีคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้อง ต้องแจ้งให้ผู้ต้องหาและผู้ร้องทุกข์ทราบและปล่อยตัวผู้ต้องหา และผู้เสียหายหรือผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธิขอทราบสรุปพยานหลักฐาน

ห้ามโฆษณาภาพผู้ต้องหา: คุ้มครองสันนิษฐานบริสุทธิ์(ม.3) ห้ามเผยแพร่ก่อนศาลตัดสิน

ชันสูตรพลิกศพ: ตายผิดธรรมชาติ 5 กรณี (ฆ่าตัวตาย/ถูกฆ่า/สัตว์/อุบัติเหตุ/ไม่ปรากฏเหตุ) + ตายในความควบคุม

เมื่อเกิดความตายผิดธรรมชาติ ญาติหรือผู้รู้เห็นต้องเก็บรักษาศพไว้ที่พบและแจ้งตำรวจโดยเร็ว หากละเลยมีโทษปรับไม่เกินหนึ่งพันบาท

ชันสูตรพลิกศพ: ต้องทำเมื่อ ตายโดยผิดธรรมชาติ / ตายในห้องขัง / ตายระหว่างถูกควบคุม / เจ้าหน้าที่ทำให้ตาย — ต้องมีแพทย์นิติเวช + พนักงานสอบสวน + พนักงานอัยการ

ชันสูตร: ส.ส.+แพทย์ร่วมกัน ทำรายงาน ระบุสาเหตุ/พฤติการณ์การตาย เป็นพยานหลักฐานสำคัญ

เมื่อจำเป็นเพื่อหาเหตุการตาย เจ้าพนักงานชันสูตรมีอำนาจสั่งให้ผ่าศพและแยกธาตุ หรือส่งทั้งศพหรือบางส่วนให้แพทย์รัฐบาลตรวจได้

แพทย์หรือพนักงานแยกธาตุของรัฐบาลต้องทำรายงานสภาพศพพร้อมความเห็น แสดงเหตุที่ตาย ลงลายมือชื่อ และส่งให้เจ้าพนักงานชันสูตร

หากศพถูกฝังไว้แล้ว ผู้ชันสูตรสามารถจัดให้ขุดศพขึ้นตรวจดูได้ เว้นแต่ไม่จำเป็นหรืออาจเป็นอันตรายต่ออนามัยประชาชน

ผู้ชันสูตรพลิกศพต้องทำความเห็นเป็นหนังสือแสดงเหตุและพฤติการณ์ที่ตาย ระบุตัวผู้ตาย สถานที่ เวลา และผู้กระทำผิดเท่าที่ทราบได้

ห้ามเผา/ฝังก่อนชันสูตร: ต้องรอ ส.ส. อนุญาต ฝ่าฝืน→อาจถูกดำเนินคดีฐานทำลายพยานหลักฐาน

บทบัญญัติว่าด้วยการสอบสวนในกรณีที่มีความตายเกิดขึ้นโดยการกระทำของเจ้าพนักงานซึ่งอ้างว่าปฏิบัติราชการตามหน้าที่ หรือขณะอยู่ในความควบคุมของเจ้าพนักงาน

พนักงานสอบสวนมีหน้าที่แจ้งให้ผู้ชันสูตรพลิกศพและญาติผู้ตายทราบก่อนการชันสูตร กรณีตายโดยเจ้าพนักงานให้พนักงานอัยการและฝ่ายปกครองร่วมชันสูตรและทำสำนวนให้เสร็จภายในสามสิบวัน

ฟ้องคดีอาญาต้องยื่นต่อศาลที่มีอำนาจ โดยทั่วไปคือศาลที่ความผิดเกิด หรือที่จำเลยมีภูมิลำเนา หรือที่จำเลยถูกจับ (ม.22)

ฟ้องอาญาต้องทำเป็นหนังสือและมีรายการครบ 7 ข้อ ได้แก่ ชื่อศาลและวันที่ คู่ความ ตำแหน่งโจทก์ ชื่อจำเลย การกระทำที่ถูกกล่าวหาพร้อมเวลาและสถานที่ อ้างมาตรากฎหมาย และลายมือชื่อผู้ฟ้อง

หากโจทก์ต้องการให้เพิ่มโทษจำเลยฐานไม่เข็ดหลาบ ต้องกล่าวมาในฟ้อง แต่หากไม่ได้กล่าวไว้อาจยื่นคำร้องขอเพิ่มเติมฟ้องก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาได้

ความผิดหลายกระทงสามารถรวมฟ้องในคดีเดียวกันได้โดยแยกเรียงเป็นกระทงตามลำดับ และศาลมีอำนาจสั่งแยกสำนวนพิจารณาบางกระทงต่างหากได้ทั้งก่อนและระหว่างพิจารณาคดี

หากฟ้องไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ศาลมีอำนาจสั่งให้โจทก์แก้ฟ้อง หรือสั่งยกฟ้อง หรือไม่ประทับฟ้อง และโจทก์มีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าว

ในคดีที่ราษฎรเป็นโจทก์ หากศาลพบว่าฟ้องโดยไม่สุจริตหรือบิดเบือนข้อเท็จจริงเพื่อกลั่นแกล้งจำเลย ศาลจะยกฟ้องและห้ามโจทก์ยื่นฟ้องในเรื่องเดียวกันอีก

เมื่อฟ้องถูกต้องตามกฎหมายแล้ว คดีที่ราษฎรเป็นโจทก์ ศาลต้องไต่สวนมูลฟ้องก่อน ส่วนคดีที่พนักงานอัยการเป็นโจทก์ไม่จำเป็นต้องไต่สวนมูลฟ้องเว้นแต่ศาลเห็นสมควร และหากไต่สวนแล้วจำเลยรับสารภาพ ให้ศาลประทับฟ้องไว้พิจารณา

