ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

นิยาม วิ.แพ่ง: ศาล=ศาลยุติธรรม คดี=ตั้งแต่ฟ้อง คำฟ้อง=ข้อหาโจทก์ คำให้การ=ข้อต่อสู้จำเลย

ห้ามฟ้องคดีต่อศาลใด เว้นแต่ศาลนั้นมีอำนาจพิจารณาคดีตามกฎหมายว่าด้วยพระธรรมนูญศาลยุติธรรม และคดีนั้นต้องอยู่ในเขตอำนาจของศาลตามบทบัญญัติของประมวลกฎหมายนี้และกฎหมายที่กำหนดเขตศาล

กรณีมูลคดีเกิดบนเรือหรืออากาศยานไทยนอกราชอาณาจักร ให้ศาลแพ่งมีเขตอำนาจ ส่วนกรณีจำเลยไม่มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักร ให้ถือภูมิลำเนาเดิมในไทยภายใน 2 ปีก่อนฟ้อง หรือสถานที่ประกอบกิจการ/ตัวแทนติดต่อธุรกิจในไทยเป็นภูมิลำเนาของจำเลย

มาตรา 4 กำหนดว่าคำฟ้องให้เสนอต่อศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนาหรือศาลที่มูลคดีเกิดขึ้น ส่วนคำร้องขอให้เสนอต่อศาลที่มูลคดีเกิดขึ้นหรือที่ผู้ร้องมีภูมิลำเนา

คดีฟ้องเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์หรือสิทธิประโยชน์ที่เกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ ให้ฟ้องที่ศาลที่ทรัพย์นั้นตั้งอยู่ (ไม่ว่าจำเลยจะมีภูมิลำเนาในไทยหรือไม่) หรือฟ้องที่ศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนาก็ได้

ถ้าจำเลยไม่มีภูมิลำเนาในไทยและเหตุเกิดนอกไทย (ยกเว้นกรณีตามมาตรา 4 ทวิ) และโจทก์สัญชาติไทยหรือมีภูมิลำเนาในไทย ให้ฟ้องที่ศาลแพ่งหรือศาลที่โจทก์มีภูมิลำเนา ถ้าจำเลยมีทรัพย์สินที่บังคับคดีได้ในไทย จะฟ้องที่ศาลที่ทรัพย์นั้นอยู่ก็ได้

คำร้องขอแต่งตั้งผู้จัดการมรดก ให้ยื่นต่อศาลที่เจ้ามรดกมีภูมิลำเนาอยู่ในเขตศาลขณะเสียชีวิต แต่ถ้าเจ้ามรดกไม่มีภูมิลำเนาในไทย ให้ยื่นต่อศาลที่ทรัพย์มรดกอยู่ในเขตศาล

คำร้องขอเพิกถอนมติที่ประชุม ขอเลิกนิติบุคคล ขอตั้งหรือถอนผู้ชำระบัญชี หรือคำร้องขออื่นใดเกี่ยวกับนิติบุคคล ให้ยื่นต่อศาลที่นิติบุคคลนั้นมีสำนักงานแห่งใหญ่อยู่ในเขตศาล

คำร้องขอที่เกี่ยวกับทรัพย์สินในไทย หรือที่ถ้าศาลสั่งแล้วต้องจัดการหรือเลิกจัดการทรัพย์สินในไทย โดยมูลคดีไม่ได้เกิดในไทยและผู้ร้องไม่มีภูมิลำเนาในไทย ให้ยื่นต่อศาลที่ทรัพย์สินนั้นอยู่ในเขตศาล

ถ้าคำฟ้องหรือคำร้องขอเสนอต่อศาลได้สองศาลขึ้นไป (ไม่ว่าเพราะภูมิลำเนา ที่ตั้งทรัพย์สิน ที่เกิดเหตุ หรือมีหลายข้อหา) และมูลคดีเกี่ยวข้องกัน โจทก์หรือผู้ร้องเลือกยื่นต่อศาลใดศาลหนึ่งก็ได้

ก่อนยื่นคำให้การ จำเลยขอให้ศาลโอนคดีไปศาลอื่นที่มีเขตอำนาจได้ โดยต้องแสดงเหตุว่าการพิจารณาต่อไปจะไม่สะดวกหรืออาจไม่ได้รับความยุติธรรม ศาลจะอนุญาตเมื่อเห็นสมควร ศาลที่จะรับโอนต้องยินยอม หากไม่ยินยอมให้อธิบดีผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์ชี้ขาด

มาตรา 6/1 ให้ศาลชั้นต้นที่ไม่ใช่ศาลแพ่งโอนคดีไปศาลแพ่งได้หากผลคดีอาจกระทบสิ่งแวดล้อมหรือประโยชน์สาธารณะ โดยต้องขอความเห็นชอบจากประธานศาลอุทธรณ์

ข้อยกเว้นของมาตรา 4–6/1 เช่น คำฟ้อง/คำร้องที่เกี่ยวเนื่องกับคดีที่ค้างอยู่ หรือคดีที่ศาลสั่งหรือพิพากษาแล้ว ให้ยื่นที่ศาลในคดีนั้น และเรื่องการบังคับคดีที่ต้องให้ศาลวินิจฉัยก่อน ให้ยื่นที่ศาลตามมาตรา 271

คดีสองเรื่องที่มีประเด็นเดียวกันหรือเกี่ยวเนื่องใกล้ชิดกันค้างอยู่คนละศาลชั้นต้น และทั้งสองศาลยกคำร้องขอรวมพิจารณาแล้ว คู่ความขอให้อธิบดีผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์สั่งจำหน่ายคดีหรือโอนคดีได้ ก่อนที่ศาลใดศาลหนึ่งจะพิพากษา คำสั่งเป็นที่สุด

ถ้าศาลหนึ่งพิพากษาแล้วและมีการอุทธรณ์ คู่ความอาจขอให้ศาลอุทธรณ์งดพิจารณาไว้ก่อน จนกว่าอีกศาลจะพิพากษาคดีอีกเรื่องเสร็จ ถ้าคดีเรื่องหลังมีอุทธรณ์ด้วย ให้รวมวินิจฉัยเป็นคำพิพากษาเดียว ถ้าไม่มีอุทธรณ์ ให้บังคับตามมาตรา 146

ถ้าดำเนินกระบวนพิจารณาในศาลชั้นต้นที่มีเขตอำนาจไม่ได้เพราะเหตุสุดวิสัย คู่ความที่เสียหายหรืออาจเสียหายยื่นคำร้องฝ่ายเดียวต่อศาลชั้นต้นที่ตนมีภูมิลำเนาหรืออยู่ในขณะนั้นได้ และศาลนั้นมีอำนาจสั่งตามที่เห็นสมควรเพื่อความยุติธรรม

ผู้พิพากษาถูกคัดค้านได้ เช่น มีส่วนได้เสียในคดี เป็นญาติกับคู่ความ ถูกอ้างเป็นพยาน เคยเป็นผู้แทนหรือทนายความของคู่ความ เป็นเจ้าหนี้ ลูกหนี้ หรือนายจ้างของคู่ความ หรือเคยนั่งพิจารณาคดีเดียวกันในศาลอื่น

มาตรา 12 บัญญัติว่าเมื่อศาลมีผู้พิพากษาเพียงคนเดียว ผู้พิพากษานั้นอาจถูกคัดค้านด้วยเหตุที่กำหนดไว้หรือเหตุร้ายแรงอื่นที่อาจทำให้การพิจารณาเสียความยุติธรรม

มาตรา 13 กำหนดขั้นตอนเมื่อมีเหตุคัดค้านผู้พิพากษา ทั้งการขอถอนตัวและการยื่นคำร้องคัดค้านของคู่ความ พร้อมผลของกระบวนพิจารณาระหว่างนั้น

มาตรา 14 ให้ศาลฟังคำแถลงและสืบพยานเมื่อมีการคัดค้านผู้พิพากษา แล้วออกคำสั่งยอมรับหรือยกคำคัดค้าน และห้ามผู้พิพากษาที่ถูกคัดค้านร่วมชี้ขาด

ห้ามศาลใช้อำนาจนอกเขตศาล เว้นแต่ ซักถามหรือตรวจนอกเขตได้ถ้าผู้เกี่ยวข้องไม่คัดค้าน ออกหมายเรียกบุคคลนอกเขตได้ หมายบังคับคดีและหมายจับ/กักขังบังคับได้ทุกที่ ส่วนศาลแพ่งในคดีที่รับไว้หรือรับโอนตามมาตรา 6/1 ทำกระบวนพิจารณานอกเขตได้

ถ้าต้องซักถาม ตรวจ หรือดำเนินกระบวนพิจารณานอกเขตศาลชั้นต้นนั้น หรือเป็นกรณีของศาลแพ่ง/ศาลอาญานอกเขตจังหวัดพระนครและธนบุรี หรือของศาลอุทธรณ์/ฎีกา ศาลนั้นแต่งตั้งศาลชั้นต้นอื่นให้ซักถาม ตรวจ หรือดำเนินกระบวนพิจารณาแทนได้

มาตรา 17 กำหนดให้ศาลดำเนินคดีตามลำดับเลขหมายสำนวนในสารบบความ เว้นแต่จะมีเหตุผลพิเศษที่ศาลกำหนดเป็นอย่างอื่น

ศาลตรวจคำคู่ความที่ยื่นไว้ ถ้าอ่านไม่ออก ขาดลายมือชื่อหรือเอกสาร หรือค่าธรรมเนียมไม่ครบ ศาลสั่งคืนให้แก้ไขได้ภายในเวลาที่กำหนด หากไม่ทำตามไม่รับ ถ้ายื่นผิดศาลให้คืนไปยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจ คำสั่งไม่รับหรือคืนอุทธรณ์ฎีกาได้

ศาลสั่งให้คู่ความทุกฝ่ายหรือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมาศาลด้วยตนเองได้ตามที่เห็นสมควร แม้จะมีทนายความแล้ว และถ้าเห็นว่าการมาศาลเองอาจทำให้ตกลงหรือประนีประนอมยอมความกันได้ ให้ศาลสั่งให้คู่ความมาศาลด้วยตนเอง

ไม่ว่าการพิจารณาคดีจะดำเนินไปแล้วเพียงใด ศาลมีอำนาจไกล่เกลี่ยให้คู่ความตกลงกัน หรือประนีประนอมยอมความกันในข้อที่พิพาทได้

เพื่อประโยชน์ในการไกล่เกลี่ย ศาลจะสั่งให้ดำเนินการเป็นการลับต่อหน้าคู่ความทุกฝ่ายหรือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งได้ โดยจะมีทนายความอยู่ด้วยหรือไม่ก็ได้ และอาจแต่งตั้งผู้ประนีประนอมช่วยไกล่เกลี่ย ส่วนหลักเกณฑ์ไปตามข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา

ก่อนฟ้อง ยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งผู้ประนีประนอมไกล่เกลี่ยได้โดยไม่ต้องเสียค่าขึ้นศาล ถ้าอีกฝ่ายยินยอมศาลเรียกมาไกล่เกลี่ย หากตกลงกันได้ขอให้ศาลพิพากษาตามยอมได้ถ้ามีเหตุจำเป็น และถ้าไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ อายุความอาจขยายอีก 60 วันตามเงื่อนไข

มาตรา 21 กำหนดหลักเกณฑ์การยื่นคำขอหรือคำแถลงต่อศาลทั้งวาจาและหนังสือ รวมถึงการออกคำสั่งโดยฝ่ายเดียวและการไต่สวนก่อนมีคำสั่ง

มาตรา 22 ให้ศาลคำนวณกำหนดระยะเวลาทุกประเภทตามบทบัญญัติประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยระยะเวลา

ศาลขยายหรือย่นระยะเวลาได้ทั้งที่ประมวลกฎหมายนี้ ศาล หรือกฎหมายอื่นที่เกี่ยวกับวิธีพิจารณาความแพ่งกำหนดไว้ เมื่อศาลเห็นสมควรหรือคู่ความยื่นคำร้อง แต่ต้องมีพฤติการณ์พิเศษ และศาลสั่งหรือคู่ความขอก่อนสิ้นกำหนด เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย

ถ้าคู่ความยกข้อกฎหมายที่ถ้าศาลวินิจฉัยให้เป็นผลดีแก่ตนแล้วอาจไม่ต้องพิจารณาคดีหรือประเด็นสำคัญต่อ ศาลมีอำนาจสั่งให้วินิจฉัยข้อกฎหมายนั้นชี้ขาดเบื้องต้นก่อนพิจารณาต่อไป ถ้าทำให้คดีเสร็จ ศาลพิพากษาไปพร้อมกันได้ คำสั่งอุทธรณ์ฎีกาได้

มาตรา 25 ให้คู่ความยื่นคำร้องขอกำหนดวิธีคุ้มครองสิทธิตามภาค 4 ระหว่างพิจารณาหรือเพื่อบังคับคดี โดยศาลต้องสั่งโดยไม่ชักช้า

มาตรา 26 ให้ศาลจดข้อความคำสั่งที่ถูกคัดค้านและสภาพแห่งการคัดค้านลงในรายงาน เมื่อคู่ความโต้แย้งว่าคำสั่งนั้นไม่ชอบด้วยกฎหมาย

ศาลมีอำนาจสั่งเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบทั้งหมดหรือบางส่วน หากไม่ปฏิบัติตามกฎหมายในเรื่องที่เกี่ยวกับความยุติธรรมหรือความสงบเรียบร้อย คู่ความที่เสียหายต้องคัดค้านก่อนมีคำพิพากษา และไม่เกิน 8 วันนับแต่ทราบเหตุ เว้นแต่ได้ดำเนินการต่อหรือให้สัตยาบันแล้ว

ศาลมีอำนาจสั่งรวมพิจารณาคดีหลายเรื่องที่เกี่ยวเนื่องกันเข้าด้วยกัน ไม่ว่าจะอยู่ในศาลเดียวกันหรือศาลชั้นต้นต่างกัน และมีอำนาจโอนคดีไปยังอีกศาลที่มีเขตอำนาจได้ แต่ต้องได้รับความยินยอมจากศาลที่จะรับโอน หากไม่ยินยอมให้อธิบดีผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์ชี้ขาด

หากคดีมีหลายข้อหาและข้อหาใดไม่เกี่ยวข้องกับข้ออื่น หรือแยกพิจารณาแล้วจะสะดวกกว่า ศาลมีอำนาจสั่งแยกข้อหานั้นออกพิจารณาต่างหากเป็นอีกคดีหนึ่งได้ โดยศาลเห็นสมควรเองหรือคู่ความยื่นคำร้องขอ

ศาลมีอำนาจออกข้อกำหนดแก่คู่ความหรือบุคคลภายนอกในศาลตามที่จำเป็น เพื่อรักษาความเรียบร้อยและให้การพิจารณาคดีเป็นไปโดยเที่ยงธรรมและรวดเร็ว รวมถึงสั่งห้ามก่อความรำคาญ ประวิงคดี หรือดำเนินกระบวนพิจารณาฟุ่มเฟือยเกินสมควร

กำหนดลักษณะการกระทำที่ถือเป็นความผิดฐานละเมิดอำนาจศาล เช่น ฝ่าฝืนข้อกำหนดรักษาความเรียบร้อยในศาล แสดงข้อเท็จจริงเท็จเพื่อขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล หลบเลี่ยงการรับเอกสาร คัดลอกเอกสารในสำนวนโดยฝ่าฝืนมาตรา 54 หรือขัดขืนไม่มาศาลตามหมายเรียก

มาตรา 32 กำหนดให้ผู้ประพันธ์ บรรณาธิการ หรือผู้พิมพ์โฆษณาหนังสือพิมพ์ถือว่ากระทำผิดฐานละเมิดอำนาจศาล หากเปิดเผยข้อเท็จจริงที่ศาลสั่งห้ามหรือมีอิทธิพลต่อการพิจารณาคดี

ผู้กระทำผิดฐานละเมิดอำนาจศาล ศาลมีอำนาจสั่งไล่ออกจากบริเวณศาล หรือลงโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 500 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

หากต้องดำเนินกระบวนพิจารณาคดีทั้งเรื่องหรือบางส่วนโดยอาศัยหรือร้องขอเจ้าหน้าที่ในต่างประเทศ และไม่มีข้อตกลงระหว่างประเทศหรือกฎหมายกำหนดไว้ ให้ศาลปฏิบัติตามหลักทั่วไปแห่งกฎหมายระหว่างประเทศ

มาตรา 34/1 ให้ประธานศาลฎีกาโดยความเห็นชอบที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาออกข้อกำหนดเกี่ยวกับการฟ้องคดี การสืบพยาน และกระบวนพิจารณาตามที่จำเป็น

