พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539

กำหนดชื่อของกฎหมายฉบับนี้ว่า พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539

พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนด 180 วันนับแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองตามกฎหมายต่าง ๆ ให้ทำตาม พ.ร.บ.นี้ เว้นแต่กฎหมายอื่นกำหนดเรื่องนั้นไว้โดยเฉพาะและประกันความเป็นธรรมหรือมีมาตรฐานไม่ต่ำกว่า พ.ร.บ.นี้ ทั้งนี้ไม่ใช้กับขั้นตอนและระยะเวลาอุทธรณ์หรือโต้แย้งที่กฎหมายกำหนด

พ.ร.บ.นี้ไม่ใช้กับ 9 กลุ่ม เช่น รัฐสภาและคณะรัฐมนตรี การพิจารณาพิพากษาคดีของศาล ราชการทหาร นโยบายต่างประเทศ กระบวนการยุติธรรมทางอาญา และกิจการขององค์การทางศาสนา การยกเว้นเพิ่มเติมให้ตราเป็นพระราชกฤษฎีกา

นิยามพื้นฐาน: 'คำสั่งทางปกครอง' = การใช้อำนาจของเจ้าหน้าที่ที่มีผลต่อสิทธิหน้าที่ของบุคคล เช่น สั่งการ/อนุญาต/อนุมัติ (ไม่รวม 'กฎ' ที่มีผลทั่วไป) 'เจ้าหน้าที่' = ผู้ใช้อำนาจทางปกครองของรัฐ

ให้นายกรัฐมนตรีรักษาการตาม พ.ร.บ.นี้ และมีอำนาจออกกฎกระทรวงและประกาศเพื่อปฏิบัติการตาม พ.ร.บ.นี้ กฎกระทรวงและประกาศนั้นใช้บังคับได้เมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว

คณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองประกอบด้วยประธาน ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ปลัดกระทรวงมหาดไทย เลขาธิการ ครม. เลขาธิการ ก.พ. เลขาธิการกฤษฎีกา และผู้ทรงคุณวุฒิ 5 ถึง 9 คน โดย ครม. แต่งตั้งประธานและผู้ทรงคุณวุฒิที่ไม่ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

กรรมการที่คณะรัฐมนตรีแต่งตั้งมีวาระคราวละ 3 ปี และอาจได้รับแต่งตั้งอีกได้ ถ้าพ้นวาระแล้วยังไม่ได้แต่งตั้งกรรมการใหม่ ให้ปฏิบัติหน้าที่ไปพลางก่อนจนกว่าจะแต่งตั้งกรรมการใหม่

นอกจากพ้นตำแหน่งเมื่อครบวาระตามมาตรา 8 แล้ว กรรมการที่คณะรัฐมนตรีแต่งตั้งจะพ้นจากตำแหน่งเมื่อคณะรัฐมนตรีมีมติให้ออก หรือเมื่อมีเหตุหนึ่งเหตุใดตามมาตรา 76

ให้สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาเป็นสำนักงานเลขานุการของคณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง รับผิดชอบงานธุรการ งานประชุม การศึกษาหาข้อมูล และกิจการต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับงานของคณะกรรมการ

คณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองมีหน้าที่สอดส่องดูแลและแนะนำเจ้าหน้าที่ ให้คำปรึกษา เรียกให้ชี้แจง เสนอแนะการออกพระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวงและประกาศ ทำรายงานเสนอ ครม. อย่างน้อยปีละครั้ง และทำเรื่องอื่นที่ ครม. หรือนายกฯ มอบหมาย

คำสั่งทางปกครองจะต้องทำโดยเจ้าหน้าที่ที่มีอำนาจหน้าที่ในเรื่องนั้น

เจ้าหน้าที่จะพิจารณาทางปกครองไม่ได้ ถ้าเป็นคู่กรณีเอง เป็นคู่หมั้นหรือคู่สมรส เป็นญาติตามชั้นที่กำหนด เป็นหรือเคยเป็นผู้แทน ผู้พิทักษ์ หรือตัวแทนของคู่กรณี เป็นเจ้าหนี้ ลูกหนี้ หรือนายจ้างของคู่กรณี หรือกรณีอื่นตามกฎกระทรวง

เมื่อมีกรณีตามมาตรา 13 หรือคู่กรณีคัดค้านว่าเจ้าหน้าที่เป็นบุคคลตามมาตรา 13 ให้เจ้าหน้าที่ผู้นั้นหยุดพิจารณาเรื่องไว้ก่อนและแจ้งผู้บังคับบัญชาเหนือตนขึ้นไปชั้นหนึ่งเพื่อสั่งต่อไป ส่วนวิธียื่นและพิจารณาคำคัดค้านให้เป็นไปตามกฎกระทรวง