เมื่อมีเหตุอันควร โจทก์มีสิทธิยื่นคำร้องขอแก้หรือเพิ่มเติมฟ้องก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษา และจำเลยก็มีสิทธิขอแก้หรือเพิ่มเติมคำให้การของตนก่อนศาลพิพากษาเช่นกัน โดยต้องส่งสำเนาให้อีกฝ่ายทราบ

ศาลไม่อาจอนุญาตให้แก้หรือเพิ่มเติมฟ้องหากทำให้จำเลยเสียเปรียบในการต่อสู้คดี แต่การแก้ฐานความผิดหรือเพิ่มรายละเอียดในระหว่างพิจารณาชั้นต้นไม่ถือว่าทำให้จำเลยเสียเปรียบ เว้นแต่จำเลยหลงต่อสู้

คดีอัยการเป็นโจทก์ ให้นำตัวจำเลยมาศาลในวันไต่สวนมูลฟ้อง อ่านอธิบายฟ้องและจดคำให้การ โดยจำเลยไม่มีสิทธินำพยานมาสืบแต่มีทนายช่วยเหลือได้ ส่วนคดีราษฎรเป็นโจทก์ ศาลมีอำนาจไต่สวนมูลฟ้องลับหลังจำเลยโดยตั้งทนายซักค้านแทนได้

คดีโทษประหารชีวิตหรือจำเลยอายุไม่เกิน 18 ปี หากมาศาลวันไต่สวนมูลฟ้องและไม่มีทนาย ศาลต้องตั้งทนายให้ ส่วนคดีทั่วไปที่มีโทษจำคุก หากจำเลยต้องการทนายแต่ไม่มี ศาลก็ต้องตั้งให้เช่นกัน โดยรัฐจ่ายค่าตอบแทนทนายที่ตั้ง

ในชั้นไต่สวนมูลฟ้อง จำเลยมีสิทธิแถลงข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายสำคัญต่อศาลและระบุพยานหลักฐาน โดยศาลอาจเรียกพยานศาลมาประกอบการวินิจฉัยได้

หากโจทก์ไม่มาศาลตามนัดไต่สวนมูลฟ้อง ศาลยกฟ้องได้ เว้นแต่มีเหตุสมควรจะเลื่อนคดีแทน หากถูกยกฟ้องแล้ว โจทก์ร้องขอภายใน 15 วันโดยแสดงเหตุสมควร ศาลไต่สวนมูลฟ้องใหม่ได้ ฟ้องคดีเดียวกันซ้ำอีกไม่ได้ เว้นแต่คดีราษฎรเป็นโจทก์ อัยการยังฟ้องได้อีก

หากคดีมีมูลศาลจะประทับฟ้องไว้พิจารณาต่อเฉพาะกระทงที่มีมูล หากไม่มีมูลให้พิพากษายกฟ้อง และคำสั่งว่าคดีมีมูลต้องแสดงข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายพร้อมเหตุผล

เมื่อศาลประทับฟ้องแล้ว ต้องส่งสำเนาฟ้องให้แก่จำเลยรายตัว เว้นแต่จำเลยได้รับสำเนาฟ้องไว้ก่อนแล้ว

เมื่อศาลประทับฟ้องแล้วแต่ยังไม่ได้ตัวจำเลย ให้ศาลออกหมายเรียกหรือหมายจับจำเลยมาเพื่อพิจารณาต่อไปตามที่เห็นสมควร

คำสั่งของศาลที่ว่าคดีมีมูลถือเป็นที่สุด แต่คำสั่งว่าคดีไม่มีมูล โจทก์มีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาได้ตามกฎหมายว่าด้วยอุทธรณ์ฎีกา และหากโจทก์ร้องขอ ศาลจะสั่งขังจำเลยไว้หรือปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ฎีกาก็ได้

การไต่สวนมูลฟ้องให้นำบทบัญญัติเรื่องการสอบสวนและการพิจารณามาใช้บังคับโดยอนุโลม ยกเว้นมาตรา 175 และในคดีที่มีพยานเป็นเด็กอายุไม่เกิน 18 ปี ให้นำวิธีคุ้มครองพยานเด็กตามมาตรา 133 ทวิ และมาตรา 172 ตรี มาใช้ด้วย ทั้งคดีราษฎรและอัยการเป็นโจทก์

การพิจารณาและสืบพยานคดีอาญาต้องทำโดยเปิดเผยต่อหน้าจำเลย เว้นแต่กฎหมายกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ศาลต้องอ่านอธิบายฟ้องและถามคำให้การจำเลย และในบางกรณีอาจให้พยานเบิกความโดยไม่เผชิญหน้าจำเลยโดยตรง เช่น ผ่านโทรทัศน์วงจรปิด พร้อมบันทึกคำเบิกความเป็นภาพและเสียง

หลังอ่านอธิบายฟ้องตาม ม.172 วรรคสองแล้ว ศาลมีอำนาจพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยได้ เช่น คดีโทษจำคุกไม่เกิน 10 ปีที่จำเลยมีทนายและขออนุญาตไม่มาศาล คดีจำเลยหลายคนที่พยานไม่เกี่ยวกับบางคน จำเลยป่วยหรือมีเหตุจำเป็น หรือจำเลยถูกให้ออกจากห้องพิจารณาเพราะขัดขวาง