การนั่งพิจารณาคดีต้องทำในศาลที่ยื่นฟ้องไว้ ในวันและเวลาทำการของศาล เว้นแต่มีเหตุฉุกเฉินหรือจำเป็น ศาลจะสั่งให้นั่งพิจารณาสถานที่อื่น วันหยุด หรือเวลาอื่นก็ได้ โดยผู้พิพากษาและเจ้าพนักงานที่ปฏิบัติงานนอกเวลาปกติจะได้รับค่าตอบแทนพิเศษ

มาตรา 36 กำหนดให้การนั่งพิจารณาคดีต้องกระทำต่อหน้าคู่ความและโดยเปิดเผย แต่มีข้อยกเว้นในกรณีรักษาความเรียบร้อยหรือคุ้มครองสาธารณประโยชน์

มาตรา 37 ให้ศาลดำเนินการนั่งพิจารณาคดีต่อเนื่องไปโดยไม่ต้องเลื่อน จนกว่าจะเสร็จการพิจารณาและพิพากษาคดี

มาตรา 38 ให้ศาลสั่งเลื่อนการนั่งพิจารณาได้หากในวันนัดศาลไม่มีเวลาพอ เนื่องจากกิจธุระของศาล

มาตรา 39 ให้ศาลเลื่อนการนั่งพิจารณาเมื่อต้องรอคำชี้ขาดจากศาลอื่นหรือเจ้าพนักงาน หรือเมื่อมีคดีอาญาที่อาจมีผลต่อคดีที่พิจารณาอยู่

มาตรา 40 กำหนดให้คู่ความที่ขอเลื่อนการนั่งพิจารณาต้องมีเหตุจำเป็นไม่อาจก้าวล่วงได้ และอาจต้องเสียค่าป่วยการพยานและค่าใช้จ่ายแก่คู่ความอีกฝ่าย

มาตรา 41 ให้ศาลตั้งเจ้าพนักงานและแพทย์ไปตรวจผู้อ้างว่าป่วยไม่สามารถมาศาลได้ หากพบว่าอาการไม่ร้ายแรงให้ดำเนินกระบวนพิจารณาตามกรณีขาดนัด

มาตรา 42 ให้ศาลเลื่อนการนั่งพิจารณาเมื่อคู่ความมรณะ เพื่อให้ทายาทหรือผู้จัดการมรดกเข้ามาแทน โดยต้องยื่นคำขอภายในหนึ่งปีนับแต่วันมรณะ

มาตรา 43 ให้ทายาทหรือผู้จัดการมรดกที่ประสงค์เข้าเป็นคู่ความแทนผู้มรณะยื่นคำร้องต่อศาล ศาลอาจสั่งให้แสดงพยานหลักฐานก่อนมีคำสั่งอนุญาตหรือไม่อนุญาต

มาตรา 44 กำหนดขั้นตอนการหมายเรียกบุคคลเข้ามาแทนผู้มรณะ โดยให้กำหนดระยะเวลาพอสมควร หากยินยอมดำเนินคดีต่อ แต่หากคัดค้านให้ศาลไต่สวน

มาตรา 45 ให้ศาลเลื่อนการนั่งพิจารณาเมื่อคู่ความตกเป็นผู้ไร้ความสามารถหรือผู้แทนโดยชอบธรรมมรณะ เพื่อให้ผู้แทนโดยชอบธรรมคนใหม่แจ้งการได้รับแต่งตั้ง

กระบวนพิจารณาและคำพิพากษาคดีแพ่งของศาลต้องทำเป็นภาษาไทย เอกสารในสำนวนต้องเขียนเป็นภาษาไทยด้วยหมึกหรือพิมพ์ ห้ามขูดลบแต่ให้ขีดฆ่าและเขียนใหม่พร้อมลงชื่อกำกับ เอกสารภาษาต่างประเทศต้องมีคำแปล และต้องจัดหาล่ามหากคู่ความไม่เข้าใจภาษาไทยหรือสื่อสารไม่ได้

ผู้ยื่นใบมอบอำนาจต่อศาลอาจถูกสั่งให้สาบานตัวว่าเป็นใบมอบอำนาจจริง หากศาลหรือคู่ความอีกฝ่ายสงสัยความแท้จริง ใบมอบอำนาจที่ทำในไทยต้องมีนายอำเภอเป็นพยาน ทำในต่างประเทศต้องมีกงสุลไทยหรือโนตารีปับลิกเป็นพยานพร้อมใบรับรองจากรัฐบาลต่างประเทศ

มาตรา 48 ให้ศาลจดแจ้งรายงานการนั่งพิจารณาทุกครั้ง โดยต้องมีเลขคดี ชื่อคู่ความ สถานที่ วัน เวลา ข้อความโดยย่อ และลายมือชื่อผู้พิพากษา

มาตรา 49 ให้รายงานของศาลถือเป็นพยานหลักฐานเบื้องต้นได้ต่อเมื่อศาลอ่านให้คู่ความฟัง จดการแก้ไขเพิ่มเติม และคู่ความลงลายมือชื่อแล้ว

มาตรา 50 กำหนดว่าการลงลายมือ พิมพ์นิ้วมือ หรือเครื่องหมายอื่นต่อหน้าศาลไม่ต้องมีพยานสองคนรับรอง และหากลงไม่ได้หรือไม่ยอมลง ให้ศาลจดแจ้งเหตุแทน

มาตรา 51 กำหนดให้ศาลมีหน้าที่ลงทะเบียนคดี ลงทะเบียนคำพิพากษา รวบรวมเอกสารสำนวน และเก็บรักษาสารบบไว้ในที่ปลอดภัย ซึ่งอาจกระทำในรูปแบบข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์

มาตรา 52 ให้ศาลจัดส่งสำนวนคดีที่มีคำพิพากษาเด็ดขาดและได้ปฏิบัติตามแล้วหรือพ้นระยะเวลาบังคับ ไปยังกระทรวงยุติธรรมเพื่อเก็บรักษา

มาตรา 53 ให้ศาลสั่งคู่ความนำสำเนาที่รับรองถูกต้องมาส่งแทนเอกสารที่สูญหายหรือบุบสลาย หากหาสำเนาไม่ได้ให้พิจารณาคดีใหม่หรือมีคำสั่งอื่นตามสมควร

คู่ความ พยาน หรือบุคคลภายนอกที่มีส่วนได้เสียอาจร้องขอตรวจหรือคัดสำเนาเอกสารในสำนวนคดีได้ เว้นแต่คดีที่พิจารณาโดยไม่เปิดเผยหรือศาลสั่งห้ามเพื่อความสงบเรียบร้อย และห้ามคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนก่อนสืบพยานเสร็จ เว้นแต่มีเหตุพิเศษ ทั้งนี้ต้องเสียค่าธรรมเนียมตามอัตราที่กำหนด

เมื่อมีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ตามกฎหมายแพ่ง หรือบุคคลต้องใช้สิทธิทางศาล บุคคลนั้นมีสิทธิเสนอคดีต่อศาลแพ่งที่มีเขตอำนาจได้ ตามกฎหมายแพ่งและประมวลกฎหมายนี้

ผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ทำการแทนจะฟ้องหรือดำเนินคดีได้ต่อเมื่อทำตามกฎหมายแพ่งว่าด้วยความสามารถ การอนุญาตหรือยินยอมต้องทำเป็นหนังสือยื่นต่อศาล ศาลสั่งให้แก้ไขข้อบกพร่องได้ และตั้งผู้แทนเฉพาะคดีให้หากไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรม

บุคคลภายนอกเข้ามาเป็นคู่ความได้ด้วยการร้องสอด 3 แบบ คือ สมัครใจเพื่อคุ้มครองหรือบังคับตามสิทธิของตน, สมัครใจเพราะมีส่วนได้เสียตามกฎหมายในผลแห่งคดี หรือถูกหมายเรียกตามคำขอของคู่ความหรือคำสั่งศาล

ผู้ร้องสอดตามมาตรา 57 (1) และ (3) มีสิทธิเสมือนฟ้องหรือถูกฟ้องเป็นคดีใหม่ ส่วนตาม (2) ใช้สิทธิได้เท่าคู่ความฝ่ายที่เข้าร่วม ผู้ร้องสอดต้องผูกพันตามคำพิพากษา เว้นแต่เข้าข้อยกเว้น 2 กรณี เช่น เข้ามาช้าเพราะความประมาทของคู่ความ

บุคคลตั้งแต่ 2 คนขึ้นไปเป็นโจทก์ร่วมหรือจำเลยร่วมในคดีเดียวกันได้ ถ้ามีผลประโยชน์ร่วมกันในมูลความแห่งคดี โดยหลักไม่ถือว่าแทนกัน เว้นแต่หนี้แบ่งแยกไม่ได้หรือกฎหมายบัญญัติไว้ ซึ่งกระบวนพิจารณาและการเลื่อนคดีของคนหนึ่งใช้ถึงคนอื่นด้วย

คู่ความ ผู้แทนโดยชอบธรรม หรือผู้แทนนิติบุคคลจะว่าความเองหรือตั้งทนายความหนึ่งคนหรือหลายคนก็ได้ ถ้ามอบอำนาจให้ผู้อื่นแทนในคดี ผู้รับมอบอำนาจว่าความอย่างทนายความไม่ได้ แต่ตั้งทนายความได้

มาตรา 61 กำหนดว่าการตั้งทนายความต้องทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อตัวความและทนายความแล้วยื่นต่อศาล ใบแต่งทนายใช้ได้เฉพาะคดีเรื่องนั้น

มาตรา 62 กำหนดว่าทนายความมีอำนาจว่าความและดำเนินกระบวนพิจารณาแทนคู่ความได้ แต่กระบวนที่จำหน่ายสิทธิต้องได้รับอำนาจจากตัวความโดยชัดแจ้ง

มาตรา 63 ให้ตัวความตั้งผู้แทนหรือทนายความรับเงินหรือทรัพย์สินที่ศาลสั่งให้คืนได้ แต่ศาลอาจสั่งให้ตัวความมาศาลด้วยตนเองหากมีข้อสงสัยในตัวบุคคล

เมื่อคดีมีเหตุผลพิเศษและศาลไม่ได้สั่งเป็นอย่างอื่น คู่ความหรือทนายความตั้งบุคคลอื่นทำการแทนได้ โดยยื่นใบมอบฉันทะต่อศาลทุกครั้ง เฉพาะการกำหนดวันนัดพิจารณาหรือสืบพยาน ฟังคำสั่งศาล และรับสำเนาเอกสารตามมาตรา 71 และ 72

มาตรา 65 ให้ทนายความขอถอนตัวได้โดยต้องแสดงว่าได้แจ้งให้ตัวความทราบแล้ว เมื่อศาลอนุญาตให้ส่งคำสั่งให้ตัวความทราบโดยเร็ว

เมื่อมีผู้อ้างว่าเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมของคู่ความหรือผู้แทนนิติบุคคล ศาลอาจสอบสวนอำนาจของผู้นั้นเอง หรือเมื่อคู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้องยื่นคำร้อง ถ้าไม่มีอำนาจหรืออำนาจบกพร่อง ศาลยกฟ้องหรือมีคำสั่งอื่นตามที่เห็นสมควรได้

คำคู่ความและเอกสารที่ต้องส่งให้คู่ความหรือผู้เกี่ยวข้อง ต้องระบุตัวบุคคลชัดเจนและมีรายการ 5 อย่าง คือ ชื่อศาลและเลขคดี ชื่อคู่ความ ชื่อผู้รับ ใจความและเหตุผล และวันที่พร้อมลายมือชื่อผู้ยื่นหรือผู้ส่ง ถ้ามีแบบพิมพ์ต้องใช้แบบนั้น

การยื่นและส่งคำคู่ความและเอกสาร รวมถึงการแจ้งคำสั่งศาล ทำได้ทางไปรษณีย์อิเล็กทรอนิกส์ (อีเมล) หรือสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศอื่นก็ได้ ตามหลักเกณฑ์ในข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา ซึ่งใช้บังคับได้เมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว

การยื่นคำคู่ความหรือเอกสารต่อศาลทำได้โดยส่งต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ของศาล หรือยื่นต่อศาลโดยตรงในระหว่างนั่งพิจารณา

คำฟ้อง หมาย และคำสั่งศาลให้เจ้าพนักงานศาลเป็นผู้ส่ง แต่หมายเรียกพยานให้คู่ความฝ่ายที่อ้างพยานเป็นผู้ส่งโดยตรง เว้นแต่มีข้อยกเว้นตามกฎหมาย

ผู้ให้การต้องยื่นต้นฉบับคำให้การต่อศาลพร้อมสำเนาให้คู่ความอีกฝ่ายรับไปทางเจ้าพนักงานศาล ส่วนคำร้องขอแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การ เจ้าพนักงานศาลเป็นผู้ส่งให้คู่ความอีกฝ่าย โดยฝ่ายที่ยื่นคำร้องต้องจัดการนำส่ง

การยื่นคำร้องหรือคำแถลงการณ์ต้องยื่นพร้อมสำเนาต่อศาล และการส่งเอกสารแก่คู่ความทำได้สองวิธีคือส่งเองหรือผ่านเจ้าพนักงานศาล

เมื่อคู่ความร้องขอให้เจ้าพนักงานศาลส่งคำคู่ความ ต้องดำเนินการโดยเร็ว และหากเป็นการส่งตามคำสั่งศาลโดยไม่มีคู่ความรับผิดชอบ ให้เป็นหน้าที่ของพนักงานเจ้าหน้าที่ศาล

ศาลอาจสั่งให้ส่งคำคู่ความหรือเอกสารที่เจ้าพนักงานศาลเป็นผู้ส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับหรือไปรษณีย์ด่วนพิเศษในประเทศ โดยฝ่ายที่มีหน้าที่นำส่งออกค่าใช้จ่าย และถือว่ามีผลเสมือนเจ้าพนักงานศาลเป็นผู้ส่ง

การส่งคำคู่ความหรือเอกสารโดยเจ้าพนักงานศาลต้องส่งในเวลากลางวัน (ระหว่างพระอาทิตย์ขึ้น-ตก) และส่งให้คู่ความหรือบุคคลที่ระบุไว้ ณ ภูมิลำเนาหรือสำนักทำการงาน ทั้งนี้อยู่ภายใต้บทบัญญัติอีก 6 มาตราถัดไป

การส่งคำคู่ความหรือเอกสารให้แก่ทนายความที่คู่ความตั้งแต่งไว้ หรือผู้ที่ทนายความมอบหมายให้ทำหน้าที่ตามมาตรา 64 ให้ถือว่าเป็นการส่งโดยชอบด้วยกฎหมาย

หากหาตัวคู่ความไม่พบ ณ ภูมิลำเนาหรือสำนักทำการงาน เจ้าพนักงานศาลอาจส่งคำคู่ความหรือเอกสารให้บุคคลอายุเกิน 20 ปีที่อยู่หรือทำงานในบ้าน/สำนักงานนั้นแทนได้ ถือว่าส่งโดยชอบแล้ว แต่ห้ามส่งให้คู่ความฝ่ายตรงข้ามรับไว้แทน

การส่งคำคู่ความหรือเอกสารนอกภูมิลำเนาหรือสำนักทำการงานของคู่ความถือว่าถูกต้องตามกฎหมาย หากคู่ความหรือบุคคลนั้นยอมรับไว้ หรือหากเป็นการส่งในศาล

หากคู่ความหรือบุคคลปฏิเสธไม่ยอมรับเอกสารโดยไม่มีเหตุอันชอบด้วยกฎหมาย เจ้าพนักงานศาลอาจขอให้เจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองหรือตำรวจไปเป็นพยาน หากยังปฏิเสธอีก ให้วางเอกสารไว้ ณ ที่นั้น ถือว่าส่งโดยชอบด้วยกฎหมายแล้ว

เมื่อส่งเอกสารตามวิธีปกติไม่ได้ ศาลอาจสั่งให้ส่งโดยวิธีอื่น เช่น ปิดประกาศไว้ในที่เห็นง่าย มอบให้เจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองหรือตำรวจ หรือลงโฆษณา โดยมีผลใช้ได้เมื่อพ้น 15 วัน หรือระยะเวลาที่ศาลกำหนด นับแต่วันปิด มอบ หรือเริ่มโฆษณา

การส่งคำคู่ความโดยเจ้าพนักงานศาลต้องมีใบรับหรือรายงานการส่งที่ระบุชื่อผู้ส่ง ผู้รับ วิธีส่ง วัน เดือน ปี และเวลาที่ส่ง เพื่อรวมไว้ในสำนวนความ

การส่งหมายเรียกพยานโดยคู่ความต้องส่งในเวลากลางวัน และส่งแก่บุคคลที่ระบุในหมาย ณ ภูมิลำเนาหรือสำนักทำการงาน