เมื่อกรรมการเข้ากรณีมาตรา 13 หรือถูกคู่กรณีคัดค้าน ให้ประธานเรียกประชุมพิจารณา กรรมการผู้ถูกคัดค้านต้องชี้แจงแล้วออกจากที่ประชุม และอาจปฏิบัติหน้าที่ต่อได้ หากที่ประชุมลงมติลับไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 ของกรรมการที่ไม่ถูกคัดค้าน มตินี้เป็นที่สุด

ถ้ามีเหตุอื่นนอกจากมาตรา 13 ที่ร้ายแรงจนอาจทำให้การพิจารณาไม่เป็นกลาง เจ้าหน้าที่หรือกรรมการผู้นั้นพิจารณาเรื่องนั้นไม่ได้ ให้ผู้นั้นแจ้งผู้บังคับบัญชาหรือประธานกรรมการ แล้วให้ผู้บังคับบัญชาหรือคณะกรรมการวินิจฉัยโดยไม่ชักช้า

การกระทำของเจ้าหน้าที่หรือกรรมการที่ทำไปก่อนหยุดการพิจารณาตามมาตรา 14 และ 16 ไม่เสียไป เว้นแต่เจ้าหน้าที่ผู้เข้าปฏิบัติหน้าที่แทนหรือคณะกรรมการเห็นสมควรดำเนินการส่วนใดส่วนหนึ่งใหม่

มาตรา 13 ถึง 16 ไม่ให้ใช้กับกรณีเร่งด่วนที่ถ้าปล่อยให้ล่าช้าจะเสียหายต่อประโยชน์สาธารณะ หรือสิทธิของบุคคลจะเสียหายโดยไม่มีทางแก้ไข หรือไม่มีเจ้าหน้าที่อื่นปฏิบัติหน้าที่แทนได้

ถ้าภายหลังพบว่าเจ้าหน้าที่หรือกรรมการขาดคุณสมบัติ มีลักษณะต้องห้าม หรือแต่งตั้งไม่ชอบด้วยกฎหมาย จนต้องพ้นจากตำแหน่ง การพ้นตำแหน่งนั้นไม่กระทบการใดที่ผู้นั้นได้ทำไปตามอำนาจหน้าที่

คำว่า ผู้บังคับบัญชาเหนือตนขึ้นไปชั้นหนึ่ง ในมาตรา 14 และ 16 รวมถึงผู้ที่กฎหมายให้มีอำนาจกำกับหรือควบคุมดูแลเจ้าหน้าที่ที่ไม่มีผู้บังคับบัญชาโดยตรง และรวมถึงนายกรัฐมนตรีในกรณีที่เจ้าหน้าที่ผู้นั้นเป็นรัฐมนตรี

บุคคลธรรมดา คณะบุคคล หรือนิติบุคคล เป็นคู่กรณีในการพิจารณาทางปกครองได้ ตามขอบเขตที่สิทธิของตนถูกกระทบกระเทือน หรืออาจถูกกระทบกระเทือนโดยหลีกเลี่ยงไม่ได้

ผู้ที่กระทำการในกระบวนการพิจารณาทางปกครองได้ ต้องเป็นผู้บรรลุนิติภาวะ ผู้ที่กฎหมายเฉพาะหรือประกาศของนายกรัฐมนตรีให้มีความสามารถในเรื่องนั้นแม้ยังไม่บรรลุนิติภาวะหรือถูกจำกัดความสามารถ หรือนิติบุคคลหรือคณะบุคคลโดยผู้แทนหรือตัวแทน

ในการพิจารณาทางปกครองที่คู่กรณีต้องมาปรากฏตัวต่อหน้าเจ้าหน้าที่ คู่กรณีมีสิทธินำทนายความหรือที่ปรึกษาของตนเข้ามาได้ และสิ่งที่ทนายความหรือที่ปรึกษาทำต่อหน้าคู่กรณีให้ถือเป็นการกระทำของคู่กรณี เว้นแต่คู่กรณีคัดค้านทันทีในขณะนั้น