หากจำเลยหลบหนีหรือไม่มาฟังการพิจารณาโดยไม่มีเหตุสมควร ศาลออกหมายจับได้ หากไม่ได้ตัวจำเลยภายใน 3 เดือนนับแต่ออกหมายจับ และจำเลยมีทนายความ ศาลมีอำนาจพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยแล้วพิพากษาคดีต่อไปได้ เว้นแต่คดีที่มีอัตราโทษประหารชีวิตหรือจำเลยอายุไม่เกิน 18 ปีในวันฟ้อง

ในคดีที่จำเลยเป็นนิติบุคคล หากศาลออกหมายจับผู้จัดการหรือผู้แทนนิติบุคคลแล้วแต่จับตัวไม่ได้ภายใน 3 เดือน และไม่มีผู้แทนอื่นมาดำเนินการแทน ศาลมีอำนาจพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยแล้วพิพากษาคดีต่อไปได้

การสืบพยานที่เป็นเด็กอายุไม่เกิน 18 ปี ศาลต้องจัดสถานที่เหมาะสมและอาจให้ศาลหรือนักจิตวิทยา/นักสังคมสงเคราะห์เป็นผู้ถามแทนคู่ความ พร้อมถ่ายทอดภาพและเสียงไปยังห้องพิจารณา และในบางกรณีอาจใช้คำให้การที่บันทึกไว้ในชั้นสอบสวนหรือไต่สวนมูลฟ้องแทนการเบิกความสดได้

การสืบพยานนอกศาลในคดีที่พยานเป็นเด็กอายุไม่เกิน 18 ปี ให้นำวิธีคุ้มครองพยานเด็กตามมาตรา 172 ตรี มาใช้บังคับโดยอนุโลม

ก่อนเริ่มพิจารณาคดีที่มีอัตราโทษประหารชีวิตหรือจำเลยอายุไม่เกิน 18 ปี ศาลต้องถามจำเลยว่ามีทนายความหรือไม่ หากไม่มีต้องตั้งทนายความให้ ส่วนคดีที่มีอัตราโทษจำคุกทั่วไป หากจำเลยไม่มีทนายและต้องการ ศาลก็ต้องตั้งให้เช่นกัน โดยรัฐจ่ายเงินรางวัลและค่าใช้จ่ายแก่ทนายที่ศาลตั้ง

ในคดีที่จำเลยปฏิเสธ ศาลอาจกำหนดวันตรวจพยานหลักฐานก่อนวันสืบพยาน โดยคู่ความต้องยื่นบัญชีระบุพยานอย่างน้อย 7 วันก่อนวันนั้น การยื่นบัญชีพยานเพิ่มเติมหลังพ้นกำหนดต้องได้รับอนุญาตจากศาล และหากพยานเอกสารหรือวัตถุอยู่ในความครอบครองบุคคลภายนอก คู่ความต้องยื่นคำขอให้ศาลเรียกมาก่อนวันตรวจพยานหลักฐาน

ในวันตรวจพยานหลักฐาน คู่ความต้องส่งพยานเอกสารและพยานวัตถุที่ครอบครองให้อีกฝ่ายตรวจสอบและแถลงแนวทางเสนอพยาน จากนั้นศาลกำหนดวันสืบพยานแจ้งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 7 วัน หากโจทก์ไม่มาศาลให้นำมาตรา 166 มาใช้โดยอนุโลม และศาลอาจสั่งสืบพยานสำคัญไว้ล่วงหน้าได้เมื่อจำเป็น

ก่อนสืบพยาน โจทก์มีสิทธิเปิดคดีแถลงลักษณะฟ้องและพยานหลักฐานที่จะนำสืบ จากนั้นจำเลยก็มีสิทธิเปิดคดีทำนองเดียวกันก่อนนำพยานเข้าสืบ เมื่อสืบพยานเสร็จทั้งสองฝ่ายมีสิทธิแถลงปิดคดีด้วยปากหรือหนังสือ และศาลมีอำนาจสั่งงดสืบพยานหรืองดกระบวนการที่ไม่จำเป็นได้

เมื่อโจทก์สืบพยานเสร็จแล้ว หากศาลเห็นสมควร ศาลมีอำนาจเรียกสำนวนการสอบสวนจากพนักงานอัยการมาใช้ประกอบการวินิจฉัยคดีได้

หากจำเลยรับสารภาพตามฟ้อง ศาลอาจพิพากษาได้เลยโดยไม่ต้องสืบพยาน เว้นแต่ความผิดนั้นมีโทษจำคุกอย่างต่ำตั้งแต่ 5 ปีขึ้นไปหรือหนักกว่า ต้องฟังพยานโจทก์จนพอใจว่าจำเลยผิดจริงก่อน ส่วนคดีจำเลยหลายคนที่บางคนปฏิเสธ ศาลอาจจำหน่ายคดีจำเลยที่ปฏิเสธเพื่อฟ้องใหม่ได้

ศาลมีอำนาจสั่งให้พิจารณาคดีเป็นการลับได้เองหรือตามคำร้องของคู่ความ เพื่อประโยชน์ความสงบเรียบร้อย ศีลธรรมอันดี หรือปกป้องความลับด้านความปลอดภัยของประเทศ

เมื่อมีการพิจารณาเป็นการลับ มีเพียงบุคคลที่กฎหมายกำหนดเท่านั้นที่มีสิทธิอยู่ในห้องพิจารณาได้ เช่น โจทก์และทนาย จำเลยและทนาย ผู้ควบคุมตัวจำเลย พยาน ผู้ชำนาญการพิเศษ ล่าม และผู้ที่ได้รับอนุญาตจากศาล

ศาลอาจดำเนินการพิจารณาต่อเนื่องจนเสร็จโดยไม่เลื่อน แต่หากพยานไม่มาหรือมีเหตุสมควรก็ให้เลื่อนคดีตามที่เห็นสมควร