เมื่อต้องส่งคำคู่ความแก่คู่ความหรือบุคคลหลายคน ต้องส่งสำเนาให้ครบทุกคน และคู่ความที่มีหน้าที่ส่งต้องมอบสำเนาแก่เจ้าพนักงานศาลให้พอจำนวน

หากคู่ความยื่นคำคู่ความหรือเอกสารต่อเจ้าพนักงานศาลภายในกำหนดเวลาที่กฎหมายหรือศาลกำหนด ถือว่าปฏิบัติตามกำหนดแล้ว แม้การส่งจริงจะเกิดขึ้นภายหลัง กรณีต้องแจ้งล่วงหน้าก่อนวันพิจารณาต้องยื่นไม่น้อยกว่า 3 วันก่อนเริ่มระยะเวลานั้น

ถ้าจำเลยไม่มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักร ให้ส่งหมายเรียกและคำฟ้องที่ภูมิลำเนาหรือสำนักทำการงานนอกราชอาณาจักร แต่ถ้าจำเลยประกอบกิจการในไทยเองหรือผ่านตัวแทน หรือตกลงเป็นหนังสือให้ส่งแก่ตัวแทนในไทย ให้ส่งที่สถานที่ของจำเลยหรือตัวแทนในไทย

การส่งคำคู่ความ คำร้อง คำแถลงหรือเอกสารอื่น (นอกจากตามมาตรา 83 ทวิ) ถ้าผู้รับไม่มีภูมิลำเนาในไทยแต่ประกอบกิจการหรือมีตัวแทนหรือทนายความในไทย ให้ส่งแก่บุคคลนั้น ถ้าไม่มีให้ปิดประกาศไว้ที่ศาล

ถ้าต้องส่งหมายและคำฟ้องให้จำเลยนอกราชอาณาจักร โจทก์ต้องยื่นคำร้องภายใน 7 วันนับแต่ยื่นฟ้อง พร้อมคำแปลที่รับรองถูกต้อง (หากไม่มีข้อตกลงระหว่างประเทศ) และวางเงินค่าใช้จ่ายตามที่ศาลกำหนด หากเพิกเฉยถือว่าทิ้งฟ้อง

การส่งหมายเรียกและคำฟ้องตามมาตรา 83 ทวิ ณ ภูมิลำเนาหรือสำนักทำการงานนอกราชอาณาจักร มีผลใช้ได้เมื่อพ้น 60 วันนับแต่ส่ง ส่วนการส่งโดยวิธีอื่นแทนการส่งให้บุคคลนั้น มีผลเมื่อพ้น 75 วันนับแต่ส่งโดยวิธีอื่น

ส่งหมายเรียกและคำฟ้องตามมาตรา 83 ทวิ แก่จำเลยหรือตัวแทนในไทย มีผลเมื่อพ้น 30 วันนับแต่ส่งโดยชอบ ส่งเอกสารอื่นตามมาตรา 83 ตรี มีผลเมื่อพ้น 15 วัน ส่วนการปิดประกาศตามมาตรา 83 ตรี มีผลเมื่อพ้น 30 วันนับแต่ปิดประกาศ

เมื่อโจทก์ทำตามมาตรา 83 จัตวาแล้ว ถ้าไม่มีข้อตกลงระหว่างประเทศ ศาลส่งหมายและคำฟ้องทางไปรษณีย์ด่วนพิเศษระหว่างประเทศ ผู้รับส่งพัสดุระหว่างประเทศ หรือผ่านสำนักงานศาลยุติธรรมและกระทรวงการต่างประเทศ ตามข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา

หลักภาระการพิสูจน์ (burden of proof): ใครอ้าง คนนั้นต้องพิสูจน์ เว้นแต่มีข้อสันนิษฐานตามกฎหมาย (เช่น ข้อสันนิษฐานว่าผู้ครอบครองเป็นเจ้าของ) — ฝ่ายปฏิเสธต้องหักล้าง สำคัญมากในคดีแพ่ง ต่างจากอาญาที่อัยการมีภาระพิสูจน์

คู่ความฝ่ายที่กล่าวอ้างข้อเท็จจริงมีภาระพิสูจน์ข้อเท็จจริงนั้น แต่หากมีข้อสันนิษฐานตามกฎหมายเป็นคุณ ต้องพิสูจน์เพียงว่าตนปฏิบัติตามเงื่อนไขแห่งข้อสันนิษฐานครบถ้วน

กำหนดภาระพิสูจน์: ศาลกำหนดว่าใครต้องพิสูจน์ โจทก์ฟ้อง=โจทก์พิสูจน์ก่อน จำเลยยกข้อต่อสู้=จำเลยพิสูจน์

พยานเอกสาร: ต้องส่งต้นฉบับ ถ้าไม่ได้ → สำเนาที่รับรองถูกต้อง ถ้าคู่ความอีกฝ่ายรับรองสำเนา → ไม่ต้องส่งต้นฉบับ

ภาระพิสูจน์: ผู้กล่าวอ้าง=ต้องพิสูจน์ โจทก์ฟ้อง→โจทก์พิสูจน์ จำเลยยกข้อต่อสู้→จำเลยพิสูจน์

ชี้สองสถาน: ศาลนัดหลังยื่นฟ้อง+คำให้การ กำหนดประเด็น+ใครสืบก่อน+นัดสืบพยาน — ถ้าประเด็นชัดเจน ศาลงดชี้สองสถานได้

คู่ความที่ประสงค์หักล้างพยานของฝ่ายอื่นต้องถามค้านพยานในขณะเบิกความก่อน มิฉะนั้นศาลจะปฏิเสธไม่รับฟังพยานหลักฐานที่นำมาสืบภายหลัง เว้นแต่แสดงได้ว่าไม่รู้ข้อความนั้นในขณะที่พยานเบิกความ

คำรับ: คู่ความรับแล้ว=ไม่ต้องสืบพยาน ประหยัดเวลา ≠ ข้อเท็จจริงที่ศาลรู้เอง (Judicial Notice)

คู่ความทั้งสองฝ่ายมีสิทธิอ้างอิงพยานหลักฐานเดียวกันร่วมกันได้

บุคคลมีสิทธิปฏิเสธเบิกความหรือแสดงพยานหลักฐานที่อาจเปิดเผยความลับราชการหรือความลับทางวิชาชีพ แต่ศาลมีอำนาจตรวจสอบและบังคับหากเห็นว่าการปฏิเสธนั้นไม่มีเหตุผล

โดยหลักการอ้างเอกสารเป็นพยานต้องใช้ต้นฉบับ แต่มีข้อยกเว้นให้ใช้สำเนาได้เมื่อทุกฝ่ายตกลง เมื่อต้นฉบับสูญหาย หรือเมื่ออยู่ในการควบคุมของทางราชการ

กฎพยานเอกสาร: เรื่องที่ต้องทำเป็นหนังสือ ห้ามใช้พยานบุคคลหักล้าง/แก้ไขเอกสาร เช่น สัญญาซื้อขาย

พยานบุคคลที่ยอมรับฟังได้ต้องสามารถเข้าใจและตอบคำถามได้ และต้องรู้เห็นข้อเท็จจริงที่จะเบิกความมาด้วยตนเองโดยตรง หากศาลไม่รับคำเบิกความต้องบันทึกเหตุผลไว้ในรายงาน

พยานบอกเล่าคือข้อความที่เบิกความหรือบันทึกไว้เพื่อพิสูจน์ความจริง โดยหลักห้ามรับฟัง แต่มีข้อยกเว้นเมื่อน่าเชื่อถือหรือมีเหตุจำเป็นเพื่อความยุติธรรม

ศาลควบคุมการถาม: ศาลอนุญาต/ไม่อนุญาตคำถามได้ ห้ามถามชี้นำ/ถามนอกประเด็น/ถามข่มขู่

คู่ความมีสิทธิอ้างคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งเป็นพยานของตน หรืออ้างตนเองเป็นพยานได้

พยานมีส่วนได้เสีย: รับฟังได้ แต่น้ำหนักน้อย เช่น ญาติ/เพื่อนสนิทของคู่ความ

ศาลมีอำนาจสั่งให้ตรวจบุคคล วัตถุ หรือสถานที่ และตั้งผู้เชี่ยวชาญเมื่อเห็นว่าจำเป็นตามที่กฎหมายบัญญัติ

พยานบอกเล่า: ได้ยินมาจากคนอื่น→รับฟังได้แต่น้ำหนักน้อย ≠ พยานโดยตรง(เห็นเอง=น้ำหนักมาก)

คำขอสืบพยานให้เสนอต่อศาลที่มีคดีอยู่ หรือศาลที่มีเขตอำนาจเหนือพยานหลักฐาน บุคคล หรือสถานที่ที่ต้องตรวจ

ในกรณีฉุกเฉินที่ต้องสืบพยานเร่งด่วนและไม่สามารถแจ้งคู่ความฝ่ายอื่นก่อนได้ คู่ความสามารถยื่นคำขอต่อศาลตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด

เมื่อศาลสั่งให้ยึดหรือส่งเอกสารวัตถุพยาน ศาลอาจกำหนดเงื่อนไขและสั่งให้วางเงินหรือหลักประกันเพื่อชดใช้ความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น

บทบัญญัติเกี่ยวกับการดำเนินกระบวนพิจารณาแทนในกรณีที่กำหนด

ศาลมีอำนาจตามมาตรา 181(2) งดฟังคู่ความหรืองดทำการไต่สวนก่อนออกคำสั่งได้ในกรณีที่กำหนด

เมื่อคู่ความตกลงกันและศาลเห็นสมควร ศาลอาจแต่งตั้งเจ้าพนักงานศาลหรือเจ้าพนักงานอื่นให้ทำการสืบพยานนอกศาลแทนได้

คู่ความอาจขอให้ศาลสืบพยานตามวิธีที่ตกลงกัน หากศาลเห็นว่าสะดวก รวดเร็ว และเที่ยงธรรม และไม่ขัดต่อกฎหมายหรือความสงบเรียบร้อย

ประธานศาลฎีกาโดยความเห็นชอบที่ประชุมใหญ่มีอำนาจออกข้อกำหนดเพิ่มเติมเกี่ยวกับแนวทางการสืบพยาน เมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วมีผลบังคับใช้

การสืบพยาน: พยานบุคคล พยานเอกสาร พยานวัตถุ ตรวจสถานที่ — ฝ่ายที่กล่าวอ้างต้องนำสืบก่อน (ม.84) คู่ความอีกฝ่ายซักค้านได้

ศาลเรียกพยานเอง: ศาลมีอำนาจสั่งสืบพยานเพิ่มเติม แม้คู่ความไม่ขอ เพื่อความยุติธรรม

หัวข้อหมวด 3 ว่าด้วยการนำพยานเอกสารมาสืบ ใช้บังคับตั้งแต่มาตรา 106 ถึง 121

ห้ามออกหมายเรียกพระมหากษัตริย์ พระราชินี พระรัชทายาท พระภิกษุ สามเณร และผู้มีเอกสิทธิ์ตามกฎหมายเป็นพยาน แต่ให้ออกคำบอกกล่าวแทนในบางกรณี

เมื่อศาลเห็นว่าจำเป็นต้องสืบพยาน ณ สถานที่เกิดเหตุ ให้ส่งหมายเรียกระบุสถานที่ วัน เวลา แล้วดำเนินการสืบพยาน ณ ที่นั้น

สาบานก่อนเบิกความ: พยานต้องสาบาน/ปฏิญาณก่อน ≥14ปี เด็ก<14/พิการ=ไม่ต้องสาบาน

พยานไม่มา: ศาลเรียกอีก/จับมาได้ พยานปฏิเสธให้การ→ลงโทษละเมิดอำนาจศาล

เมื่อพยานที่คู่ความอ้างไม่มาศาลตามวันกำหนด ศาลอาจดำเนินการพิจารณาและตัดสินคดีต่อไปโดยไม่ต้องสืบพยานนั้น แต่ต้องอยู่ภายใต้บทบัญญัติมาตราต่อไป

เมื่อพยานสำคัญไม่มาศาล ศาลอาจเลื่อนคดีเพื่อให้พยานมา หรือหากพยานจงใจหลบหนีอาจออกหมายจับและกักขังพยานจนกว่าจะเบิกความ

พยานทุกคนต้องสาบานตนหรือปฏิญาณก่อนเบิกความ ยกเว้นพระมหากษัตริย์ พระราชินี พระรัชทายาท บุคคลอายุต่ำกว่า 15 ปี พระภิกษุสามเณร และบุคคลที่คู่ความตกลงยกเว้น

พยานต้องเบิกความด้วยวาจา ห้ามอ่านข้อความที่เขียนมา เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากศาลหรือเป็นพยานผู้เชี่ยวชาญ

พยานที่ยังไม่เบิกความห้ามอยู่ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อน ศาลมีอำนาจสั่งให้ออกจากห้องพิจารณาได้ แต่หากพยานได้ยินคำเบิกความมาก่อนแล้วและศาลเห็นว่าคำเบิกความยังน่าเชื่อถือ ศาลอาจไม่ถือว่าเป็นการผิดระเบียบ

พระมหากษัตริย์ พระราชินี พระรัชทายาท ผู้สำเร็จราชการ พระภิกษุ สามเณร และบุคคลที่มีเอกสิทธิ์ตามกฎหมาย มีสิทธิปฏิเสธการเบิกความหรือตอบคำถามได้

พยานต้องตอบคำถามพื้นฐานเรื่องชื่อ อายุ ตำแหน่ง ที่อยู่และความสัมพันธ์กับคู่ความก่อน แล้วศาลจะถามเองหรือให้คู่ความซักถามและถามค้าน

กำหนดลำดับการถามพยานในศาล: ฝ่ายที่อ้างพยานซักถามก่อน แล้วอีกฝ่ายถามค้าน จากนั้นฝ่ายที่อ้างถามติงได้ หากพยานเบิกความเป็นปรปักษ์กับฝ่ายที่อ้าง ฝ่ายนั้นอาจขอศาลซักถามเสมือนพยานของอีกฝ่าย

ห้ามคู่ความฝ่ายที่อ้างพยานใช้คำถามนำในการซักถาม ห้ามถามนอกประเด็น และห้ามถามที่อาจทำให้พยานหรือบุคคลอื่นรับโทษอาญาหรือถูกหมิ่นประมาท

ศาลมีอำนาจถามพยานเพิ่มเติมได้ทุกเวลาก่อนมีคำพิพากษา และอาจสอบปากคำพยานที่เบิกความขัดแย้งกันพร้อมกันได้

หากคู่ความอ้างว่าคำเบิกความของพยานอีกฝ่ายหรือพยานที่ศาลเรียกมาไม่น่าเชื่อถือโดยมีเหตุผลอันมีมูล ศาลอาจอนุญาตให้คู่ความฝ่ายนั้นนำพยานหลักฐานมาสืบสนับสนุนข้ออ้างของตนได้

คู่ความอาจขอเสนอบันทึกถ้อยคำยืนยันข้อเท็จจริงแทนการซักถามพยานต่อหน้าศาล เมื่ออีกฝ่ายไม่คัดค้านและศาลเห็นสมควร ต้องยื่นก่อนวันชี้สองสถานหรือก่อนสืบพยาน ส่งสำเนาให้อีกฝ่ายล่วงหน้า 7 วัน และผู้ให้ถ้อยคำต้องมาศาลเพื่อถูกซักถามและถามค้านเพิ่มเติม

เมื่อคู่ความร้องร่วมกันและศาลเห็นสมควร อาจใช้บันทึกถ้อยคำยืนยันข้อเท็จจริงของผู้มีถิ่นที่อยู่ต่างประเทศแทนการนำมาเบิกความต่อหน้าศาลได้ โดยผู้ให้ถ้อยคำยังมีสิทธิมาศาลเพื่อให้การเพิ่มเติม

บันทึกถ้อยคำพยานตามมาตรา 120/1 และ 120/2 ต้องระบุชื่อศาล เลขคดี วันเวลาสถานที่ทำบันทึก ชื่อคู่ความ ข้อมูลผู้ให้ถ้อยคำ รายละเอียดข้อเท็จจริงหรือความเห็น และลายมือชื่อ ห้ามแก้ไขเพิ่มเติมภายหลัง เว้นแต่แก้ข้อผิดพลาดเล็กน้อย

คู่ความอาจขอให้ศาลสืบพยานบุคคลที่อยู่นอกศาลผ่านระบบประชุมทางจอภาพได้ โดยฝ่ายที่อ้างพยานต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่าย

หลังพยานเบิกความแต่ละครั้ง ศาลต้องอ่านคำเบิกความให้พยานฟังและให้พยานลงลายมือชื่อ

เมื่อคู่ความอ้างเอกสารเป็นพยานหลักฐานและมีการคัดค้าน ฝ่ายที่ครอบครองต้นฉบับต้องนำมาแสดงต่อศาลในวันสืบพยาน หากไม่สามารถนำมาได้อาจร้องขอเลื่อนหรือขอยื่นสำเนาที่รับรองถูกต้องแทนได้ตามเหตุผลที่แถลงต่อศาล