คู่กรณีตั้งบุคคลที่บรรลุนิติภาวะเป็นหนังสือให้กระทำการแทนตนได้ เจ้าหน้าที่จะดำเนินการกับตัวคู่กรณีเองได้เฉพาะเรื่องที่ต้องทำเอง และต้องแจ้งตัวแทนด้วย การแต่งตั้งไม่สิ้นสุดเพราะคู่กรณีตาย เว้นแต่ผู้สืบสิทธิหรือคู่กรณีถอนการแต่งตั้ง

ถ้าคู่กรณีเกิน 50 คนยื่นคำขอเรื่องเดียวกันและระบุตัวแทนร่วมไว้ ให้ถือผู้นั้นเป็นตัวแทนร่วม ถ้าไม่ระบุ เจ้าหน้าที่แต่งตั้งบุคคลที่คู่กรณีฝ่ายข้างมากเห็นชอบ ตัวแทนร่วมต้องเป็นบุคคลธรรมดา และคู่กรณีหรือตัวแทนร่วมบอกเลิกเมื่อใดก็ได้

เอกสารที่ยื่นต่อเจ้าหน้าที่ต้องเป็นภาษาไทย ถ้าเป็นภาษาต่างประเทศ คู่กรณีต้องส่งคำแปลที่รับรองความถูกต้องภายในเวลาที่เจ้าหน้าที่กำหนด และถือว่ายื่นวันที่ได้รับคำแปล เว้นแต่เจ้าหน้าที่ยอมรับเอกสารต่างประเทศ ซึ่งถือว่ายื่นวันที่ยื่นฉบับนั้น

เจ้าหน้าที่ต้องแจ้งสิทธิหน้าที่ให้คู่กรณีทราบ และตรวจคำขอและเอกสาร ถ้าไม่ครบต้องแจ้งเป็นหนังสือทันทีหรือภายใน 7 วัน เมื่อผู้ยื่นแก้ไขครบแล้วจะปฏิเสธเพราะขาดเอกสารไม่ได้ เว้นแต่จำเป็นตามกฎหมาย ถ้าไม่แก้ไขตามเวลา ถือว่าไม่ประสงค์ดำเนินการต่อ

ในการพิจารณาทางปกครอง เจ้าหน้าที่อาจตรวจสอบข้อเท็จจริงได้ตามความเหมาะสมในแต่ละเรื่อง โดยไม่ต้องผูกพันอยู่กับคำขอหรือพยานหลักฐานของคู่กรณี

เจ้าหน้าที่ต้องพิจารณาพยานหลักฐานที่จำเป็นต่อการพิสูจน์ข้อเท็จจริง เช่น รับฟังคู่กรณีและพยาน ขอเอกสาร และออกตรวจสถานที่ คู่กรณีต้องให้ความร่วมมือและแจ้งพยานหลักฐานที่ตนทราบ พยานหรือผู้เชี่ยวชาญที่ถูกเรียกมามีสิทธิได้รับค่าป่วยการ

ถ้าคำสั่งทางปกครองอาจกระทบสิทธิของคู่กรณี เจ้าหน้าที่ต้องให้คู่กรณีมีโอกาสทราบข้อเท็จจริงอย่างเพียงพอ โต้แย้ง และแสดงพยานหลักฐาน ยกเว้นในบางกรณี เช่น เร่งด่วน หรือมาตรการบังคับทางปกครอง และห้ามให้โอกาสนี้ถ้าจะเสียหายร้ายแรงต่อประโยชน์สาธารณะ

คู่กรณีมีสิทธิขอตรวจดูเอกสารที่จำเป็นต้องรู้เพื่อโต้แย้ง ชี้แจง หรือป้องกันสิทธิของตน แต่ถ้ายังไม่ได้ทำคำสั่งทางปกครอง ไม่มีสิทธิขอดูต้นร่างคำวินิจฉัย ส่วนวิธีตรวจดู ค่าใช้จ่าย และการทำสำเนาให้เป็นไปตามกฎกระทรวง

เจ้าหน้าที่อาจไม่อนุญาตให้ตรวจดูเอกสารหรือพยานหลักฐานได้ ถ้าเป็นกรณีที่ต้องรักษาไว้เป็นความลับ

ให้คณะรัฐมนตรีวางระเบียบกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการให้เจ้าหน้าที่กำหนดเวลาสำหรับการพิจารณาทางปกครองตามความเหมาะสม โดยไม่ขัดกับกฎหมายหรือกฎในเรื่องนั้น ถ้าเรื่องต้องผ่านเจ้าหน้าที่หลายราย ให้ประสานงานกันในการกำหนดเวลา