ให้นำบทบัญญัติเรื่องการรักษาความเรียบร้อยในศาลตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับกับคดีอาญาโดยอนุโลม แต่ห้ามศาลสั่งให้จำเลยออกจากห้องพิจารณา เว้นแต่จำเลยขัดขวางการพิจารณาคดี

ให้นำบทบัญญัติในมาตรา 139 และมาตรา 166 แห่งประมวลกฎหมายนี้มาใช้บังคับแก่การพิจารณาคดีโดยอนุโลม

เมื่อพิจารณาเสร็จ ศาลต้องอ่านคำพิพากษาโดยเปิดเผยในวันเสร็จการพิจารณาหรือภายใน 3 วัน หากจำเลยไม่มาโดยไม่สงสัยว่าหลบหนี ศาลรอการอ่านไว้ก่อน แต่ถ้าสงสัยว่าหลบหนีหรือจงใจไม่มาฟัง ศาลออกหมายจับ และเมื่อไม่ได้ตัวภายใน 1 เดือน ศาลอ่านคำพิพากษาลับหลังจำเลยได้ ถือว่าฟังแล้ว

คำพิพากษา คำสั่ง และความเห็นแย้งต้องทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณา และผู้พิพากษาที่ไม่เห็นด้วยมีสิทธิทำความเห็นแย้งรวมในสำนวน

การประชุมปรึกษาเพื่อมีคำพิพากษาหรือคำสั่งให้ประธานถามผู้พิพากษาทีละคนและออกความเห็นสุดท้าย การวินิจฉัยถือตามเสียงข้างมาก หากเสียงแตกเป็นสองฝ่ายให้ผู้มีความเห็นร้ายแก่จำเลยมากยอมเห็นด้วยผู้มีความเห็นร้ายน้อยกว่า

ศาลพิพากษายกฟ้องเมื่อ: จำเลยไม่ได้ทำผิด / ไม่เป็นความผิด / ขาดอายุความ / มีเหตุไม่ต้องรับโทษ ถ้าจำเลยผิดจริงและไม่มีเหตุยกเว้นโทษ ศาลลงโทษตามความผิด ระหว่างอุทธรณ์/ฎีกา ศาลอาจให้ประกันตัวได้

คำพิพากษาหรือคำสั่งคดีอาญาต้องมีอย่างน้อย 9 รายการ เช่น ชื่อศาล คู่ความ ข้อหาและคำให้การ ข้อเท็จจริง เหตุผลในการตัดสิน บทมาตราที่ปรับใช้ คำชี้ขาดให้ยกฟ้องหรือลงโทษ และคำวินิจฉัยเรื่องของกลาง โดยคดีลหุโทษไม่ต้องมีข้อหา คำให้การ ข้อเท็จจริง และเหตุผล

คำสั่งระหว่างพิจารณาอย่างน้อยต้องประกอบด้วย วันเดือนปี เหตุผลตามกฎหมายในการสั่ง และตัวคำสั่ง

คำพิพากษาหรือคำสั่งมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ได้อ่านในศาลโดยเปิดเผยเป็นต้นไป

เมื่อจำเลยที่ต้องคำพิพากษาลงโทษเป็นคนยากจนขอสำเนาคำพิพากษาที่รับรองถูกต้อง ศาลต้องคัดสำเนาให้หนึ่งฉบับโดยไม่คิดค่าธรรมเนียม

ห้ามแก้ไขคำพิพากษาหรือคำสั่งที่อ่านแล้ว ยกเว้นแก้เฉพาะถ้อยคำที่เขียนหรือพิมพ์ผิดพลาดเท่านั้น

เมื่อเกิดความสงสัยในการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง บุคคลที่มีประโยชน์เกี่ยวข้องอาจร้องต่อศาลให้อธิบายให้ชัดเจน

ห้ามพิพากษาหรือสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้อง หากข้อเท็จจริงในการพิจารณาต่างจากฟ้องในสาระสำคัญ ศาลต้องยกฟ้อง แต่ถ้าต่างกันเพียงรายละเอียดและจำเลยไม่ได้หลงต่อสู้ ศาลลงโทษตามข้อเท็จจริงที่พิจารณาได้ก็ได้ โดยลงโทษเกินอัตราที่ฟ้องไม่ได้

คำพิพากษาหรือคำสั่งศาลชั้นต้นทั้งในปัญหาข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายอุทธรณ์ไปยังศาลอุทธรณ์ได้ เว้นแต่กฎหมายห้ามอุทธรณ์ไว้ โดยอุทธรณ์ทุกฉบับต้องระบุข้อเท็จจริงโดยย่อหรือข้อกฎหมายที่ยกขึ้นอ้างเป็นลำดับให้ชัดเจน

คดีที่มีอัตราโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ห้ามอุทธรณ์ในปัญหาข้อเท็จจริง เว้นแต่จำเลยถูกลงโทษจำคุกหรือกักขังแทนจำคุก ศาลรอการลงโทษจำคุกไว้ ศาลรอการกำหนดโทษไว้ หรือถูกปรับเกิน 1,000 บาท

แม้คดีต้องห้ามอุทธรณ์ตามมาตรา 193 ทวิ หากผู้พิพากษาที่พิจารณาคดีหรือทำความเห็นแย้งในศาลชั้นต้นเห็นว่าเป็นปัญหาสำคัญและอนุญาตให้อุทธรณ์ หรืออธิบดีกรมอัยการหรือพนักงานอัยการที่ได้รับมอบหมายลงชื่อรับรองว่ามีเหตุควรวินิจฉัย ก็ให้ศาลอุทธรณ์รับพิจารณาต่อไปได้