หากต้นฉบับเอกสารที่อ้างอยู่ในความครอบครองของอีกฝ่ายหรือบุคคลภายนอก คู่ความที่อ้างอาจร้องขอให้ศาลสั่งให้ส่งต้นฉบับต่อศาล หากผู้ครอบครองไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง ให้ถือว่าข้อเท็จจริงที่จะพิสูจน์ด้วยเอกสารนั้นเป็นอันยอมรับแล้ว

หากคู่ความไม่นำเอกสารมายื่นหรือทำลายเอกสารเพื่อกีดกันอีกฝ่าย ถือว่าคู่ความฝ่ายนั้นยอมรับข้อเท็จจริงที่อีกฝ่ายอ้าง

ฝ่ายที่ถูกอ้างเอกสารต้องคัดค้านว่าไม่มีต้นฉบับ ต้นฉบับปลอม หรือสำเนาไม่ถูกต้อง ก่อนการสืบพยานเอกสารเสร็จ มิฉะนั้นจะยกขึ้นคัดค้านภายหลังไม่ได้ เว้นแต่มีเหตุที่ไม่อาจทราบได้ก่อนและศาลอนุญาตให้คัดค้านภายหลัง

เมื่อมีการปฏิเสธความแท้จริงของเอกสาร ศาลอาจชี้ขาดทันทีหรือดำเนินการสืบพยานหลักฐานก่อนโดยวิธีต่างๆ รวมถึงการให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบ

เอกสารมหาชนที่พนักงานเจ้าหน้าที่ทำขึ้นหรือรับรองสันนิษฐานว่าแท้จริง ภาระพิสูจน์ตกแก่ฝ่ายที่โต้แย้ง

หากต้นฉบับเอกสารหรือพยานวัตถุที่ยื่นต่อศาลมีความจำเป็นต้องใช้เป็นประจำหรือสำคัญต้องเก็บรักษา ศาลอาจอนุญาตให้ผู้ที่ยื่นรับคืนได้ โดยให้คู่ความตรวจดูก่อน และให้ส่งสำเนาหรือภาพถ่ายไว้แทน

หากพยานหลักฐานที่ศาลจะตรวจเป็นบุคคลหรือทรัพย์ที่นำมาศาลได้ คู่ความที่ได้รับอนุญาตต้องนำมาในวันสืบพยานหรือวันที่ศาลกำหนด หากตรวจในศาลไม่ได้ ศาลจะไปตรวจสถานที่ เวลา และเงื่อนไขตามที่เห็นสมควร

ศาลมีอำนาจสั่งให้ตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุ หรือเอกสารทางวิทยาศาสตร์ได้ และหากคู่ความไม่ให้ความร่วมมือให้สันนิษฐานว่าข้อเท็จจริงเป็นตามที่อีกฝ่ายอ้าง

ศาลมีดุลพินิจแต่งตั้งผู้เชี่ยวชาญตามมาตรา 99 โดยอาจให้คู่ความตกลงเลือกตัวผู้เชี่ยวชาญ แต่จะบังคับผู้ใดเป็นผู้เชี่ยวชาญไม่ได้ เว้นแต่ยินยอมและลงชื่อในทะเบียนผู้เชี่ยวชาญของศาล ผู้เชี่ยวชาญอาจถูกคัดค้านได้ ต้องสาบานตน และมีสิทธิได้รับค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่าย

ผู้เชี่ยวชาญที่ศาลแต่งตั้งอาจแสดงความเห็นด้วยวาจาหรือเป็นหนังสือ และอาจถูกซักถามหรือเพิ่มเติมความเห็นตามที่ศาลหรือคู่ความร้องขอ

เมื่อคู่ความยื่นคำร้องหรือขอด้วยวาจาระหว่างพิจารณาคดี ศาลต้องสั่งอนุญาตหรือยกคำขอเป็นหนังสือหรือด้วยวาจา หากสั่งด้วยวาจาต้องจดไว้ในรายงาน ส่วนประเด็นแห่งคดีให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดโดยคำพิพากษาหรือคำสั่ง หรือจำหน่ายคดีตามที่กฎหมายกำหนด

ศาลสั่งจำหน่ายคดีได้โดยไม่ต้องวินิจฉัยประเด็น เช่น เมื่อโจทก์ทิ้งฟ้อง ถอนฟ้อง หรือไม่มาศาล เมื่อโจทก์ไม่หาประกันหรือคู่ความขาดนัด เมื่อคู่ความฝ่ายหนึ่งมรณะจนคดีไม่มีประโยชน์ต่อไป หรือเมื่อศาลสั่งรวม/แยกคดีจนต้องโอนไปศาลอื่น

เมื่อศาลไม่ได้จำหน่ายคดีตามมาตราก่อน ศาลต้องชี้ขาดคดีโดยคำพิพากษาหรือคำสั่งในวันที่สิ้นการพิจารณา แต่ศาลอาจเลื่อนการพิพากษาหรือคำสั่งไปวันหลังได้ตามที่เห็นสมควรเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม

ไม่ว่ากรณีใด ศาลไม่สามารถปฏิเสธการพิพากษาคดีโดยอ้างว่าไม่มีกฎหมายใช้บังคับหรือกฎหมายเคลือบคลุม

ในคดีเรียกชำระเงิน จำเลยอาจนำเงินมาวางศาลได้ทุกเวลาก่อนมีคำพิพากษา ไม่ว่าจะยอมรับผิดหรือไม่

กรณีจำเลยวางเงินโดยยอมรับผิดและโจทก์พอใจ ศาลพิพากษาคดีตามนั้นและเป็นที่สุด แต่หากโจทก์ไม่พอใจ จำเลยมีสิทธิถอนเงินคืนได้

ในคดีเรียกชำระหนี้ที่มิใช่เงิน จำเลยอาจแจ้งต่อศาลว่าได้ชำระหนี้แล้ว และหากโจทก์พอใจศาลจะพิพากษาตามนั้น

คู่ความตกลงหรือประนีประนอมกันในคดีโดยไม่ถอนฟ้อง และไม่ขัดกฎหมาย ศาลจะจดข้อตกลงไว้แล้วพิพากษาตามนั้น ห้ามอุทธรณ์ เว้นแต่อ้างว่าคู่ความฉ้อฉล ขัดกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือคำพิพากษาไม่ตรงตามข้อตกลง

เมื่อมีการพิจารณาคดีหลายเรื่องรวมกัน ศาลอาจพิพากษาคดีที่เสร็จก่อนและพิพากษาคดีอื่นในภายหลังได้

คำพิพากษาหรือคำสั่งต้องทำโดยศาลที่ประกอบถูกต้องตามกฎหมาย หากมีผู้พิพากษาหลายคนให้ถือเสียงข้างมาก ผู้เห็นแย้งเขียนเหตุผลไว้ในสำนวน ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาอาจให้ที่ประชุมใหญ่วินิจฉัย และต้องอ่านในศาลโดยเปิดเผย ถือวันที่อ่านเป็นวันพิพากษา

คำพิพากษาหรือคำสั่งศาลต้องทำเป็นหนังสือ ระบุชื่อศาล ชื่อคู่ความ รายการแห่งคดี เหตุผล และคำวินิจฉัยรวมค่าฤชาธรรมเนียม พร้อมลงลายมือชื่อผู้พิพากษา ถ้าศาลสั่งด้วยวาจา ไม่ต้องจดรายการแห่งคดีและเหตุผลในรายงาน

ศาลต้องตัดสินตามข้อหาในคำฟ้อง และห้ามพิพากษาเกินหรือนอกคำฟ้อง เว้นแต่ 6 กรณี เช่น สั่งขับไล่จำเลยในคดีเรียกอสังหาริมทรัพย์ ให้ดอกเบี้ยต่อไปจนชำระเสร็จ หรือถ้าไม่ได้ตกลงอัตราดอกเบี้ยไว้ ให้ดอกเบี้ยสูงขึ้นได้ไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี

ถ้ามีข้อผิดพลาดหรือข้อผิดหลงเล็กน้อยในคำพิพากษาหรือคำสั่งที่ไม่มีการอุทธรณ์หรือฎีกา ศาลอาจแก้ไขให้ถูกได้เองหรือเมื่อคู่ความร้องขอ แต่ต้องไม่กลับคำวินิจฉัยเดิม ถ้ามีอุทธรณ์หรือฎีกาแล้ว ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาเป็นผู้แก้

ห้ามฟ้องซ้ำ: คดีถึงที่สุด+คู่ความเดียวกัน+ประเด็นเดียวกัน → ฟ้องอีกไม่ได้ (Res Judicata)

คำพิพากษาผูกพัน: เฉพาะคู่ความในคดี บุคคลภายนอกไม่ถูกผูกพัน (Res Judicata เฉพาะคู่ความ)

บทบัญญัติเชื่อมโยงดัชนีค้นหาคำพิพากษาและสารบัญมาตราในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

หมายที่จะบังคับในเขตศาลอื่นต้องให้ศาลในเขตนั้นสลักหลังก่อน แต่หมายบังคับคดีและหมายจับกักขังบังคับได้ทุกที่

ฟ้องซ้ำ (res judicata): คดีที่ศาลตัดสินถึงที่สุดแล้ว ห้ามฟ้องอีกในประเด็นเดิม/เหตุเดิม ยกเว้น 3 กรณี: (1) บังคับคดี (2) วิธีการชั่วคราว (3) ยกฟ้องโดยไม่ตัดสิทธิ ต่างจาก 'ฟ้องซ้อน' (ม.173) ที่ห้ามฟ้องขณะคดีแรกยังไม่จบ

มาตรา 149-160 ส่วนที่ 2 ว่าด้วยความรับผิดชั้นที่สุดในค่าฤชาธรรมเนียม

ค่าขึ้นศาล: ทุนทรัพย์×2% (ไม่เกิน 200,000) | ไม่มีทุนทรัพย์=200 บาท | ชั้นอุทธรณ์/ฎีกา=เท่ากัน

ศาลมีคำสั่งคืนค่าขึ้นศาลทั้งหมดเมื่อไม่รับคำฟ้องหรืออุทธรณ์ และอาจคืนบางส่วนในกรณีถอนฟ้องหรือประนีประนอมยอมความ

ค่าฤชาธรรมเนียมอื่นนอกจากค่าขึ้นศาลให้คู่ความผู้ดำเนินกระบวนพิจารณาชำระ และหากไม่ชำระศาลอาจงดหรือเพิกถอนกระบวนพิจารณา

ค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดีประกอบด้วยค่าธรรมเนียม ค่าป่วยการ ค่าพาหนะ และค่าเช่าที่พักเจ้าพนักงานบังคับคดี โดยเจ้าหนี้เป็นผู้ชำระ

ค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 149 และค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดีตามมาตรา 153 ต้องชำระตามวิธีการและอัตราที่กำหนดไว้ในประมวลกฎหมายนี้ หรือที่กฎหมายอื่นบังคับไว้

เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจสั่งให้เจ้าหนี้วางเงินค่าใช้จ่าย และหากเจ้าหนี้ไม่ปฏิบัติตามให้งดการบังคับคดีไว้

คู่ความที่ไม่สามารถเสียค่าธรรมเนียมศาลอาจยื่นคำร้องขอยกเว้นได้ในศาลชั้นต้น ชั้นอุทธรณ์ หรือชั้นฎีกา

ต้องยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลต่อศาลชั้นต้นพร้อมคำฟ้อง คำฟ้องอุทธรณ์หรือฎีกา คำร้องสอด หรือคำให้การ หากไม่สามารถเสียภายหลังยื่นเมื่อใดก็ได้ ศาลอาจไต่สวนและสั่งงดกระบวนพิจารณาไว้ชั่วคราว

ศาลอาจอนุญาตยกเว้นค่าธรรมเนียมทั้งหมด บางส่วน หรือยกคำร้อง โดยผู้ร้องต้องไม่มีทรัพย์สินพอหรือจะเดือดร้อนเกินสมควร และการฟ้องหรืออุทธรณ์ ฎีกามีเหตุผลสมควร ถ้าอนุญาตเพียงบางส่วนหรือยกคำร้อง อุทธรณ์ได้ภายใน 7 วัน

เมื่อศาลอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล คู่ความนั้นไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมในศาลนั้น แต่ค่าธรรมเนียมที่เสียไปก่อนหน้าไม่ต้องคืน

ถ้าคู่ความอีกฝ่ายต้องรับผิดค่าฤชาธรรมเนียม ศาลจะสั่งในคำพิพากษาให้ฝ่ายนั้นชำระค่าธรรมเนียมศาลที่ผู้ได้รับยกเว้นไม่ต้องเสีย ต่อศาลในนามของผู้ได้รับยกเว้น ทั้งหมดหรือบางส่วนตามที่ศาลเห็นสมควร

ถ้าปรากฏว่าผู้ได้รับยกเว้นสามารถเสียค่าธรรมเนียมศาลได้ ตั้งแต่ยื่นคำร้องหรือภายหลังก่อนตัดสินคดี ศาลอาจสั่งให้ชำระภายในเวลาที่กำหนด หากไม่ทำตามให้ยึดหรืออายัดทรัพย์สินไว้ แล้วนำมาชำระตามจำนวนที่ศาลเห็นสมควร

ศาลอาจถอนการอนุญาตยกเว้นค่าธรรมเนียมได้หากผู้รับยกเว้นประพฤติตนไม่เรียบร้อย เช่น ละเมิดอำนาจศาลหรือจงใจประวิงคดี

ฝ่ายที่แพ้คดีเป็นผู้รับผิดค่าฤชาธรรมเนียมในที่สุด แต่ศาลมีอำนาจให้ฝ่ายชนะรับผิดทั้งหมด หรือให้แต่ละฝ่ายรับผิดส่วนของตน ตามที่ศาลเห็นสมควร โดยคำนึงถึงความสุจริตในการดำเนินคดี ส่วนคดีไม่มีข้อพิพาท ฝ่ายเริ่มคดีเป็นผู้เสีย

โจทก์ร่วมหรือจำเลยร่วมไม่ต้องรับผิดร่วมกันในค่าฤชาธรรมเนียม แต่รับผิดเป็นส่วนเท่ากัน เว้นแต่เป็นเจ้าหนี้ร่วมหรือลูกหนี้ร่วม

เมื่อคดีเสร็จสิ้นโดยการตกลงหรือประนีประนอมยอมความ คู่ความแต่ละฝ่ายรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมของตน เว้นแต่จะตกลงกันเป็นอย่างอื่น

ในกรณีที่วางเงินต่อศาลตามมาตรา ๑๓๕, ๑๓๖ นั้น จำเลยไม่ต้องรับผิดใน ค่าฤชาธรรมเนียมแห่งจำนวนเงินที่วางนั้นอันเกิดขึ้นภายหลัง ถ้าโจทย...

ในกรณีที่มีการชำระหนี้ ดังบัญญัติไว้ในมาตรา ๑๓๗ ถ้าโจทก์ยอมรับการ ชำระหนี้นั้นเป็นการพอใจเต็มตามที่เรียกร้องแล้ว จำเลยต้องเป็นผู้ร...