คำสั่งทางปกครองจะทำเป็นหนังสือ ด้วยวาจา หรือสื่อความหมายในรูปแบบอื่นก็ได้ แต่ต้องมีข้อความหรือความหมายที่ชัดเจนพอให้เข้าใจได้

ถ้าคำสั่งทางปกครองเป็นคำสั่งด้วยวาจา ผู้รับคำสั่งขอให้ยืนยันได้โดยมีเหตุอันสมควรภายใน 7 วันนับแต่วันที่มีคำสั่ง เจ้าหน้าที่ผู้ออกคำสั่งต้องยืนยันคำสั่งนั้นเป็นหนังสือ

คำสั่งทางปกครองที่ทำเป็นหนังสือต้องระบุอย่างน้อย วัน เดือน ปีที่ทำคำสั่ง ชื่อและตำแหน่งของเจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่ง และต้องมีลายมือชื่อของเจ้าหน้าที่ผู้นั้น

คำสั่งทางปกครองที่เป็นหนังสือต้องมีเหตุผลอย่างน้อย 3 ส่วน คือ ข้อเท็จจริงสำคัญ ข้อกฎหมายที่อ้างอิง และข้อพิจารณาในการใช้ดุลพินิจ มีข้อยกเว้น เช่น ผลตรงตามคำขอ เรื่องลับ และคำสั่งด้วยวาจาหรือเร่งด่วน ซึ่งขอเหตุผลเป็นหนังสือภายหลังได้

มาตรา 36 (รายการในคำสั่งที่เป็นหนังสือ) และมาตรา 37 วรรคหนึ่ง (เหตุผลในคำสั่ง) ไม่ใช้กับคำสั่งทางปกครองที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวง ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กฎกระทรวงกำหนด

ในการออกคำสั่งทางปกครอง เจ้าหน้าที่กำหนดเงื่อนไขได้เท่าที่จำเป็นเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ของกฎหมาย เว้นแต่กฎหมายจำกัดดุลพินิจไว้ เช่น กำหนดเวลาเริ่มหรือสิ้นผล สงวนสิทธิยกเลิกคำสั่ง หรือให้ผู้ได้รับประโยชน์ต้องทำหรืองดเว้นทำบางอย่าง

การออกคำสั่งทางปกครองเป็นหนังสือ ถ้ากฎหมายหรือกฎไม่ได้กำหนดระยะเวลาไว้เป็นอย่างอื่น ให้เจ้าหน้าที่ออกคำสั่งให้เสร็จภายใน 30 วันนับแต่ได้รับคำขอและเอกสารถูกต้องครบถ้วน โดยให้ผู้บังคับบัญชาชั้นเหนือขึ้นไปกำกับดูแลให้เป็นไปตามนี้

คำสั่งทางปกครองที่อุทธรณ์หรือโต้แย้งได้ ต้องระบุกรณีที่อุทธรณ์ได้ วิธียื่น และระยะเวลาไว้ด้วย ถ้าฝ่าฝืน ให้เริ่มนับเวลาอุทธรณ์ใหม่ตั้งแต่วันที่ได้รับแจ้ง แต่ถ้าไม่แจ้งใหม่และเวลานั้นสั้นกว่า 1 ปี ให้ขยายเป็น 1 ปีนับแต่ได้รับคำสั่ง

คำสั่งทางปกครองที่ออกโดยยังไม่มีคำขอ ไม่มีเหตุผล รับฟังคู่กรณีไม่สมบูรณ์ หรือยังไม่ได้รับความเห็นชอบจากเจ้าหน้าที่อื่น ไม่ถือว่าไม่สมบูรณ์ ถ้ามีการแก้ไขให้ครบภายหลัง เจ้าหน้าที่ที่ประสงค์ให้ผลเป็นไปตามคำสั่งเดิมต้องบันทึกไว้และแจ้งคู่กรณี

คำสั่งทางปกครองมีผลผูกพันตั้งแต่ผู้รับได้รับแจ้ง และมีผลต่อเนื่องจนกว่าจะถูกเพิกถอนหรือสิ้นผลตามเงื่อนเวลา เมื่อสิ้นผลแล้ว เจ้าหน้าที่มีอำนาจเรียกคืนเอกสารหรือวัตถุที่เกี่ยวข้องได้

เจ้าหน้าที่สามารถแก้ไขเพิ่มเติมคำสั่งทางปกครองที่มีข้อผิดพลาดหรือข้อผิดหลงเล็กน้อยได้เสมอ โดยต้องแจ้งผู้เกี่ยวข้องทราบตามควรแก่กรณี และอาจเรียกเอกสารที่เกี่ยวข้องมาเพื่อแก้ไขได้