หากมีอุทธรณ์เฉพาะปัญหาข้อกฎหมาย ศาลอุทธรณ์ต้องฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยมาแล้วจากพยานหลักฐานในสำนวน

ข้อกฎหมายที่คู่ความยกขึ้นอ้างในฟ้องอุทธรณ์ต้องเป็นข้อที่เคยยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น เว้นแต่เป็นข้อกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยหรือเกี่ยวกับการไม่ปฏิบัติตามบทบัญญัติเรื่องอุทธรณ์ ซึ่งผู้อุทธรณ์หรือศาลยกขึ้นอ้างได้แม้ไม่เคยยกในศาลชั้นต้น

จำกัดอุทธรณ์: ปรับ ≤ 20,000 → ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง ยกฟ้อง/ขังเท่าโทษ → เฉพาะข้อกฎหมาย

การที่มีการอุทธรณ์คำพิพากษาหรือคำสั่งแล้วไม่มีผลตัดสิทธิผู้อื่นที่มีสิทธิอุทธรณ์คดีเดียวกัน

การยื่นอุทธรณ์ต้องยื่นต่อศาลชั้นต้นภายในกำหนดหนึ่งเดือนนับแต่วันที่อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งให้คู่ความฝ่ายที่อุทธรณ์ฟัง

เมื่อศาลชั้นต้นไม่ยอมรับอุทธรณ์ ผู้อุทธรณ์อาจยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งนั้นต่อศาลอุทธรณ์ โดยยื่นที่ศาลชั้นต้นภายใน 15 วันนับแต่วันฟังคำสั่ง ศาลอุทธรณ์จะสั่งยืนตามศาลชั้นต้นหรือให้รับอุทธรณ์ และคำสั่งนี้เป็นที่สุด

ผู้อุทธรณ์ที่ถูกขังในเรือนจำอาจยื่นอุทธรณ์ต่อพัศดีภายในกำหนด และพัศดีต้องรีบส่งต่อศาล หากส่งช้าเพราะความผิดของพัศดีให้ถือว่ายื่นทันกำหนด

ห้ามพิพากษาเกินคำขอ: ฟ้องฆ่า→ลงโทษฆ่า ลงโทษปล้นไม่ได้ แต่ลงโทษน้อยกว่าได้(ฟ้องฆ่า ลงทำร้ายได้)

หากศาลส่งสำเนาอุทธรณ์แก่อีกฝ่ายไม่ได้ หรือพ้นกำหนดแก้อุทธรณ์แล้ว ให้ศาลรีบส่งสำนวนไปยังศาลอุทธรณ์เพื่อพิจารณาต่อไป

ศาลไม่รับฟ้อง/ยกฟ้อง: โจทก์อุทธรณ์ได้ ศาลยกฟ้องเพราะไม่มีมูล → อัยการอุทธรณ์ได้ ผู้เสียหาย(โจทก์ร่วม)ก็อุทธรณ์ได้

อุทธรณ์อาญา: ตรวจสำนวน+สั่งสืบเพิ่มได้ ≠ วิ.แพ่ง(ม.240 ตรวจสำนวนเป็นหลัก)

ศาลอุทธรณ์ต้องออกหมายนัดพิจารณาแจ้งคู่ความล่วงหน้าอย่างน้อยห้าวัน และการฟังคำแถลงการณ์ต้องกำหนดภายในสิบห้าวันนับแต่รับสำนวน

คำแถลงการณ์ด้วยปากต้องยื่นพร้อมฟ้องอุทธรณ์ ส่วนหนังสือให้ยื่นก่อนวันพิพากษา คำแถลงการณ์ถือเป็นเพียงคำอธิบายข้ออุทธรณ์ ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของอุทธรณ์

ยื่นอุทธรณ์อาญา: ภายใน 1 เดือนนับแต่อ่านคำพิพากษา เท่ากับ วิ.แพ่ง ม.229

ระหว่างอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์มีอำนาจสั่งให้ศาลชั้นต้นออกหมายเรียกหรือจับจำเลยมาขัง หรือสั่งปล่อยตัวหรือปล่อยชั่วคราวตามที่เห็นสมควร

ศาลอุทธรณ์เพิ่มโทษจำเลยได้ แม้จำเลยเป็นคนอุทธรณ์เอง — ต่างจากคดีแพ่งที่ห้ามพิพากษาเกินคำขอ ออกสอบเปรียบเทียบกับ วิ.แพ่ง

อธิบดีผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์อาจให้ที่ประชุมใหญ่ผู้พิพากษาวินิจฉัยปัญหาในคดีได้ โดยถือเสียงข้างมาก หากหาเสียงข้างมากไม่ได้ ให้ผู้ที่เห็นเป็นผลร้ายแก่จำเลยมากยอมตามผู้ที่เห็นเป็นผลร้ายน้อยกว่า และคำพิพากษาต้องเป็นไปตามคำวินิจฉัยนั้น

ศาลอุทธรณ์ต้องพิพากษาโดยไม่ชักช้า และจะอ่านคำพิพากษาที่ศาลอุทธรณ์เองหรือส่งให้ศาลชั้นต้นอ่านก็ได้

รับสารภาพห้ามอุทธรณ์: จำเลยรับแล้ว→อุทธรณ์ข้อเท็จจริงไม่ได้ เฉพาะข้อกฎหมาย/กำหนดโทษ

อุทธรณ์คำสั่งระหว่าง: อุทธรณ์แยกไม่ได้ ต้องรอพิพากษาก่อน คล้าย วิ.แพ่ง ม.235

ศาลอุทธรณ์สั่งได้: ยืน(เห็นด้วย) แก้(แก้บางส่วน) กลับ(เปลี่ยนผล) ยก(ยกฟ้อง) — ถ้าแก้เพิ่มโทษ จำเลยฎีกาได้