บทบัญญัติที่ถูกอ้างอิงให้นำมาใช้บังคับตามที่กำหนดในมาตราก่อนหน้า

คู่ความตกลงกัน/ไกล่เกลี่ยสำเร็จ → ศาลพิพากษาตามยอม มีผลเป็นคำพิพากษา บังคับคดีได้ ถ้าผิดสัญญายอม → บังคับคดีได้เลย

ห้ามคู่ความอุทธรณ์หรือฎีกาในปัญหาค่าฤชาธรรมเนียมแต่อย่างเดียว เว้นแต่กล่าวอ้างว่ากำหนดหรือคำนวณไม่ถูกต้องตามกฎหมาย

เมื่อศาลวินิจฉัยเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมแล้ว หัวหน้าสำนักงานต้องทำบัญชีแสดงรายการค่าใช้จ่ายของคู่ความทุกฝ่ายตามลำดับ คู่ความหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องมีสิทธิขอสำเนาบัญชีดังกล่าวได้

ค่าทนาย: ศาลกำหนดให้ฝ่ายแพ้จ่ายค่าทนายฝ่ายชนะ ตามลักษณะคดี/ทุนทรัพย์ ≠ ค่าจ้างจริง

มาตรานี้กำหนดขอบเขตการบังคับใช้ภายใต้บทบัญญัติที่เกี่ยวข้องในเรื่องค่าฤชาธรรมเนียม

ลูกหนี้ตามคำพิพากษาต้องรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมบังคับคดี โดยหักจากเงินที่ได้จากการยึด อายัด หรือขายทรัพย์สิน และกรณีกรรมสิทธิ์รวมหรือมรดกให้เจ้าของรวมหรือทายาทรับผิดร่วมกัน

คำพิพากษาต้องมี: ชื่อคู่ความ เรื่องฟ้อง เหตุผลวินิจฉัย คำสั่ง — ขาดเหตุผล = อุทธรณ์/ฎีกาได้

คดีที่อาจยื่นเป็นคำร้องขอต่อศาลชั้นต้น ให้นำกฎเกณฑ์เรื่องสิทธิและหน้าที่โจทก์จำเลยรวมถึงวิธีพิจารณาหลังยื่นฟ้องมาใช้กับผู้ยื่นคำขอโดยอนุโลม

คำฟ้องแพ่งต้องมี 3 องค์ประกอบ: (1) สภาพแห่งข้อหา — ฟ้องเรื่องอะไร (2) คำขอบังคับ — ต้องการให้ศาลสั่งอะไร (3) ข้ออ้าง — เหตุผล/ข้อเท็จจริงที่สนับสนุน ขาดข้อใดข้อหนึ่ง = ฟ้องไม่ชอบ

ฟ้องซ้อน (lis pendens): ห้ามฟ้องคดีที่ศาลกำลังพิจารณาอยู่แล้ว ต่างจากฟ้องซ้ำ (ม.148): ฟ้องซ้อน = คดีแรกยังไม่จบ, ฟ้องซ้ำ = คดีจบแล้วห้ามฟ้องอีก ป้องกันเปลืองเวลาศาลและคู่ความ

คำให้การ: จำเลยต้องยื่นใน 15 วันนับแต่รับหมาย ไม่ยื่น→ขาดนัดยื่นคำให้การ (ม.197-198)

ฟ้องเคลือบคลุม: ข้อหาไม่ชัดแจ้ง→จำเลยขอยกฟ้องได้ แต่ต้องยื่นก่อนวันสืบพยาน

คำฟ้อง 3 ส่วน: (1) สภาพแห่งข้อหา (เกิดอะไร) (2) ข้ออ้าง (อ้างอิงอะไร) (3) คำขอบังคับ (ขออะไร)

จำเลยต้องยื่นคำให้การภายใน 15 วัน (นับแต่รับหมายเรียก) ต้องระบุชัดเจนว่ายอมรับ/ปฏิเสธข้อใด ไม่ให้การ = ขาดนัด → ศาลอาจพิพากษาให้โจทก์ชนะ จำเลยฟ้องแย้งได้ แต่ต้องเกี่ยวกับคำฟ้องเดิม

เมื่อจำเลยฟ้องแย้งมาในคำให้การ โจทก์ต้องยื่นคำให้การแก้ฟ้องแย้งต่อศาลภายใน 15 วันนับแต่วันที่ได้รับสำเนาคำให้การ

ฟ้องแย้ง: จำเลยฟ้องโจทก์กลับในคดีเดียวกัน ต้องเกี่ยวกับฟ้องเดิม ยื่นในคำให้การ

คดีไม่มีข้อพิพาท: ไม่ต้องฟ้อง ยื่นคำร้องขอต่อศาล เช่น ขอตั้งผู้จัดการมรดก ขอเปลี่ยนชื่อ ขอรับบุตรบุญธรรม ขอครอบครองปรปักษ์

งดสืบพยาน: ข้อเท็จจริงพอแล้ว→ศาลงดสืบ+พิพากษาได้ ประหยัดเวลา คู่ความคัดค้านได้

หลังยื่นคำฟ้องและคำให้การครบแล้ว ศาลต้องแจ้งวันชี้สองสถานล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 15 วัน เว้นแต่จำเลยขาดนัด ยอมรับโดยชัดแจ้ง ปฏิเสธโดยไม่มีเหตุ ศาลเห็นสมควรชี้ขาดโดยไม่สืบพยาน หรือเป็นคดีมโนสาเร่

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

สืบพยานติดต่อกัน: ศาลต้องนัดวันติดต่อกัน ไม่ให้เลื่อนไปเลื่อนมา เพื่อความรวดเร็ว

ถ้าคู่ความไม่มาศาลในวันชี้สองสถาน ศาลทำการชี้สองสถานต่อไปและถือว่าผู้ไม่มาทราบแล้ว ผู้ไม่มาจะคัดค้านประเด็นข้อพิพาทและหน้าที่นำสืบไม่ได้ เว้นแต่มีเหตุจำเป็นอันไม่อาจก้าวล่วงได้ หรือเรื่องที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

คู่ความอาจตกลงกำหนดประเด็นข้อพิพาทร่วมกันโดยยื่นคำแถลงร่วมต่อศาล แต่ศาลมีอำนาจยกคำแถลงดังกล่าวได้หากเห็นว่าไม่ถูกต้องและดำเนินการชี้สองสถานต่อไป

ในวันสืบพยาน ศาลอาจอ่านคำฟ้องและคำให้การให้คู่ความฟัง และต้องสืบพยานตามประเด็นข้อพิพาทตามบทบัญญัติพยานหลักฐาน พร้อมรับฟังคำแถลงการณ์ด้วยวาจาของคู่ความ

ชี้สองสถาน: กำหนดประเด็น+ภาระพิสูจน์+วันสืบ โจทก์สืบก่อน→จำเลยสืบ→สรุป→พิพากษา

เมื่อสืบพยานเสร็จและคู่ความแถลงการณ์แล้วให้ถือว่าการพิจารณาสิ้นสุด แต่ก่อนมีคำพิพากษา ศาลยังคงมีอำนาจดำเนินการพิจารณาเพิ่มเติมได้เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม

คดีไม่มีข้อพิพาทให้เริ่มโดยยื่นคำร้องขอ ศาลมีอำนาจเรียกพยานเองและวินิจฉัยตามที่เห็นสมควร อุทธรณ์ฎีกาทำได้เฉพาะกรณีศาลยกคำร้องหรือมีการฝ่าฝืนบทบัญญัติกระบวนพิจารณาเท่านั้น

คดีมโนสาเร่: ≤300,000 หรือ ค่าเช่า≤30,000/เดือน พิจารณาย่อ ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง

ทุนทรัพย์พิพาทคำนวณตามคำเรียกร้องของโจทก์ ไม่รวมดอกผลที่ยังไม่ถึงกำหนดหรือค่าธรรมเนียม กรณีมีข้อโต้แย้งให้ศาลกะประมาณ และกรณีจำเลยหลายคนให้พิจารณาจำนวนที่เรียกร้องจากจำเลยแต่ละคน

ในคดีมโนสาเร่ ศาลต้องดำเนินกระบวนพิจารณาไปตามบทบัญญัติในหมวดว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่

ในคดีมโนสาเร่ ศาลมีอำนาจสั่งขยายหรือย่นระยะเวลาตามประมวลกฎหมายนี้ ตามที่ศาลกำหนด หรือตามกฎหมายอื่นเกี่ยวกับวิธีพิจารณาความแพ่ง เมื่อมีความจำเป็นเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม

ในคดีมโนสาเร่ โจทก์เสียค่าขึ้นศาลตามตาราง 1 ท้ายประมวลกฎหมายนี้ แต่รวมกันแล้วไม่เกิน 1,000 บาท ส่วนในชั้นอุทธรณ์หรือฎีกา ผู้อุทธรณ์หรือผู้ฎีกาเสียตามทุนทรัพย์หรือราคาทรัพย์สินที่พิพาทในชั้นนั้น

โจทก์ฟ้องคดีมโนสาเร่ได้ทั้งเป็นหนังสือหรือแถลงด้วยวาจาต่อศาล หากฟ้องเป็นหนังสือและไม่ถูกต้อง ศาลสั่งให้แก้ไขได้ หากแถลงด้วยวาจาศาลจะบันทึกและให้โจทก์ลงลายมือชื่อ

มโนสาเร่ห้ามอุทธรณ์: ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง ยกเว้นทุนทรัพย์>50,000 อุทธรณ์ข้อกฎหมายได้เสมอ

มาตรานี้กำหนดผลทางกฎหมายในกรณีที่โจทก์ไม่นำประกันมาให้ตามที่บัญญัติไว้ในมาตราก่อน

ในคดีมโนสาเร่ ถ้าโจทก์ทราบคำสั่งให้มาศาลแล้วไม่มาในวันนัดโดยไม่ได้รับอนุญาตให้เลื่อน ศาลจำหน่ายคดี ถ้าจำเลยไม่มา หากไม่ได้ยื่นคำให้การถือว่าขาดนัดยื่นคำให้การ แต่ถ้ายื่นไว้แล้วถือว่าขาดนัดพิจารณา

เมื่อศาลได้รับคำให้การจำเลยหรือสั่งให้สืบพยาน ศาลพิจารณาคดีต่อไปโดยเร็ว สอบถามคู่ความฝ่ายที่ต้องนำสืบว่าจะอ้างพยานหลักฐานใดแล้วบันทึกไว้ หรือสั่งให้ทำบัญชีระบุพยานยื่นต่อศาล และถ้าไม่ใช่การพิจารณาฝ่ายเดียว กำหนดให้ฝ่ายใดสืบก่อนหรือหลังได้

ในคดีมโนสาเร่ ศาลเรียกพยานหลักฐานมาสืบเองได้เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม ศาลซักถามพยานก่อน แล้วตัวความหรือทนายความซักถามเพิ่มได้ ศาลซักถามข้อเท็จจริงที่เกี่ยวเนื่องกับคดีได้แม้คู่ความไม่ยกขึ้น และบันทึกคำเบิกความโดยย่อได้

ในคดีมโนสาเร่ ศาลนั่งพิจารณาคดีติดต่อกันไปโดยไม่ต้องเลื่อน เว้นแต่มีเหตุจำเป็น ศาลสั่งเลื่อนได้ครั้งละไม่เกิน 7 วัน

ในคดีมโนสาเร่ ศาลมีอำนาจออกคำสั่งหรือคำพิพากษาด้วยวาจาตามที่บัญญัติไว้ในมาตราที่เกี่ยวข้อง

บทบัญญัติทั่วไปอื่นในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งให้นำมาใช้กับการพิจารณาและชี้ขาดคดีมโนสาเร่โดยอนุโลม

ในคดีที่มีประเด็นข้อพิพาทไม่ยุ่งยาก ศาลอาจสั่งงดการชี้สองสถานและกำหนดวันสืบพยานโดยตรง แล้วแจ้งให้คู่ความทราบ

ขาดนัดยื่นคำให้การ: จำเลยรับหมายแล้วไม่ยื่นภายใน 15 วัน → ศาลพิพากษาให้โจทก์ชนะได้ (ม.198)

ขาดนัดยื่นคำให้การ: โจทก์ขอศาลพิพากษาได้ ศาลสืบพยานฝ่ายเดียว จำเลยขอพิจารณาใหม่ได้ใน 15 วัน

เมื่อจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ศาลให้โจทก์ชนะได้ต่อเมื่อเห็นว่าฟ้องมีมูลและไม่ขัดต่อกฎหมาย โดยสืบพยานโจทก์ฝ่ายเดียวหรือให้ส่งพยานเอกสารตามที่จำเป็น ถ้าโจทก์ไม่นำพยานมาสืบภายในเวลาที่ศาลกำหนด ให้ถือว่าคดีไม่มีมูลและยกฟ้อง

ถ้าจำเลยบางคนขาดนัดยื่นคำให้การ ศาลชี้ขาดคดีกับจำเลยที่ขาดนัดไปก่อน และพิจารณาคดีกับจำเลยที่ยื่นคำให้การต่อไป แต่ถ้าเป็นการชำระหนี้ที่แบ่งแยกไม่ได้ ให้รอพิพากษาไว้จนพิจารณาจำเลยที่ยื่นคำให้การเสร็จ แล้วพิพากษาจำเลยทุกคน

จำเลยไม่ยื่นคำให้การ → โจทก์ขอพิพากษาขาดนัดได้ ศาลตรวจฟ้อง+พยานแล้วพิพากษาฝ่ายเดียว

เมื่อศาลพิพากษาให้จำเลยที่ขาดนัดยื่นคำให้การแพ้คดี ศาลอาจกำหนดวิธีส่งคำบังคับ โดยส่งหมายธรรมดาหรือวิธีอื่นแทน หรือเลื่อนการบังคับไปภายในเวลาที่เห็นสมควร และให้บังคับตามมาตรา 273 มาตรา 289 และมาตรา 338

จำเลยที่แพ้คดีเพราะขาดนัดยื่นคำให้การและไม่ได้อุทธรณ์ ขอให้พิจารณาคดีใหม่ได้ เว้นแต่ศาลเคยสั่งให้พิจารณาคดีนั้นใหม่มาครั้งหนึ่งแล้ว หรือคำขอนั้นต้องห้ามตามกฎหมาย

คำขอพิจารณาคดีใหม่ต้องยื่นภายใน 15 วันนับจากส่งคำบังคับให้จำเลยที่ขาดนัด ถ้ายื่นไม่ได้เพราะพฤติการณ์ที่ไม่อาจบังคับได้ ยื่นภายใน 15 วันนับแต่พฤติการณ์สิ้นสุด แต่ห้ามยื่นเมื่อพ้น 6 เดือนนับแต่ยึดทรัพย์หรือบังคับคดีโดยวิธีอื่น

ศาลอาจสั่งงดการบังคับคดีไว้ก่อน และอนุญาตให้พิจารณาใหม่ถ้าเชื่อว่าการขาดนัดไม่ได้จงใจหรือมีเหตุอันสมควร และผู้ขออาจมีทางชนะคดี เมื่ออนุญาต คำพิพากษาเดิมและการบังคับคดีถือว่าเพิกถอน คำสั่งอนุญาตเป็นที่สุด คำสั่งไม่อนุญาตอุทธรณ์ได้

ถ้าโจทก์ไม่ให้การแก้ฟ้องแย้งของจำเลยภายในเวลาที่กำหนด ให้นำบทบัญญัติในส่วนที่ 1 ของหมวดการพิจารณาโดยขาดนัดมาใช้กับฟ้องแย้งนั้นโดยอนุโลม

ขาดนัดพิจารณา: โจทก์ไม่มา→จำหน่ายคดี | จำเลยไม่มา→พิจารณาฝ่ายเดียว ขอพิจารณาใหม่ได้

หากคู่ความถึงแก่กรรมและทำให้คดีไม่มีประโยชน์ต่อไป หรือไม่มีผู้เข้าแทนที่ตามบทบัญญัติ ให้ดำเนินการตามที่กำหนด

โจทก์ขาดนัด: ศาลจำหน่ายคดี(โจทก์ฟ้องใหม่ได้) หรือ จำเลยขอ→ยกฟ้อง(ฟ้องใหม่ไม่ได้)

มาตรานี้ห้ามโจทก์ยื่นอุทธรณ์คำสั่งจำหน่ายคดีตามบทบัญญัติที่กำหนด

เมื่อจำเลยขาดนัดพิจารณา ศาลมีอำนาจพิจารณาและชี้ขาดคดีไปฝ่ายเดียวโดยไม่ต้องรอจำเลย

มาตรานี้อ้างถึงกรณีที่กำหนดไว้ในมาตราก่อนหน้าเพื่อให้ดำเนินการตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง

มาตรานี้เชื่อมโยงกับบทบัญญัติอื่นที่เกี่ยวข้องในลักษณะเดียวกัน

ขอพิจารณาใหม่: ขาดนัดเพราะเหตุสุดวิสัย→ร้องใน15วัน ศาลอนุญาตถ้ามีเหตุสมควร

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

บทบัญญัติหมวด 4 ส่วนที่ 1 ว่าด้วยบททั่วไปของการดำเนินคดีแบบกลุ่ม

กรณีข้อตกลงไม่ได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น คู่ความมีสิทธิตั้งอนุญาโตตุลาการฝ่ายละคน และศาลมีอำนาจตั้งอนุญาโตตุลาการได้หากคู่ความไม่ดำเนินการ

ศาลไม่มีอำนาจตั้งบุคคลใดเป็นอนุญาโตตุลาการโดยไม่ได้รับความยินยอมจากบุคคลนั้นก่อน

เมื่อตั้งอนุญาโตตุลาการแล้ว ห้ามถอนเว้นแต่อีกฝ่ายยินยอม และคู่ความฝ่ายตรงข้ามมีสิทธิคัดค้านการตั้งอนุญาโตตุลาการได้ตามเหตุที่กฎหมายกำหนด

อนุญาโตตุลาการ: คู่ความตกลงให้คนกลางตัดสิน→ศาลพิพากษาตาม ≠ ไกล่เกลี่ย(ตกลงกันเอง)