ผู้ได้รับคำสั่งทางปกครองที่ไม่ได้ออกโดยรัฐมนตรีและไม่มีขั้นตอนอุทธรณ์เฉพาะ มีสิทธิยื่นอุทธรณ์เป็นหนังสือต่อเจ้าหน้าที่ผู้ออกคำสั่งภายใน 15 วันนับแต่ได้รับแจ้ง การอุทธรณ์ไม่ทำให้ทุเลาการบังคับ เว้นแต่มีคำสั่งให้ทุเลา

เจ้าหน้าที่ผู้ออกคำสั่งต้องพิจารณาคำอุทธรณ์และแจ้งผลภายใน 30 วันนับแต่ได้รับอุทธรณ์ หากไม่เห็นด้วยต้องรายงานต่อผู้มีอำนาจพิจารณาซึ่งต้องวินิจฉัยให้เสร็จภายใน 30 วัน ขยายได้อีกไม่เกิน 30 วัน

เมื่อพิจารณาอุทธรณ์ เจ้าหน้าที่มีอำนาจทบทวนคำสั่งทางปกครองได้ทั้งปัญหาข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย หรือความเหมาะสม และอาจสั่งเพิกถอนหรือเปลี่ยนแปลงคำสั่งเดิมได้ ไม่ว่าจะเพิ่มหรือลดภาระ หรือใช้ดุลพินิจแทน

หากกฎหมายกำหนดให้อุทธรณ์ต่อเจ้าหน้าที่ที่เป็นคณะกรรมการ ให้ใช้ขอบเขตการพิจารณาตามกฎหมายเฉพาะนั้น ส่วนกระบวนการพิจารณาให้ใช้หมวด 2 นี้เท่าที่ไม่ขัดกับกฎหมายเฉพาะ

คำสั่งทางปกครองของคณะกรรมการต่าง ๆ คู่กรณีมีสิทธิโต้แย้งต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ได้ทั้งปัญหาข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย ภายใน 90 วันนับแต่ได้รับแจ้งคำสั่ง เว้นแต่เป็นคณะกรรมการวินิจฉัยข้อพิพาทซึ่งให้เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยคณะกรรมการกฤษฎีกา

เจ้าหน้าที่หรือผู้บังคับบัญชามีอำนาจเพิกถอนคำสั่งทางปกครองตามหลักเกณฑ์มาตรา 51-53 หากเป็นคำสั่งที่ให้ประโยชน์แก่ผู้รับ ต้องเพิกถอนภายใน 90 วันนับแต่รู้เหตุที่จะเพิกถอน เว้นแต่คำสั่งเกิดจากการแสดงข้อความเท็จ ปกปิดความจริง ข่มขู่ หรือให้ประโยชน์โดยมิชอบ

คำสั่งทางปกครองที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายอาจถูกเพิกถอนทั้งหมดหรือบางส่วน โดยกำหนดให้มีผลย้อนหลัง ไม่ย้อนหลัง หรือมีผลในอนาคตก็ได้ แต่ถ้าเป็นคำสั่งที่ให้ประโยชน์แก่ผู้รับ การเพิกถอนต้องเป็นไปตามมาตรา 51 และ 52

การเพิกถอนคำสั่งทางปกครองที่ให้เงิน ทรัพย์สิน หรือประโยชน์ที่แบ่งแยกได้ ต้องคำนึงถึงความเชื่อโดยสุจริตของผู้รับประโยชน์ประกอบกับประโยชน์สาธารณะ เว้นแต่ผู้รับแสดงข้อความเท็จ ปกปิดความจริง หรือรู้ถึงความไม่ชอบด้วยกฎหมายของคำสั่ง หากเพิกถอนย้อนหลัง ให้คืนเงินหรือทรัพย์สินตามหลักลาภมิควรได้

คำสั่งทางปกครองที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายและไม่อยู่ในบังคับมาตรา 51 อาจถูกเพิกถอนได้ ผู้ได้รับผลกระทบมีสิทธิได้รับค่าทดแทนความเสียหายจากความเชื่อโดยสุจริต โดยต้องร้องขอภายใน 180 วันนับแต่ได้รับแจ้งการเพิกถอน และค่าทดแทนต้องไม่เกินประโยชน์ที่จะได้รับหากคำสั่งไม่ถูกเพิกถอน