หากจำเลยคนหนึ่งอุทธรณ์และศาลอุทธรณ์กลับหรือแก้คำพิพากษาในเหตุที่เป็นส่วนลักษณะคดี ศาลอุทธรณ์มีอำนาจพิพากษาให้ครอบคลุมถึงจำเลยอื่นที่มิได้อุทธรณ์ด้วย

อุทธรณ์อาญา: อุทธรณ์ได้ทั้งข้อเท็จจริง+ข้อกฎหมาย เว้นแต่จำกัด(รับสารภาพ/ปรับน้อย)

ให้นำบทบัญญัติว่าด้วยการพิจารณาและว่าด้วยคำพิพากษาและคำสั่งของศาลชั้นต้นมาใช้บังคับในชั้นศาลอุทธรณ์ด้วยโดยอนุโลม

ฎีกา: ศาลอุทธรณ์ยืน → ต้องขออนุญาตศาลฎีกาก่อน โทษ ≤ 5 ปี → ห้ามฎีกาข้อเท็จจริง

คู่ความมีสิทธิฎีกาคัดค้านคำพิพากษาหรือคำสั่งศาลอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา โดยยื่นต่อศาลชั้นต้น

ห้ามฎีกาข้อเท็จจริง: ถ้าศาลอุทธรณ์ยืนตามศาลชั้นต้น เว้นแต่จำเลยถูกจำคุก/กักขัง — คล้าย วิ.แพ่ง ม.249 แต่มีข้อยกเว้นต่างกัน

รับสารภาพห้ามฎีกา: จำเลยรับแล้ว→ฎีกาข้อเท็จจริงไม่ได้ ข้อกฎหมาย/กำหนดโทษ=ฎีกาได้

ห้ามคู่ความฎีกาคัดค้านคำพิพากษาหรือคำสั่งในข้อเท็จจริงเรื่องวิธีการเพื่อความปลอดภัยแต่อย่างเดียว แม้คดีจะไม่ต้องห้ามฎีกา และเมื่อนับกำหนดโทษจำคุกตามมาตรา 218 และ 219 ห้ามนับเวลาที่ศาลสั่งวิธีการเพื่อความปลอดภัยรวมเข้าด้วย

ในคดีที่ศาลชั้นต้นลงโทษกักขังแทนโทษจำคุก เปลี่ยนโทษกักขังเป็นจำคุก หรือกักขังแทนค่าปรับหรือเกี่ยวกับการริบทรัพย์สิน ถ้าศาลอุทธรณ์ไม่พิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้น ห้ามคู่ความฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง

ฎีกาอาญาจำกัด: อุทธรณ์ยืน→ห้ามฎีกาข้อเท็จจริง ต้องขออนุญาตศาลฎีกา

ในคดีซึ่งห้ามฎีกาไว้โดยมาตรา ๒๑๘, ๒๑๙ และ ๒๒๐ แห่ง ประมวลกฎหมายนี้ ถ้าผู้พิพากษาคนใดซึ่งพิจารณา หรือลงชื่อในคำพิพากษาหรือทำความ เห...

หากคดีมีปัญหาเฉพาะข้อกฎหมาย ศาลฎีกาต้องฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยมาแล้วจากพยานหลักฐานในสำนวน

ยื่นฎีกา: ภายใน 1 เดือนนับแต่อ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ เท่ากับ วิ.แพ่ง(ม.247)

เมื่อศาลชั้นต้นไม่รับฎีกา ผู้ฎีกาสามารถยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาได้ภายใน 15 วันนับแต่วันฟังคำสั่ง ศาลฎีกาอาจสั่งให้ส่งสำนวนมาตรวจสอบเพื่อพิจารณาคำร้องดังกล่าว

หมวดนี้กำหนดหลักทั่วไปว่าด้วยพยานและหลักฐานในภาค 5 ของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

หลัก 'พยานที่รับฟังได้': พยานวัตถุ/เอกสาร/บุคคล อ้างเป็นหลักฐานได้ แต่ต้องไม่ได้มาจากการจูงใจ/ขู่เข็ญ/หลอกลวง/โดยมิชอบ เช่น คำรับสารภาพที่ได้จากการซ้อมทรมาน ใช้เป็นพยานไม่ได้

ฎีกาไม่ได้ตามกฎหมาย → ขออนุญาตศาลฎีกาได้ ต้องเป็นปัญหาสำคัญ เช่น ข้อกฎหมายที่ยังไม่เคยวินิจฉัย หรือแนวฎีกาขัดกัน

พยานมิชอบ: ขู่/หลอก/บังคับ→ไม่รับฟัง | พยานที่ได้มาต่อ→รับฟังได้ถ้ามีหลักฐานอื่นสนับสนุน (≠ ม.90/1 ค้นมิชอบ)

กำหนดเงื่อนไขการรับฟังพยานบอกเล่าในกรณีที่มีเหตุจำเป็นและเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม และกำหนดวิธีการบันทึกคำคัดค้านของคู่ความกรณีศาลไม่รับพยานบอกเล่า

ในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศ ห้ามจำเลยนำสืบหรือถามค้านเกี่ยวกับพฤติกรรมทางเพศของผู้เสียหายกับบุคคลอื่น เว้นแต่ศาลจะอนุญาตตามคำขอในกรณีที่เห็นว่าจะก่อให้เกิดความยุติธรรม

มาตรา 226/5 เพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ฉบับที่ 28 พ.ศ. 2551