หลังตั้งอนุญาโตตุลาการแล้ว หากข้อตกลงหรือคำสั่งศาลไม่ได้กำหนดประเด็นพิพาทไว้ ให้อนุญาโตตุลาการกำหนดและบันทึกลงในรายงานพิสดารในสำนวนคดี

ก่อนชี้ขาด อนุญาโตตุลาการต้องฟังคู่ความทุกฝ่ายและอาจตรวจเอกสาร ฟังพยาน หรือขอให้ศาลดำเนินกระบวนพิจารณาที่ต้องทำทางศาล เช่น หมายเรียกพยานหรือให้สาบานตน

คำสั่งระหว่างพิจารณา: ห้ามอุทธรณ์ ต้องรอจนศาลพิพากษาแล้วค่อยอุทธรณ์รวม เว้น 3 กรณี: คนอนาถา คุ้มครองชั่วคราว รับ/ไม่รับอุทธรณ์

ประเด็นที่ไม่ได้ยกในศาลชั้นต้น → ห้ามยกในอุทธรณ์ เว้นแต่ปัญหาความสงบเรียบร้อย คล้าย ม.234 แต่เน้นข้อเท็จจริงด้วย

หากไม่สามารถดำเนินตามข้อตกลงอนุญาโตตุลาการได้ เพราะผู้ตั้งไม่ดำเนินการ อนุญาโตตุลาการปฏิเสธหน้าที่ ถึงแก่กรรม หรือไร้ความสามารถ และคู่ความตกลงกันไม่ได้ ให้ถือว่าข้อตกลงสิ้นสุด

หากมีข้อพิพาทเกี่ยวกับการดำเนินตามข้อตกลงอนุญาโตตุลาการหรือว่าข้อตกลงสิ้นสุดแล้วหรือไม่ ให้เสนอต่อศาลที่เห็นชอบด้วยข้อตกลงนั้น

การเสนอข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการนอกศาลชี้ขาดนั้น ให้ดำเนินการตามกฎหมายว่าด้วยอนุญาโตตุลาการโดยเฉพาะ

โดยหลักห้ามอุทธรณ์คำพิพากษาตามคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการ เว้นแต่มีเหตุทุจริต ฝ่าฝืนความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือคำพิพากษาไม่ตรงกับคำชี้ขาด

คดีกลุ่ม: ≥4เงื่อนไข (จำนวนมาก/ข้อเท็จจริงร่วม/เป็นตัวแทนได้/เหมาะสม) ศาลอนุญาต→ผูกพันทุกคนในกลุ่ม

ประธานศาลฎีกามีอำนาจออกข้อกำหนดเพิ่มเติมเพื่อให้การดำเนินคดีแบบกลุ่มสะดวก รวดเร็ว และเที่ยงธรรม โดยต้องผ่านความเห็นชอบจากที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาและประกาศในราชกิจจานุเบกษา

ศาลยุติธรรมที่มีอำนาจพิจารณาคดีแพ่งตามพระธรรมนูญ ยกเว้นศาลแขวง มีอำนาจดำเนินคดีแบบกลุ่มได้

กระบวนพิจารณาที่ไม่มีบัญญัติเฉพาะในหมวดนี้ ให้นำบทบัญญัติทั่วไปและคดีสามัญมาใช้โดยอนุโลม และกรณีมีกฎหมายวิธีพิจารณาเฉพาะ ศาลอาจสั่งให้ดำเนินคดีแบบกลุ่มโดยนำหมวดนี้มาใช้

เจ้าพนักงานคดีแบบกลุ่มทำหน้าที่ไกล่เกลี่ย ตรวจพยานหลักฐาน บันทึกคำพยาน และคุ้มครองสิทธิคู่ความ โดยมีสถานะเป็นเจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายอาญา

ผู้ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าพนักงานคดีแบบกลุ่มต้องมีคุณวุฒิทางกฎหมาย เช่น ปริญญาโท-เอกกฎหมาย หรือปริญญาตรีกฎหมายพร้อมเป็นสมาชิกเนติบัณฑิตยสภาและมีประสบการณ์วิชาชีพ

คดีแบบกลุ่มแพ่งที่เกี่ยวเนื่องอาญา ศาลดำเนินต่อได้โดยไม่ต้องรอคำพิพากษาอาญา และผูกพันข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาอาญาเฉพาะกรณีที่จำเลยมีความผิดเท่านั้น

บทบัญญัติส่วนที่ 3 ว่าด้วยการพิจารณาคดีแบบกลุ่ม ตั้งแต่มาตรา 222/8 ถึง 222/13

โจทก์ต้องยื่นคำร้องขอดำเนินคดีแบบกลุ่มพร้อมกับคำฟ้องเริ่มคดี และต้องแสดงเหตุอันสมควรเพื่อให้ศาลพิจารณาอนุญาต

คำฟ้องคดีแบบกลุ่มต้องแสดงข้อหาและข้ออ้างของโจทก์และกลุ่มบุคคลที่มีลักษณะเดียวกัน หากขอชำระเงินต้องระบุหลักการและวิธีคำนวณ โดยโจทก์ผู้เริ่มคดีเสียค่าขึ้นศาลเฉพาะส่วนของตน

มาตรา 222/11 กำหนดว่าเมื่อโจทก์ยื่นคำร้องขอดำเนินคดีแบบกลุ่ม ศาลจะตรวจสอบว่าคำฟ้องไม่มีข้อขัดข้องก่อนรับคำร้อง

ศาลจะมีคำสั่งอนุญาตหรือไม่อนุญาตให้ดำเนินคดีแบบกลุ่มโดยไม่ชักช้า

หากมีคำร้องขอดำเนินคดีแบบกลุ่มเกี่ยวกับสิทธิเดียวกันหลายรายในศาลเดียวหรือต่างศาล ศาลจะรวมการพิจารณาและมีคำสั่งให้ผู้ร้องรายหนึ่งเป็นโจทก์ตามหลักเกณฑ์ของประธานศาลฎีกา

มาตรา 222/14 ถึง 222/34 เป็นส่วนที่ 4 ว่าด้วยคำพิพากษาและการบังคับคดีในคดีแบบกลุ่ม

ศาลต้องส่งคำบอกกล่าวและประกาศทางหนังสือพิมพ์สามวันให้สมาชิกกลุ่มทราบคำสั่งอนุญาตคดีแบบกลุ่ม โดยต้องมีรายการสำคัญ เช่น ชื่อศาล ชื่อคู่ความ ข้อความคำฟ้อง และสิทธิสมาชิกกลุ่ม

มาตรา 222/16 อ้างอิงบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับสิทธิสมาชิกกลุ่ม

คำบอกกล่าวต้องแจ้งกำหนดวันให้สมาชิกกลุ่มแสดงเจตนาออกจากกลุ่มไม่น้อยกว่า 45 วัน รวมถึงผลของการออกจากกลุ่มและผลของคำพิพากษาที่ผูกพันสมาชิก

มาตรา 222/18 กำหนดข้อห้ามสมาชิกกลุ่มที่ไม่ออกจากกลุ่มในการร้องขอแทนที่โจทก์

มาตรา 222/19 กำหนดสิทธิของสมาชิกกลุ่มในการร้องขอเข้าแทนที่โจทก์และการคัดค้านคำร้องดังกล่าว

เมื่อศาลอนุญาตคดีแบบกลุ่มและจำเลยยื่นคำให้การแล้ว ศาลกำหนดวันนัดพร้อมเพื่อดำเนินการ เช่น ไกล่เกลี่ย ตรวจพยานหลักฐาน กำหนดประเด็น และกำหนดระยะเวลาดำเนินคดี

ก่อนวันนัดพร้อมตามมาตรา ๒๒๒/๒๐ ไม่น้อยกว่า สิบห้าวัน ให้คู่ความยื่นบัญชีระบุพยานต่อศาลพร้อมสำเนาในจำนวนที่เพียงพอเพื่อให้…

ในกรณีที่จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การหรือขาดนัด พิจารณาศาลจะมีคำพิพากษาหรือคำสั่งชี้ขาดให้โจทก์เป็นฝ่ายชนะคดีโดยจำเลยขาดนัดยื่น…

ในการพิจารณาพิพากษาคดี เพื่อประโยชน์แห่งความ ยุติธรรมให้ศาลมีอำนาจแสวงหาข้อเท็จจริงเพิ่มเติมได้ ในการนี้ ศาลจะรับฟังพยานบุคคล พยานเอกสาร…

ไม่ว่าการพิจารณาคดีจะได้ดำเนินไปแล้วเพียงใด ศาลอาจมีคำสั่งให้มีการแบ่งกลุ่มย่อยเนื่องจากมีลักษณะของความเสียหายที่แตกต่างกัน ระหว่างบุคคลในกลุ่ม…

ในกรณีดังต่อไปนี้ ให้ศาลกำหนดวันตามที่เห็นสมควร แต่ต้องไม่น้อยกว่าสี่สิบห้าวันเพื่อให้สมาชิกกลุ่มยื่นคำขอเข้าแทนที่โจทก์ รวมทั้งกำหนด…

ในการพิจารณาอนุญาตให้สมาชิกกลุ่มคนใดเข้าแทนที่ โจทก์ต้องเป็นที่พอใจแก่ศาลว่าสมาชิกกลุ่มคนนั้นมีคุณสมบัติตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๒๒๒/๑๒ (๕)…

ห้ามมิให้สมาชิกกลุ่มที่เข้าแทนที่โจทก์ตามมาตรา ๒๒๒/๒๕ ใช้สิทธิอย่างอื่นนอกจากสิทธิที่มีอยู่แก่โจทก์ในชั้นพิจารณาเมื่อตนร้องขอเข้า แทนที่โจทก์…

เมื่อศาลมีคำสั่งอนุญาตให้ดำเนินคดีแบบกลุ่มแล้ว โจทก์จะถอนคำฟ้องไม่ได้ เว้นแต่ศาลจะอนุญาต ในกรณีที่จำเลยยื่นคำให้การแล้ว…

เมื่อศาลมีคำสั่งอนุญาตให้ดำเนินคดีแบบกลุ่มและ พ้นระยะเวลาตามมาตรา ๒๒๒/๑๕ (๖) แล้ว ก่อนที่ศาลจะอนุญาตให้มีการตกลงกันหรือ…

เมื่อศาลมีคำสั่งอนุญาตให้ดำเนินคดีแบบกลุ่มและพ้น ระยะเวลาตามมาตรา ๒๒๒/๑๕ (๖) แล้ว ก่อนที่ศาลจะอนุญาตให้มีการเสนอข้อพิพาทให้…

คำบอกกล่าวและประกาศตามมาตรา ๒๒๒/๒๘ มาตรา ๒๒๒/๒๙ และมาตรา ๒๒๒/๓๐ อย่างน้อยต้องมีรายการดังต่อไปนี้ (๑) ชื่อศาลและเลขคดี (๒) ชื่อและที่อยู่ของคู่ความ…

ในการพิจารณามีคำสั่งตามมาตรา ๒๒๒/๒๘ มาตรา ๒๒๒/๒๙ หรือมาตรา ๒๒๒/๓๐ ให้ศาลคำนึงถึง (๑) ความจำเป็นในการดำเนินคดีแบบกลุ่มต่อไป (๒)…

ในกรณีที่ศาลมีคำสั่งถึงที่สุดอนุญาตให้ดำเนินคดี แบบกลุ่มให้อายุความในการฟ้องคดีของสมาชิกกลุ่มสะดุดหยุดลงนับแต่วันที่โจทก์ยื่นคำ…

ในกรณีที่อายุความสะดุดหยุดลงเพราะเหตุตามมาตรา ๒๒๒/๓๓ หากมีกรณีดังต่อไปนี้ ให้ถือว่าอายุความไม่เคยสะดุดหยุดลง (๑) ศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ยกฟ้อง (๒)…

คำพิพากษาของศาลมีผลเป็นการผูกพันคู่ความและ สมาชิกกลุ่มและในกรณีที่ศาลมีคำพิพากษาให้โจทก์ชนะคดี ให้โจทก์หรือทนายความ…

คำพิพากษาของศาลต้องกล่าวหรือแสดงรายการ ดังต่อไปนี้ (๑) รายการตามที่กำหนดไว้ในมาตรา ๑๔๑ (๒)…

ในกรณีที่ศาลมีคำพิพากษาให้จำเลยกระทำการหรือ งดเว้นกระทำการหรือส่งมอบทรัพย์สิน ให้ศาลกำหนดจำนวนเงินรางวัลที่จำเลยจะต้อง…

ในกรณีที่ศาลมีคำพิพากษาให้โจทก์ชนะคดี ให้ศาล มีอำนาจกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการปฏิบัติตามคำพิพากษา โดยจะ…

ให้ศาลแจ้งคำพิพากษาให้สมาชิกกลุ่มทราบตามวิธีการ เช่นเดียวกับที่กำหนดไว้ในมาตรา ๒๒๒/๑๕ วรรคหนึ่ง และให้แจ้งอธิบดีกรมบังคับคดี ทราบด้วย…

คู่ความในคดีและสมาชิกกลุ่มรายอื่นอาจขอตรวจ และโต้แย้งคำขอรับชำระหนี้ของสมาชิกกลุ่มผู้ยื่นคำขอรับชำระหนี้ได้ แต่ต้องกระทำ…

ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจเรียกคู่ความในคดี สมาชิกกลุ่ม ผู้มีส่วนได้เสียในการบังคับคดี หรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง มาสอบสวนในเรื่อง…

คำขอรับชำระหนี้ของสมาชิกกลุ่มรายใด ถ้าคู่ความใน คดีและสมาชิกกลุ่มรายอื่นไม่โต้แย้ง ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจสั่งอนุญาตให้รับชำระ หนี้ได้…

เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ยึดหรืออายัดทรัพย์สิน อย่างใดของลูกหนี้ตามคำพิพากษาในคดีอื่นไว้แทนเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาแล้ว…

เมื่อจำเลยนำเงินหรือทรัพย์สินมาวางต่อเจ้าพนักงาน บังคับคดีหรือเมื่อได้ขายทอดตลาดหรือจำหน่ายโดยวิธีอื่นซึ่งทรัพย์สินของจำเลย หรือเมื่อ…

ให้คู่ความมีสิทธิอุทธรณ์และฎีกาคำพิพากษาหรือ คำสั่งของศาล โดยไม่นำข้อจำกัดสิทธิเรื่องทุนทรัพย์ของการอุทธรณ์และฎีกาในข้อเท็จจริง มาใช้บังคับ

สมาชิกกลุ่มไม่มีสิทธิอุทธรณ์และฎีกาคำพิพากษาหรือ คำสั่งของศาล ยกเว้นในกรณีตามมาตรา ๒๒๒/๔๒

ในกรณีที่จำเลยยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ หรือฎีกาให้จำเลยนำค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวงมาวางศาลและนำเงินมาชำระตามคำ…

คดีที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับอุทธรณ์หรือฎีกาส่งมาให้ ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกา หากศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาแล้วแต่กรณีพิจารณาเห็นว่า…

ให้คิดค่าธรรมเนียมตามอัตราดังต่อไปนี้ (๑) ค่ายื่นคำขอรับชำระหนี้สองร้อยบาท แต่การขอรับชำระหนี้ที่ไม่เกิน สองหมื่นบาทไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม (๒)…

สิทธิอุทธรณ์: คู่ความที่ "แพ้" คดี (ไม่ได้ตามที่ขอ) อุทธรณ์ได้ ฝ่ายที่ "ชนะ" อุทธรณ์ไม่ได้เพราะไม่เสียหาย

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

อุทธรณ์คดีแพ่ง: ยื่นภายใน 1 เดือน นับแต่วันอ่านคำพิพากษา ยื่นที่ศาลชั้นต้น ต้องวางค่าธรรมเนียม

อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อที่เคยว่ากันในศาลชั้นต้น ข้อใหม่ที่ไม่เคยยกมาก่อน = อุทธรณ์ไม่ได้ ยกเว้นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย (ม.เขตอำนาจ อายุความ ฯลฯ) ต้องอุทธรณ์ภายใน 1 เดือนนับแต่อ่านคำพิพากษา

ศาลอุทธรณ์: พิจารณาจากสำนวน ไม่สืบพยานใหม่ เว้นแต่จำเป็น — ต่างจากศาลชั้นต้นที่สืบพยานสด

จำกัดอุทธรณ์แพ่ง: ทุนทรัพย์ ≤ 50,000 → ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อกฎหมาย

มาตรา 228 กำหนดประเภทคำสั่งศาลที่อุทธรณ์ได้ก่อนศาลชี้ขาดคดี เช่น คำสั่งกักขัง ปรับไหม หรือคำสั่งเกี่ยวกับการคุ้มครองประโยชน์คู่ความ