คำสั่งทางปกครองที่ชอบด้วยกฎหมายแต่ไม่ให้ประโยชน์ อาจเพิกถอนได้ตามดุลพินิจ ส่วนคำสั่งที่ให้ประโยชน์เพิกถอนได้เฉพาะกรณีที่กฎหมายกำหนด ผู้รับไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไข ข้อเท็จจริงหรือกฎหมายเปลี่ยนแปลง หรือเพื่อป้องกันความเสียหายร้ายแรงต่อประโยชน์สาธารณะ โดยผู้ได้รับผลกระทบบางกรณีมีสิทธิได้รับค่าทดแทน

คู่กรณีอาจขอให้เจ้าหน้าที่เพิกถอนหรือแก้ไขคำสั่งทางปกครองที่พ้นกำหนดอุทธรณ์แล้วได้ หากมีพยานหลักฐานใหม่ คู่กรณีที่แท้จริงไม่ได้เข้าร่วมกระบวนการ เจ้าหน้าที่ไม่มีอำนาจ หรือข้อเท็จจริง/ข้อกฎหมายเปลี่ยนแปลงเป็นประโยชน์ โดยต้องยื่นคำขอภายใน 90 วันนับแต่รู้เหตุ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

มาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว ไม่มีผลใช้บังคับ

การบังคับทางปกครองไม่ใช้บังคับกับหน่วยงานของรัฐด้วยกัน เว้นแต่จะมีกฎหมายกำหนดไว้เป็นอย่างอื่นเป็นการเฉพาะ

เจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งทางปกครองมีอำนาจใช้มาตรการบังคับทางปกครองให้เป็นไปตามคำสั่งของตน เว้นแต่มีการสั่งทุเลาการบังคับไว้ก่อน และอาจมอบอำนาจให้เจ้าหน้าที่อื่นดำเนินการแทนได้ตามหลักเกณฑ์ในกฎกระทรวง โดยต้องใช้มาตรการเพียงเท่าที่จำเป็นและกระทบผู้ถูกบังคับน้อยที่สุด

แม้กฎหมายอื่นกำหนดมาตรการบังคับเฉพาะไว้แล้ว หากเจ้าหน้าที่เห็นว่ามาตรการนั้นจะได้ผลน้อยกว่า เจ้าหน้าที่มีสิทธิเลือกใช้มาตรการบังคับทางปกครองตามหมวดนี้แทนได้

หากผู้ถูกบังคับทางปกครองถึงแก่ความตาย ทายาทหรือผู้จัดการมรดกรับสถานะผู้ถูกบังคับแทน โดยระยะเวลาอุทธรณ์เริ่มนับใหม่; หากนิติบุคคลสิ้นสภาพหรือควบรวม การบังคับทางปกครองยังดำเนินต่อไปได้โดยไม่ต้องออกคำสั่งใหม่

ผู้ถูกใช้มาตรการบังคับทางปกครองมีสิทธิอุทธรณ์การใช้มาตรการนั้นได้ โดยใช้หลักเกณฑ์เดียวกับการอุทธรณ์คำสั่งทางปกครองในหมวด ๒ ส่วนที่ ๕

หากหน่วยงานรัฐฟ้องคดีต่อศาลแล้ว ห้ามเจ้าหน้าที่ใช้มาตรการบังคับทางปกครองตามหมวดนี้ซ้อน ยกเว้นการดำเนินการที่ทำไว้ก่อนศาลรับฟ้องให้ดำเนินต่อไปได้จนเสร็จ

เมื่อถึงกำหนดชำระเงินแต่ไม่มีการชำระ ให้เจ้าหน้าที่มีหนังสือเตือน (อย่างน้อย 7 วัน) ก่อนยึด/อายัดทรัพย์และขายทอดตลาด โดยต้องแต่งตั้งเจ้าพนักงานบังคับทางปกครองตามกฎกระทรวง

หน่วยงานรัฐต้องยึด/อายัดทรัพย์ภายใน 10 ปีนับแต่คำสั่งเป็นที่สุด หากพ้นกำหนดแล้วยึดทรัพย์เพิ่มไม่ได้ แต่ขายทอดตลาดทรัพย์ที่ยึดไว้แล้วยังทำได้แม้พ้นกำหนด

ระหว่างอุทธรณ์มาตรการบังคับทางปกครอง ผู้ถูกบังคับอาจขอทุเลาการบังคับได้ เจ้าหน้าที่หรือผู้พิจารณาอุทธรณ์มีดุลพินิจสั่งทุเลาพร้อมกำหนดเงื่อนไขได้