หลักกฎหมายสำคัญที่สุดในวิ.อาญา: (1) ต้องแน่ใจว่าผิดจริงจึงลงโทษ — ไม่ใช่แค่ 'น่าจะผิด' (2) สงสัยว่าผิดหรือไม่ ยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลย (Presumption of Innocence / In dubio pro reo) คือหลักที่ว่า 'ปล่อยคนผิด 10 คน ดีกว่าลงโทษคนบริสุทธิ์ 1 คน'

ศาลต้องใช้ความระมัดระวังในการชั่งน้ำหนักพยานบอกเล่า พยานซัดทอด และพยานที่มีข้อบกพร่อง และไม่ควรลงโทษจำเลยโดยอาศัยพยานดังกล่าวโดยลำพัง เว้นแต่มีพยานหลักฐานประกอบที่มีแหล่งที่มาเป็นอิสระสนับสนุน

ศาลมีอำนาจสืบพยานเพิ่มเติมระหว่างพิจารณาคดีได้ทั้งโดยพลการและตามคำร้องของคู่ความ ไม่ว่าจะสืบเองหรือส่งประเด็นให้ศาลอื่นก็ได้

ฎีกาอาญา: ยื่นภายใน 1 เดือน นับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ยื่นที่ศาลชั้นต้น

มาตรา 229/1 กำหนดหลักเกณฑ์ภายใต้บังคับแห่งบทบัญญัติกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

พยานชั้นดี: ต้องปราศจากข้อสงสัย สงสัย=ยกประโยชน์ให้จำเลย คู่กับ ม.227(Beyond Reasonable Doubt)

ในกรณีที่มีเหตุจำเป็นไม่อาจนำพยานมาเบิกความในศาลได้ ศาลอาจอนุญาตให้พยานเบิกความผ่านระบบประชุมทางจอภาพที่ศาลอื่นหรือสถานที่อื่น และถือว่าการเบิกความดังกล่าวเสมือนการเบิกความในห้องพิจารณาของศาล

มาตรา 230/2 กำหนดหลักเกณฑ์สำหรับกรณีที่ไม่อาจสืบพยานตามวิธีการปกติได้

กำหนดสิทธิของคู่ความหรือบุคคลในการปฏิเสธไม่ให้การเกี่ยวกับความลับราชการ ความลับวิชาชีพ หรือข้อมูลที่กฎหมายคุ้มครอง เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากผู้เกี่ยวข้อง หากปฏิเสธโดยไร้เหตุผล ศาลมีอำนาจบังคับให้ให้การหรือส่งพยานหลักฐาน

จำเลยเป็นพยาน: โจทก์อ้างจำเลยเป็นพยานไม่ได้ จำเลยอ้างตนเองได้ แต่ไม่บังคับ (สิทธิไม่ปรักปรำตน)

ห้ามถามนำ: ซักถามพยานฝ่ายตัวเอง ห้ามชี้นำคำตอบ แต่ถามค้านใช้คำถามนำได้ เช่น "ใช่หรือไม่ว่า..."

พยานมาไม่ได้: ป่วย/พิการ/อยู่ต่างประเทศ→ส่งบันทึกคำเบิกความ/วิดีโอแทนได้ ศาลอนุญาต

เผชิญพยาน: พยานขัดกัน→ศาลเรียกมาเผชิญหน้ากัน ถามต่อหน้ากัน ดูว่าใครน่าเชื่อกว่า

พยานเด็ก: ≤18ปี ต้องมีนักจิตวิทยา/สังคมสงเคราะห์ ถามในห้องพิเศษ คุ้มครองเด็ก

พยานศาลเรียก: ศาลถามก่อน→โจทก์ถาม→จำเลยถาม ≠ พยานโจทก์/จำเลย(ฝ่ายตัวเองถามก่อน)

ก่อนฟ้อง ถ้าเชื่อได้ว่าพยานจะออกนอกประเทศ ไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง อยู่ไกลศาล หรืออาจถูกยุ่งเหยิง อัยการขอให้ศาลสืบพยานไว้ทันทีได้ ผู้ต้องหาซักค้านได้ และขอสืบพยานของตนไว้ก่อนได้เช่นกัน

ให้ใช้หลักสืบพยานไว้ก่อนตามมาตรา 237 ทวิ กับพยานผู้เชี่ยวชาญ พยานหลักฐานอื่น และกรณีฟ้องแล้วแต่ต้องสืบก่อนกำหนดปกติ และถ้าหลักฐานวิทยาศาสตร์อาจสูญเสียหรือพิสูจน์ยาก ผู้ต้องหาหรืออัยการขอให้ศาลสั่งตรวจพิสูจน์ไว้ก่อนฟ้องได้

ส่งสำเนาเอกสาร: อ้างเอกสาร→ส่งสำเนาให้อีกฝ่ายก่อน เพื่อให้เตรียมตัวค้าน

พยานเอกสาร: ต้นฉบับเป็นหลัก หาไม่ได้→สำเนารับรอง/พยานบุคคล ≠ วิ.แพ่ง ม.94(ห้ามพยานบุคคลหักล้าง)

มาตรา 240 กำหนดหลักเกณฑ์ในกรณีที่ศาลมิได้กำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐานตามที่กฎหมายบัญญัติ

พยานวัตถุ: ของกลาง/อาวุธ/ยาเสพติด ต้องนำมาแสดง นำไม่ได้→ศาลไปดู/ใช้ภาพถ่ายแทน

ศาลตรวจพยานวัตถุ: ศาลต้องดูของจริง ไปดูที่สถานที่จริงได้ เช่น ไปดูอาวุธ/ที่เกิดเหตุ