ยื่นอุทธรณ์: ภายใน 1 เดือนนับแต่อ่านคำพิพากษา ยื่นที่ศาลชั้นต้น ทำเป็นหนังสือ

มาตรา 230 อ้างอิงประเภทคดีที่สามารถอุทธรณ์ได้ตามที่กำหนด

การยื่นอุทธรณ์ไม่ทุเลาการบังคับคำพิพากษา แต่คู่ความสามารถขอให้ศาลอุทธรณ์ทุเลาการบังคับได้ โดยวางเงินหรือหาประกันพอชำระหนี้ตามคำพิพากษารวมค่าธรรมเนียม

มาตรา 232 กำหนดกรณีที่ศาลปฏิเสธไม่ส่งอุทธรณ์ หรือส่งเฉพาะส่วนที่เป็นอุทธรณ์ในข้อกฎหมาย

ห้ามยกประเด็นใหม่: ไม่ได้ว่าในศาลชั้นต้น→ห้ามยกในอุทธรณ์ ยกเว้น ปัญหาความสงบเรียบร้อย(ศาลยกเอง)

ห้ามอุทธรณ์ข้อที่ไม่ได้ยกในศาลชั้นต้น เว้นแต่ความสงบเรียบร้อย — ต้องยกประเด็นไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น ไม่งั้นอุทธรณ์ไม่ได้

อุทธรณ์คำสั่งระหว่าง: อุทธรณ์แยกไม่ได้ ต้องรอพิพากษาก่อน แล้วอุทธรณ์พร้อมกัน

พยานใหม่ในอุทธรณ์: ห้ามอ้างเป็นหลัก เว้นแต่ศาลอนุญาต/เพิ่งค้นพบ ≠ ฎีกา(เข้มกว่า)

ศาลอุทธรณ์แพ่งสั่งได้: ยืน แก้ กลับ หรือย้อนสำนวนกลับศาลชั้นต้น — ย้อนสำนวนเมื่อศาลชั้นต้นพิจารณาไม่ครบประเด็น

มาตรา 238 กำหนดข้อยกเว้นภายใต้บังคับกฎหมายในกระบวนการอุทธรณ์

อุทธรณ์คำสั่งต้องพิจารณาก่อนอุทธรณ์คำพิพากษาเท่าที่ทำได้ แม้อุทธรณ์คำพิพากษาจะลงสารบบก่อนก็ตาม

อุทธรณ์ตรวจสำนวน: ไม่สืบพยานใหม่ ดูจากสำนวน+คำแถลง สั่งสืบเพิ่มได้ถ้าจำเป็น

หากคู่ความฝ่ายใดหรือทั้งสองฝ่ายไม่มาศาลในวันนัด ศาลอุทธรณ์อาจดำเนินคดีต่อได้ และคำพิพากษานั้นไม่ถือเป็นคำพิพากษาขาดนัด

เมื่อศาลอุทธรณ์ตรวจสำนวนและฟังคู่ความหรือสืบพยานครบถ้วนแล้ว จะดำเนินการตามที่บัญญัติไว้

อำนาจศาลอุทธรณ์: ยืน/แก้/กลับ/ยกอุทธรณ์/ย้อนสำนวน สั่งพิจารณาใหม่ได้ถ้ามีข้อผิดพลาด

อำนาจศาลอุทธรณ์: วินิจฉัยเฉพาะที่อุทธรณ์ ยกเว้น ปัญหาความสงบเรียบร้อย=ศาลยกเองได้

มาตรา 244/1 กำหนดข้อยกเว้นภายใต้บังคับกฎหมายในชั้นอุทธรณ์

ทุเลาบังคับคดี: ระหว่างอุทธรณ์→ศาลสั่งหยุดบังคับคดีไว้ก่อนได้ เช่น ชะลอการยึดทรัพย์

คดี ≤ 50,000 บาท อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อกฎหมาย ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง

หลัก: คำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด ฎีกาได้เฉพาะกรณีที่กฎหมายอนุญาต คดีแพ่งทุนทรัพย์ไม่เกิน 200,000 บาท ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง (ม.224) ศาลฎีกาเป็นศาลสูงสุด วินิจฉัยได้ทั้งข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย

จำกัดฎีกาแพ่ง: ≤200,000 หรือ อุทธรณ์ยืน → ห้ามฎีกาข้อเท็จจริง ต้องขออนุญาตศาลฎีกา

ฎีกา: ต้องเป็นข้อที่ยกมาแล้วในศาลล่าง ศาลอุทธรณ์ยืนตามศาลชั้นต้น → ห้ามฎีกาข้อเท็จจริง ฎีกาได้เฉพาะข้อกฎหมาย

ฎีกาข้อเท็จจริง: ต้องขออนุญาตศาลฎีกา อนุญาตเฉพาะปัญหาสำคัญ ≠ ข้อกฎหมาย(ฎีกาได้เลย)

ในคดีฎีกาที่มีแต่ปัญหาข้อกฎหมาย ศาลฎีกามีอำนาจวินิจฉัยและยกคำพิพากษาของศาลล่างได้ แล้วสั่งให้ทำคำพิพากษาใหม่ภายใต้กรอบคำวินิจฉัยของศาลฎีกา

ฎีกาคดีแพ่ง: ยื่นภายใน 1 เดือน นับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ฎีกาต้องเป็นข้อกฎหมายสำคัญ (ม.249)

ห้ามฎีกาข้อเท็จจริง: คดีทุนทรัพย์ ≤ 200,000 บาท ฎีกาได้เฉพาะข้อกฎหมาย — คล้าย ม.246 (อุทธรณ์ ≤ 50,000) แต่วงเงินสูงกว่า

เมื่อโจทก์อุทธรณ์หรือฎีกา ถ้ามีเหตุตามมาตรา 253 วรรคหนึ่ง จำเลยร้องต่อศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาก่อนพิพากษาเมื่อใดก็ได้ ขอให้โจทก์วางเงินหรือหาประกันชำระค่าฤชาธรรมเนียมและค่าใช้จ่าย ถ้าสำนวนยังอยู่ที่ศาลชั้นต้น ให้ยื่นที่ศาลชั้นต้น

คุ้มครองชั่วคราวก่อนพิพากษา: โจทก์ขอศาลสั่ง (1) ยึด/อายัดทรัพย์จำเลยชั่วคราว (กันยักย้าย) (2) ห้ามจำเลยทำซ้ำ (3) ห้ามโอน/ขายทรัพย์พิพาท ยื่นพร้อมฟ้องหรือระหว่างพิจารณาก็ได้ สำคัญเมื่อกลัวจำเลยจะหลบหนีทรัพย์

คุ้มครองชั่วคราว: ยึด/อายัดทรัพย์จำเลยก่อนตัดสิน ห้ามจำหน่ายจ่ายโอน ป้องกันจำเลยยักย้ายทรัพย์

มาตรา 256 กำหนดกรณีการยื่นคำขอให้ศาลมีคำสั่งตามบทบัญญัติว่าด้วยวิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษา

ศาลมีอำนาจสั่งอนุญาตตามคำขอวิธีการชั่วคราวที่ยื่นต่อศาล

คำสั่งศาลที่อนุญาตตามคำขอวิธีการชั่วคราวมีผลบังคับตามที่กฎหมายกำหนด

เมื่อคำสั่งศาลห้ามโอนหรือจำหน่ายทรัพย์มีผลแล้ว การที่จำเลยโอนหรือเปลี่ยนแปลงสิทธิในทรัพย์ ใช้ยันโจทก์หรือเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ได้ การจดทะเบียนเกี่ยวกับทรัพย์พิพาทก็เช่นกัน เว้นแต่ผู้รับโอนสุจริตและเสียค่าตอบแทนก่อนนายทะเบียนรับแจ้งคำสั่ง

บทบัญญัติว่าด้วยการบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่งให้นำมาใช้บังคับแก่วิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษาโดยอนุโลม

ห้ามชั่วคราว: ศาลสั่งห้ามจำเลยทำซ้ำ/ทำต่อก่อนพิพากษา เช่น ห้ามก่อสร้าง/ห้ามขายทรัพย์

จำเลยหรือบุคคลภายนอกที่ได้รับหมายยึด หมายอายัด หรือคำสั่งตามบทบัญญัตินี้มีสิทธิตามที่กำหนด

หากข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์ที่ศาลอ้างเป็นเหตุให้ออกคำสั่งวิธีการชั่วคราวเปลี่ยนแปลงไป ศาลอาจแก้ไขหรือเพิกถอนคำสั่งนั้นได้

มาตรา 263 กำหนดการดำเนินการตามวิธีการชั่วคราวตามที่ศาลเห็นสมควร

คุ้มครองก่อนฟ้อง: กรณีฉุกเฉินขอยึด/อายัดได้ก่อนฟ้อง แต่ต้องฟ้องจริงใน 15 วัน ไม่งั้นคำสั่งยกเลิก

หากบุคคลที่ศาลยอมรับเป็นประกันแสดงพฤติการณ์จะทำให้โจทก์เสียเปรียบหรือหลีกเลี่ยงหน้าที่ ให้นำบทบัญญัติแห่งหมวดนี้มาใช้โดยอนุโลม

มาตรา 266-270 กำหนดลักษณะ 2 ว่าด้วยการบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง หมวด 1 หลักทั่วไป ส่วนที่ 1 ศาลที่มีอำนาจบังคับคดี

ศาลพิจารณาคำขอในเหตุฉุกเฉินเป็นการด่วน หากพอใจว่ามีเหตุฉุกเฉินและมีเหตุผลสมควร ให้มีคำสั่งหรือออกหมายทันที และจำเลยอาจขอยกเลิกคำสั่งนั้นได้โดยพลัน

บังคับคดี: เจ้าหนี้ยื่นคำขอต่อศาล → ศาลออกหมายบังคับคดี → เจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์/อายัด/ขายทอดตลาด ต้องทำภายในอายุความบังคับคดี 10 ปี (ม.271)

หากทรัพย์ที่ศาลสั่งยึดเป็นของบุคคลที่สาม ให้บุคคลที่สามมีสิทธิเสมือนเป็นจำเลยในคดีนั้น

บทบัญญัติในหมวดนี้ใช้บังคับแก่คำขออื่นๆ นอกจากคำขอที่กำหนดไว้แล้วในบทบัญญัติก่อนหน้า

ชนะคดีแล้ว → ต้องบังคับคดีภายใน 10 ปีนับแต่วันมีคำพิพากษา ถ้าปล่อยเกิน 10 ปีจะหมดสิทธิบังคับคดี (ยึดทรัพย์/อายัด ฯลฯ ไม่ได้อีก) ระวัง: ชนะคดีไม่ได้แปลว่าได้เงิน ต้องบังคับคดีด้วย

มาตรา 272-273 กำหนดส่วนที่ 3 ว่าด้วยการขอบังคับคดีตามคำพิพากษา

คำบังคับต้องระบุระยะเวลาและเงื่อนไขในการชำระหนี้หรือส่งทรัพย์สินโดยชัดแจ้ง แต่คดีมโนสาเร่ให้เวลาลูกหนี้ไม่เกิน 15 วัน

เจ้าพนักงานบังคับคดี: ยึดทรัพย์ อายัดบัญชี/เงินเดือน ขายทอดตลาด — ทรัพย์บางอย่างยึดไม่ได้ เช่น เครื่องนุ่งห่ม เครื่องมือประกอบอาชีพ

บังคับคดี 10 ปี: ชนะคดีแล้วต้องยื่นบังคับใน 10 ปี ไม่ยื่น=สิทธิบังคับระงับ เช่น ยึดทรัพย์/อายัดเงินเดือน

มาตรา 276 กำหนดส่วนที่ 5 ว่าด้วยการขอให้ศาลไต่สวนเกี่ยวกับกิจการและทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา

มาตรา 277 กำหนดส่วนที่ 6 ว่าด้วยอำนาจทั่วไปของเจ้าพนักงานบังคับคดีในการดำเนินการบังคับ

ทรัพย์ยึดไม่ได้: เครื่องนุ่งห่ม/ของใช้จำเป็น เครื่องมือประกอบอาชีพ สัตว์เลี้ยง เงินเดือนส่วนที่ไม่เกินอัตราขั้นต่ำ — คุ้มครองลูกหนี้ไม่ให้อดตาย

เจ้าพนักงานบังคับคดีมีหน้าที่รักษาเงิน ทรัพย์สิน และเอกสารโดยปลอดภัย มีอำนาจขัดขวางและติดตามคืนจากผู้ไม่มีสิทธิ รวมถึงขอให้ตำรวจช่วยเหลือได้

เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจส่งเอกสารเกี่ยวกับการบังคับคดีและต้องรายงานการส่งรวมไว้ในสำนวน

อำนาจ จ.พง.บังคับคดี: ยึด/อายัด/ขายทอดตลาด/จำหน่ายทรัพย์ลูกหนี้ ทำได้ตามคำพิพากษา

ห้ามยึดทรัพย์คนอื่น: บังคับคดีได้แค่ทรัพย์ของลูกหนี้เท่านั้น ยึดผิดตัว → บุคคลภายนอกร้องขัดทรัพย์ได้ (ม.310)

อายุความบังคับคดี: 10 ปีนับแต่วันพิพากษา ไม่บังคับภายในกำหนด → หมดสิทธิ ต่างจากอายุความฟ้องคดี (ม.193/30)

เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจดำเนินการตามความจำเป็นเพื่อบังคับคดีให้สำเร็จ และเมื่อมีผู้ขัดขวางมีอำนาจแจ้งให้ตำรวจจับกุมและควบคุมตัวผู้ขัดขวางได้

กำหนดว่าความรับผิดทางละเมิดจากการยึด อายัด หรือขายทรัพย์สินโดยมิชอบตกแก่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษา เว้นแต่เจ้าพนักงานบังคับคดีกระทำการฝ่าฝืนบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมาย

บัญญัติให้นำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับโดยอนุโลมแก่การบังคับคดีตามคำพิพากษาของศาลอื่นที่ไม่ใช่ศาลยุติธรรม

ร้องขัดทรัพย์: บุคคลภายนอกอ้างว่าเป็นเจ้าของทรัพย์ที่ถูกยึด → ร้องศาลให้ปล่อย ภาระพิสูจน์อยู่ที่ผู้ร้อง

กำหนดสิทธิของผู้มีส่วนได้เสียในการบังคับคดี ได้แก่ สิทธิรับรู้การดำเนินการบังคับคดีและสิทธิขอตรวจหรือคัดสำเนาเอกสารที่เกี่ยวข้อง

หัวข้อส่วนที่ 9 ว่าด้วยการถอนการบังคับคดีตามมาตรา 289-291

ลูกหนี้ตามคำพิพากษาอาจยื่นคำร้องขอให้ศาลงดการบังคับคดีได้ หากตนได้ฟ้องเจ้าหนี้เป็นคดีอื่นและหากชนะคดีสามารถหักกลบลบหนี้กันได้

เมื่อเงื่อนไขหรือระยะเวลาที่ศาลกำหนดให้งดการบังคับคดีสิ้นสุดลง ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการบังคับคดีต่อไปตามคำสั่งของศาล

หัวข้อส่วนที่ 10 ว่าด้วยการเพิกถอนหรือแก้ไขการบังคับคดีที่ผิดระเบียบตามมาตรา 292-294

กำหนดเหตุให้ถอนการบังคับคดี ได้แก่ ลูกหนี้วางเงินชำระหนี้ เจ้าหนี้สละสิทธิในการบังคับคดี หรือเจ้าหนี้แจ้งขอถอนการบังคับคดี

เมื่อถอนการบังคับคดีและผู้ขอยึดหรืออายัดไม่ชำระค่าฤชาธรรมเนียม ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีรายงานต่อศาลเพื่อบังคับคดีชำระค่าฤชาธรรมเนียมนั้น

บังคับคดีผิดระเบียบ: ยึดทรัพย์ผิดวิธี/ขายทอดตลาดผิดขั้นตอน→ศาลเพิกถอนได้ คู่ความร้องขอภายใน15วัน

ขายทอดตลาด: ประกาศล่วงหน้า ≥ 7 วัน ขายให้ผู้เสนอราคาสูงสุด เงินที่ได้จ่ายเจ้าหนี้ตามลำดับ เหลือคืนลูกหนี้

กำหนดให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจบังคับคดีเอากับทรัพย์สินตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมาย

กรณีทรัพย์สินหรือสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ปรากฏชื่อบุคคลอื่นในทะเบียน เจ้าพนักงานบังคับคดีอาจยึดหรือออกคำสั่งห้ามโอนทรัพย์สินนั้นไว้ก่อนได้