เจ้าหน้าที่บังคับทางปกครองมีอำนาจทำหนังสือสอบถามทรัพย์สินของผู้ถูกบังคับจากสถาบันการเงินและหน่วยงานรัฐ และขอให้ระงับการจดทะเบียนทรัพย์สินชั่วคราวได้ ผู้ไม่ปฏิบัติตามโดยไม่มีเหตุผลอันสมควรมีความผิดฐานขัดคำสั่งเจ้าพนักงาน

หน่วยงานรัฐอาจขอให้อัยการสูงสุดหรือหน่วยงานอื่นสืบหาทรัพย์แทนได้ ถ้าไม่มีเจ้าหน้าที่สืบทรัพย์และต้องชำระตั้งแต่ 2 ล้านบาทขึ้นไป มอบหมายเอกชนสืบแทนได้ โดยได้ค่าตอบแทนไม่เกินร้อยละ 2.5 ของเงินหรือทรัพย์ที่ได้ แต่ไม่เกิน 1 ล้านบาท

ขั้นตอนการยึด อายัด และขายทอดตลาดให้เป็นไปตามกฎกระทรวง ถ้าไม่ได้กำหนดไว้ให้ใช้ ป.วิ.แพ่งโดยอนุโลม โดยถือว่าหน่วยงานรัฐเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา และผู้ถูกบังคับเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษา

การโต้แย้งการยึด/อายัดทรัพย์ให้ยื่นต่อศาลชำนัญพิเศษที่มีเขตอำนาจเหนือคดีนั้น หรือศาลปกครองสำหรับกรณีที่ไม่อยู่ในเขตอำนาจของศาลชำนัญพิเศษ

เมื่อเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาในคดีอื่นยึดหรืออายัดทรัพย์ของผู้ถูกบังคับทางปกครอง หน่วยงานของรัฐที่ออกคำสั่งให้ชำระเงินมีสิทธิขอเข้าเฉลี่ยได้เช่นเดียวกับเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา

หน่วยงานรัฐอาจยื่นคำขอฝ่ายเดียวต่อศาลภายใน 10 ปี เพื่อขอให้ศาลออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีของกรมบังคับคดีดำเนินการแทน โดยถือว่าหน่วยงานรัฐเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา

ถ้าผู้ถูกบังคับขอให้พิจารณาคำสั่งชำระเงินที่เป็นที่สุดใหม่ และหน่วยงานหรือศาลรับไว้พิจารณา ขอให้ศาลสั่งงดการบังคับคดีไว้ก่อนได้ หากหน่วยงานรัฐมีหลักฐานเบื้องต้นว่าคำร้องไม่มีมูลและประวิงการบังคับคดี ศาลอาจสั่งให้วางเงินหรือหาประกัน

เพื่อประโยชน์ในการบังคับคดี ให้นำมาตรา 63/10 และ 63/11 มาใช้กับการสืบหาทรัพย์สินของผู้ที่อยู่ในบังคับของมาตรการบังคับทางปกครองด้วย

หน่วยงานรัฐต้องสืบทรัพย์แล้วแจ้งเจ้าพนักงานบังคับคดีพร้อมหลักฐาน เพื่อให้ยึดหรืออายัดทรัพย์ภายใน 10 ปีนับแต่คำสั่งชำระเงินเป็นที่สุด โดยไม่นับช่วงที่ศาลสั่งงดการบังคับคดีตามมาตรา 63/16

เมื่อศาลออกหมายบังคับคดีและแต่งตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีแล้ว การดำเนินการบังคับให้ชำระเงินเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

'ค่าปรับบังคับการ' คือค่าปรับรายวันที่เรียกเก็บจากผู้ฝ่าฝืนคำสั่งทางปกครองที่กำหนดให้กระทำหรือละเว้นกระทำ โดยคิดรายวันไปจนกว่าจะปฏิบัติตามคำสั่ง

ถ้าฝ่าฝืนคำสั่งให้กระทำหรือละเว้น เจ้าหน้าที่อาจทำแทนโดยเรียกชดใช้ค่าใช้จ่ายและเงินเพิ่มรายวันร้อยละ 25 ต่อปี หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาทต่อวัน กรณีเร่งด่วนเพื่อป้องกันความเสียหายต่อประโยชน์สาธารณะ บังคับได้โดยไม่ต้องออกคำสั่งก่อน