พยานบอกเล่า (hearsay): หลักคือรับฟังไม่ได้ เว้นแต่: น่าเชื่อถือ+จำเป็น เช่น พยานตาย/หาย/ป่วย — ต้องมีพยานหลักฐานอื่นประกอบ

ผู้เชี่ยวชาญอาญา: ศาลแต่งตั้ง/คู่ความขอ เช่น แพทย์นิติเวช/นิติวิทยาศาสตร์/IT forensics

ผู้เชี่ยวชาญ: ศาลแต่งตั้ง/คู่ความอ้าง ถูกถามค้านได้ เช่น แพทย์นิติเวช/IT forensics/นักบัญชี

บังคับคดีอาญา: ประหาร(ฉีดยา)/จำคุก(เรือนจำ)/กักขัง/ปรับ(ไม่จ่าย=กักขังแทน)/ริบทรัพย์

พยานหลักฐานได้มาโดยมิชอบ: หลักคือรับฟังไม่ได้ (exclusionary rule) เว้นแต่ประโยชน์ > ผลเสีย เช่น ค้นโดยไม่มีหมายค้น ดักฟังโทรศัพท์โดยไม่ได้รับอนุญาต

ห้ามบังคับโทษประหารชีวิตจนกว่าจะดำเนินการด้านอภัยโทษแล้ว และหญิงที่ต้องประหารชีวิตหากมีครรภ์ให้รอจนพ้น 3 ปีหลังคลอดบุตร แล้วให้ลดโทษเป็นจำคุกตลอดชีวิต

กักขังแทนปรับ: ไม่จ่าย→กักขัง วันละ500บาท รวม≤1ปี(เกิน200K=≤2ปี) คู่กับ ม.30 ป.อ.

คำรับสารภาพชั้นสอบสวน (ให้ตำรวจ): รับฟังเป็นพยานไม่ได้เด็ดขาด แม้สมัครใจ — ต้องรับสารภาพในศาลจึงรับฟังได้ ป้องกันการบังคับให้รับสารภาพ

มาตรา 250 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ฉบับที่ 24 พ.ศ. 2548

แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ 24) พ.

ภาค 7 อภัยโทษ เปลี่ยนโทษหนักเป็นโทษเบา และลดโทษ มาตรา 259 - 267 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ภาค 1 ข้อความเบื้องต้น ลักษณะ 1 หลักทั่วไป

คดีอาญาฟรี: โจทก์ไม่ต้องจ่ายค่าธรรมเนียม

แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ 24) พ.

ในคดีดังบัญญัติในมาตรา 253 วรรค 2 และ มาตรา 254 ถ้ามีคำขอ ศาลมีอำนาจสั่งให้ฝ่ายที่แพ้คดีใช้ค่าธรรมเนียม ทนอีกฝ่ายหนึ่งได้

แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ 28) พ.

เพิ่มโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ 33) พ.

ค่าธรรมเนียมอาญาทุกชั้น: ฟรีทุกชั้นศาล (ชั้นต้น/อุทธรณ์/ฎีกา) ≠ คดีแพ่ง(ต้องจ่ายทุกชั้น)

อภัยโทษ: พระราชอำนาจพระมหากษัตริย์ ผู้ต้องโทษ/รมต.ยุติธรรมทูลขอได้ เช่น ลดโทษประหาร→ตลอดชีวิต

เปลี่ยนโทษ: รมต.ยุติธรรมเสนอเปลี่ยนโทษหนักเป็นเบา/ลดโทษ เช่น ประหาร→ตลอดชีวิต ≠ อภัยโทษ(ม.259)

ลดโทษ: พระราชอำนาจ รมต.ยุติธรรมถวายคำแนะนำ เช่น พ.ร.ฎ.อภัยโทษวันเฉลิมพระชนมพรรษา

คณะรัฐมนตรีเห็นสมควรจะถวายคำแนะนำต่อพระมหากษัตริย์ขอให้พระราชทานอภัยโทษแก่ผู้ต้องโทษได้ และการพระราชทานอภัยโทษดังกล่าวให้ตราเป็นพระราชกฤษฎีกา

ภายใต้บังคับแห่งมาตรา 247 และ 248 มื่อคดีถึงที่สุด ผู้ใดต้องคำพิพากษาให้ประหารชีวิต ให้เจ้าหน้าที่นำั…

เหตุที่มีเรื่องราวขอพระราชทานอภัยโทษ นโทษอย่างอื่นนอกจากโทษประหารชีวิต ไม่เป็นผลให้ทุเลาการลงโทษั้ น

เรื่องราวขอพระราชทานอภัยโทษอย่างอื่น งมิใช่โทษประหารชีวิต ถ้าถูกยกหนหนึ่งแล้ว จะยื่นใหม่อีกไม่ได้จนกว่า ะพ้นสองปีนับแต่วันถูกยกครั้งก่อน

ในกรณีที่มีการอภัยโทษเด็ดขาดโดยไม่มีเงื่อนไข ้ ามมิให้บังคับโทษนั้น ถ้าบังคับโทษไปบ้างแล้วให้หยุดทันที ถ้าเป็นโทษ รับที่ชำระแล้ว…

เมื่อผู้ได้รับพระราชทานอภัยโทษเนื่องจากำรกระทำความผิดอย่างหนึ่งถูกฟ้องว่ากระทำความผิดอีกอย่างหนึ่ง อภัยโทษั้…

บทบัญญัติในหมวดนี้ ให้นำมาบังคับโดยอนุโลม ก่เรื่องราวขอพระราชทานเปลี่ยนโทษหนักเป็นเบาหรือลดโทษ ม.232-233 > ม.234-235 > ม.236-237 > ม.237ทวิ > ม.237ตรี