กำหนดผลทางกฎหมายของคำสั่งห้ามที่เจ้าพนักงานบังคับคดีออกตามมาตราก่อนหน้า

ห้ามเจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์สินหรืออายัดสิทธิเรียกร้องเกินกว่าที่จำเป็นเพื่อชำระหนี้ตามคำพิพากษาและค่าฤชาธรรมเนียม

ยึดไม่ได้: ของใช้จำเป็น/เครื่องมือทำมาหากิน(≤100K)/ค่าครองชีพ 2 เดือน/เงินเดือน(≤20K) คุ้มครองลูกหนี้

ศาลออกคำบังคับ ฝ่ายแพ้ต้องทำตามภายใน ≥ 15 วัน ไม่ทำ → ยึดทรัพย์ ขายทอดตลาด

ยึดอสังหาฯ: แจ้งสำนักงานที่ดิน → ห้ามโอน/ขาย/จำนองต่อ ≠ ยึดสังหาฯ (ยึดตัวทรัพย์มาเก็บ)

การยึด เรือ แพ สัตว์พาหนะ หรือสังหาริมทรัพย์มีรูปร่าง อย่างอื่นของลูกหนี้ตามคำพิพากษาซึ่งจะต้องจดทะเบียนกรรมสิทธิ์หรือได้จดทะเบียน…

การยึดหลักทรัพย์ที่เป็นหลักทรัพย์ตามกฎหมายว่าด้วย หลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ของลูกหนี้ตามคำพิพากษา ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีกระทำโดย (๑)…

การยึดตั๋วเงินหรือตราสารเปลี่ยนมืออื่นใดของลูกหนี้ตาม คำพิพากษา ให้นำบทบัญญัติมาตรา ๓๐๕ วรรคหนึ่ง (๒) และวรรคสอง มาใช้บังคับ โดยอนุโลม…

การยึดหุ้นของลูกหนี้ตามคำพิพากษาซึ่งเป็นหุ้นส่วน จำพวกจำกัดความรับผิดในห้างหุ้นส่วนจำกัด หรือผู้ถือหุ้นในบริษัทจำกัด ให้เจ้าพนักงาน บังคับคดีกระทำโดย…

การยึดสิทธิในสิทธิบัตร สิทธิในเครื่องหมายการค้า หรือ สิทธิอย่างอื่นของลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่มีลักษณะคล้ายคลึงกันหรือที่เกี่ยวเนื่องกัน…

อายัดเงินเดือน/บัญชีธนาคาร: เจ้าพนักงานบังคับคดีสั่งอายัดได้ แต่ต้องเหลือให้ลูกหนี้อย่างน้อย 20,000 บาท/เดือน (หรือตามที่ศาลกำหนด)

ร้องขัดทรัพย์: ยึดทรัพย์ผิดตัว (ทรัพย์เป็นของคนอื่น ไม่ใช่ลูกหนี้) → เจ้าของจริงร้องศาลให้ปล่อยได้ ต้องร้องก่อนขายทอดตลาด

การยึดสิทธิของลูกหนี้ตามคำพิพากษาตามใบอนุญาต ประทานบัตร อาชญาบัตร สัมปทาน หรือสิทธิอย่างอื่นของลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่มีลักษณะ…

การยึดอสังหาริมทรัพย์ของลูกหนี้ตามคำพิพากษานั้น ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีกระทำโดย (๑) นำหนังสือสำคัญสำหรับทรัพย์นั้นมาเก็บรักษาไว้ หรือฝากไว้แก่บุคคลใด…

การยึดทรัพยสิทธิอันเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์นั้นให้ เจ้าพนักงานบังคับคดีกระทำโดยดำเนินการตามวิธีการที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๓๑๒ โดยอนุโลม

การยึดสังหาริมทรัพย์มีรูปร่างของลูกหนี้ตามคำพิพากษา นั้นให้มีผลเป็นการยึดครอบไปถึงดอกผลธรรมดาและดอกผลนิตินัยของทรัพย์นั้นด้วย…

เฉลี่ยทรัพย์: เจ้าหนี้หลายรายมีคำพิพากษา แต่ทรัพย์ลูกหนี้มีน้อย → ร้องขอเฉลี่ยจากเงินขายทอดตลาด ไม่ต้องยึดทรัพย์เอง

การอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่จะ เรียกให้บุคคลภายนอกชำระเงินหรือส่งมอบหรือโอนทรัพย์สินก็ดี หรือที่จะเรียกให้…

บุริมสิทธิ: เจ้าหนี้มีประกัน (จำนอง จำนำ) ได้รับชำระก่อนเจ้าหนี้สามัญ ลำดับ: จำนอง/จำนำ > ค่าจ้าง > ค่าภาษี > เจ้าหนี้สามัญ

การอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่มีสิทธิ ได้รับชำระหนี้เป็นคราว ๆ ให้มีผลเป็นการอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่…

การอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่มี จำนองหรือจำนำเป็นประกัน ให้มีผลรวมตลอดถึงการจำนองหรือการจำนำนั้นด้วย…

การอายัดสิทธิเรียกร้องนั้นให้มีผลดังต่อไปนี้ (๑) การที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้ก่อให้เกิดสิทธิแก่บุคคลภายนอกเหนือสิทธิ เรียกร้องที่ได้ถูกอายัด โอน…

ถ้าบุคคลภายนอกไม่ชำระหนี้ตามคำสั่งอายัดของศาล หรือเจ้าพนักงานบังคับคดีตามมาตรา ๓๑๖ ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีแจ้งให้เจ้าหนี้ ตามคำพิพากษาทราบ…

ภายใต้บังคับมาตรา ๓๒๓ และมาตรา ๓๒๔ บทบัญญัติ แห่งประมวลกฎหมายนี้ว่าด้วยการบังคับคดีแก่ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาย่อมไม่…

ภายใต้บังคับมาตรา ๕๕ บุคคลใดกล่าวอ้างว่าจำเลยหรือ ลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่ใช่เจ้าของทรัพย์สินที่เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ยึดไว้ หรือตนเป็น…

ร้องขอเฉลี่ย: เจ้าหนี้อื่นขอแบ่งเงินจากทรัพย์ที่ยึด→ร้องภายในกำหนด ≠ บุริมสิทธิ(ได้ก่อน)

เมื่อได้แจ้งคำสั่งอายัดสิทธิเรียกร้องให้บุคคลภายนอก ตามมาตรา ๓๑๖ แล้ว บุคคลภายนอกนั้นอาจยื่นคำร้องคัดค้านคำสั่งอายัดต่อศาลได้ภายใน สิบห้าวัน…

เมื่อมีการยึดทรัพย์สินหรืออายัดสิทธิเรียกร้องอย่างใดของ ลูกหนี้ตามคำพิพากษาเพื่อเอาชำระหนี้แก่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษารายหนึ่งแล้ว ห้ามไม่ให้…

ในกรณีที่มีการถอนการบังคับคดี ให้เจ้าพนักงานบังคับ คดีส่งคำบอกกล่าวถอนการบังคับคดีให้ผู้ยื่นคำร้องขอซึ่งได้รับอนุญาตจากศาลตามมาตรา ๓๒๔…

เจ้าหนี้ผู้เข้าดำเนินการบังคับคดีต่อไปตามมาตรา ๓๒๗ อาจยื่นคำร้องต่อศาลที่มีอำนาจในการบังคับคดีให้โอนการบังคับคดีไปยังศาลที่พิพากษาคดี…

ในกรณีที่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษามิได้ยื่นคำร้องขอเฉลี่ย ภายในกำหนดเวลาตามมาตรา ๓๒๖ หรือศาลได้ยกคำร้องขอเฉลี่ยเพราะเหตุที่ยื่นไม่ทัน กำหนดเวลาดังกล่าว…

งดบังคับคดี: ลูกหนี้ขอผ่อนชำระได้ ศาลสั่งงดยึด/ขายทอดตลาดชั่วคราว ถ้าลูกหนี้ผิดนัด → ดำเนินการบังคับคดีต่อทันที

ขายทอดตลาด: ประกาศ ≥7วัน อสังหาฯ=ลงหนังสือพิมพ์ ≥2ครั้ง ลูกหนี้ซื้อเองไม่ได้ เจ้าหนี้ซื้อได้

เพิกถอนการขายทอดตลาด: ถ้าขายไม่ชอบด้วยกฎหมาย (ไม่ประกาศ ราคาต่ำเกินไป ฮั้ว) ศาลสั่งเพิกถอนได้ ต้องร้องภายในเวลากำหนด

ในการขายทอดตลาดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา นั้น ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีปฏิบัติดังต่อไปนี้ (๑) ในการขายทรัพย์สินที่มีหลายสิ่งด้วยกัน ให้แยกขายทีละสิ่งต่อเนื่องกันไป แต่ ม.

เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีโอนอสังหาริมทรัพย์ที่ขายให้แก่ ผู้ซื้อ หากทรัพย์สินที่โอนนั้นมีลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือบริวารอยู่อาศัย และลูกหนี้…

เมื่อทำการขายทอดตลาดทรัพย์สินที่มีกฎหมายกำหนดไว้ให้ จดทะเบียนให้เจ้าพนักงานบังคับคดีแจ้งนายทะเบียน พนักงานเจ้าหน้าที่ หรือบุคคลอื่น…

ค่าขึ้นศาลแพ่ง: 2% ของทุนทรัพย์ สูงสุด 200,000 บาท เช่น ฟ้อง 1 ล้าน = ค่าขึ้นศาล 20,000 ฝ่ายแพ้จ่ายค่าธรรมเนียมแทนฝ่ายชนะ

บัญชีส่วนเฉลี่ย: เจ้าหนี้หลายราย→แบ่งเงินตามส่วน มีบุริมสิทธิ→ได้ก่อน ≠ เจ้าหนี้รายเดียว(ได้ทั้งหมด)

ในกรณีที่จะต้องบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง ซึ่งได้พิพากษาหรือสั่งโดยจำเลยขาดนัดนั้น ห้ามมิให้จัดสรรหรือแบ่งเฉลี่ยเงินที่ได้มา…

ในกรณีที่มีเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาคนเดียวร้องขอให้ บังคับคดีแก่ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาและไม่มีกรณีตามมาตรา ๓๒๔ เมื่อได้…

บังคับคดีขับไล่: ศาลสั่งให้ออกจากบ้าน/ที่ดิน แต่ไม่ยอมออก → เจ้าพนักงานบังคับคดีเข้าจัดการให้ออก + ยึดสิ่งกีดขวางออก

ศาลสั่งให้ทำ/ไม่ทำ แต่ไม่ยอมทำ: ศาลปรับจนกว่าจะทำ หรือให้คนอื่นทำแทนโดยจำเลยออกค่าใช้จ่าย หรือจำคุก

ในกรณีที่เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งยืนตามบัญชีส่วนเฉลี่ย ผู้ซึ่งได้ยื่นคำแถลงคัดค้านตามมาตรา ๓๔๐ อาจยื่นคำร้องคัดค้านคำสั่งดังกล่าวต่อศาลได้…

เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นว่า ถ้าจะเลื่อนการจ่ายส่วนเฉลี่ย ไปจนกว่าได้จำหน่ายทรัพย์สินที่ประสงค์จะบังคับทั้งหมดหรือจนกว่าการเรียกร้องทั้งหมด…

เมื่อผู้มีส่วนได้เสียในการบังคับคดีทุกคนได้รับส่วนแบ่งเป็น ที่พอใจแล้ว ถ้ายังมีเงินที่ได้จากการขายหรือจำหน่ายทรัพย์สินเหลืออยู่หลังจากที่ได้หัก…

บรรดาเงินต่าง ๆ ที่ค้างจ่ายอยู่ในศาลหรือที่เจ้าพนักงาน บังคับคดี ถ้าผู้มีสิทธิมิได้เรียกเอาภายในห้าปี ให้ตกเป็นของแผ่นดิน หมวด ๓…

การบังคับคดีในกรณีที่คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาล กำหนดให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษาส่งคืนหรือส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่งแก่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษา…

ในกรณีที่คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลกำหนดให้ ลูกหนี้ตามคำพิพากษาส่งคืนทรัพย์เฉพาะสิ่งแก่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาหรือส่งมอบทรัพย์…

การบังคับคดีในกรณีที่ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษา ส่งคืนหรือส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่งที่มีทะเบียนกรรมสิทธิ์หรือมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์…

บังคับส่งคืนทรัพย์: ศาลสั่งคืนของ→เจ้าพนักงานยึดจากลูกหนี้แล้วส่งให้เจ้าหนี้ ถ้าหาไม่เจอ→ชดใช้ราคา

การบังคับคดีในกรณีที่คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาล ให้ขับไล่ลูกหนี้ตามคำพิพากษาออกไปจากอสังหาริมทรัพย์ ที่อยู่อาศัย หรือทรัพย์ที่ ครอบครอง…

ในกรณีที่คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลให้ขับไล่ลูกหนี้ ตามคำพิพากษาออกไปจากอสังหาริมทรัพย์ ที่อยู่อาศัย หรือทรัพย์ที่ครอบครอง (๑)…

ในกรณีตามมาตรา ๓๕๑ (๑) ให้เจ้าพนักงานบังคับคดี มีอำนาจส่งมอบทรัพย์นั้นทั้งหมดหรือบางส่วนให้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาเข้าครอบครอง ได้ทันที…

ในกรณีตามมาตรา ๓๕๑ (๒) ให้เจ้าพนักงานบังคับคดี ปฏิบัติดังต่อไปนี้ (๑) รายงานต่อศาลเพื่อมีคำสั่งจับกุมและกักขังลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือ บริวาร…

เพื่อประโยชน์ในการบังคับคดีตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๓๕๑ ให้ถือว่าบุคคลดังต่อไปนี้เป็นบริวารของลูกหนี้ตามคำพิพากษา (๑)…

ในกรณีที่คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลกำหนดให้ ลูกหนี้ตามคำพิพากษาต้องรื้อถอนสิ่งปลูกสร้าง ไม้ยืนต้น ไม้ล้มลุกหรือธัญชาติ หรือ ขนย้ายทรัพย์สิน…

บังคับให้ทำ: ลูกหนี้ไม่ทำ→จ้างคนอื่นทำแทน(ลูกหนี้จ่าย) หรือ ปรับจนกว่าจะทำ

ปรับจนกว่าจะทำ: Astreinte ศาลปรับทุกวัน/ทุกสัปดาห์จนลูกหนี้ทำ ≠ จ้างคนอื่นทำแทน(ม.356)

การบังคับคดีในกรณีที่คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาล กำหนดให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษากระทำการอย่างหนึ่งอย่างใดซึ่งไม่ใช่กรณีตามมาตรา ๓๕๗…

การบังคับคดีในกรณีที่คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาล กำหนดให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษางดเว้นกระทำการ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจขอให้ศาล…

การบังคับคดีในกรณีที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งให้หรือ แสดงว่าเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาหรือบุคคลใดได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์ ทรัพยสิทธิหรือสิทธิอื่น ๆ…

ภายใต้บังคับบทบัญญัติหมวด ๔ การบังคับคดีในกรณีที่ให้ ขับไล่ ในกรณีที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษาจงใจขัดขืนไม่ปฏิบัติตามคำบังคับ และไม่มีวิธีการ…

เมื่อศาลได้ออกหมายจับลูกหนี้ตามคำพิพากษาตามมาตรา ๓๖๑ แล้ว ถ้าลูกหนี้ตามคำพิพากษามาศาลหรือถูกจับกุมตัวมา ให้ศาลมีอำนาจกักขัง…

มาใช้บังคับโดยอนุโลม (๒) ปิดประกาศให้บุคคลที่อยู่อาศัยหรือครอบครองทรัพย์นั้นซึ่งอ้างว่ามิได้เป็น บริวารของลูกหนี้ตามคำพิพากษา…

ในกรณีที่ศาลยอมรับบุคคลเป็นประกัน และบุคคลนั้นจงใจ ขัดขวางการบังคับคดีหรือร่วมกับลูกหนี้ตามคำพิพากษาขัดขืนไม่ปฏิบัติตามคำบังคับ ให้นำบทบัญญัติมาตรา…

การจับกุมและควบคุมตัวบุคคลหนึ่งบุคคลใดตาม บทบัญญัติในลักษณะนี้ ให้พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตามประมวลกฎหมายวิธี…

และในข้อต่อไปนี้ (๑) คำพิพากษาเกี่ยวด้วยฐานะหรือความสามารถของบุคคล หรือคำพิพากษา สั่งให้เลิกนิติบุคคล หรือคำสั่งเรื่องล้มละลายเหล่านี้…

ในกรณีที่คู่ความหรือบุคคลใดนำเงิน สมุดบัญชีเงินฝาก ธนาคาร หนังสือประกันของธนาคาร หรือหลักประกันอย่างอื่นซึ่งอาจจ่ายเป็นเงินแทนได้…