ก่อนบังคับตามมาตรา 63/21 เจ้าหน้าที่ต้องมีคำเตือนเป็นหนังสือให้ทำหรือละเว้นภายในเวลาที่เหมาะสม ระบุมาตรการที่จะใช้ได้เพียงมาตรการเดียว พร้อมค่าใช้จ่ายหรือค่าปรับ หากจ่ายจริงมากกว่าที่ระบุก็เรียกเพิ่มได้

เจ้าหน้าที่ต้องใช้มาตรการตามที่ระบุในคำเตือน และเปลี่ยนได้เฉพาะเมื่อมาตรการนั้นไม่บรรลุวัตถุประสงค์ ถ้าผู้ถูกบังคับต่อสู้ขัดขวาง เจ้าหน้าที่ใช้กำลังได้เท่าที่สมควร และขอความช่วยเหลือจากตำรวจได้

เมื่อไม่มีการชำระค่าปรับบังคับการ ค่าใช้จ่าย หรือเงินเพิ่มรายวันให้ครบถ้วน เจ้าหน้าที่มีอำนาจดำเนินการบังคับทางปกครองต่อไปตามขั้นตอนที่กำหนดในส่วนที่ ๒

การฟ้องคดีโต้แย้งการบังคับทางปกครองตามส่วนนี้ ให้ยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีเกี่ยวกับคำสั่งที่ถูกนำมาบังคับทางปกครองนั้น

ไม่นับวันแรกของระยะเวลารวมด้วย เว้นแต่เริ่มการในวันนั้นหรือเจ้าหน้าที่กำหนดไว้อื่น ถ้าบุคคลต้องทำการภายในกำหนดและวันสุดท้ายตรงวันหยุด ให้ครบกำหนดในวันทำงานถัดไป ส่วนเจ้าหน้าที่ที่ต้องทำการภายในกำหนด ให้นับวันสุดท้ายแม้เป็นวันหยุด

เจ้าหน้าที่อาจขยายระยะเวลาที่กำหนดไว้ในคำสั่งได้ และแม้ระยะเวลานั้นสิ้นสุดแล้วก็อาจขยายให้มีผลย้อนหลังได้ ถ้าการให้สิ้นสุดตามเวลาเดิมจะไม่เป็นธรรม

ถ้าใครไม่อาจทำการภายในเวลาที่กฎหมายกำหนดได้เพราะมีเหตุจำเป็นที่ไม่ใช่ความผิดของตน เจ้าหน้าที่อาจขยายระยะเวลาและให้ทำส่วนที่ผ่านมาแล้วใหม่ได้ ถ้ามีคำขอ โดยต้องยื่นคำขอภายใน 15 วันนับแต่เหตุนั้นสิ้นสุด

เมื่ออุทธรณ์ตามส่วนที่ 5 หมวด 2 ของ พ.ร.บ.นี้ หรือยื่นคำขอให้คณะกรรมการวินิจฉัยข้อพิพาทหรือร้องทุกข์ชี้ขาด อายุความสะดุดหยุดไม่นับจนกว่าการพิจารณาจะถึงที่สุดหรือเสร็จไป แต่ถ้าถอนหรือทิ้งคำขอ ให้ถือว่าไม่เคยสะดุดหยุด

บทบัญญัติหมวดการแจ้งไม่ใช้กับการแจ้งที่ทำด้วยวาจาหรือเป็นหนังสือไม่ได้ หรือที่กฎหมายกำหนดวิธีแจ้งไว้อย่างอื่น ส่วนคำสั่งทางปกครองที่แสดงโดยสื่อความหมายในรูปแบบอื่นตามกฎกระทรวง ให้มีผลเมื่อได้แจ้ง

เจ้าหน้าที่แจ้งคำสั่งทางปกครอง การนัดพิจารณา หรือเรื่องอื่นด้วยวาจาก็ได้ แต่ถ้าผู้นั้นต้องการเป็นหนังสือก็ต้องแจ้งเป็นหนังสือ หนังสือที่ส่งถึงภูมิลำเนาถือว่าได้รับแจ้งเมื่อไปถึง และที่อยู่ที่ให้ไว้กับเจ้าหน้าที่ถือเป็นภูมิลำเนา

ถ้าให้คนนำหนังสือแจ้งไปส่งแล้วผู้รับไม่ยอมรับหรือไม่พบ ให้ถือว่าได้รับแจ้งเมื่อส่งให้ผู้บรรลุนิติภาวะที่อยู่หรือทำงานในที่นั้น หรือหากผู้นั้นไม่ยอมรับ ก็วางหรือปิดหนังสือไว้ในที่เห็นได้ง่ายต่อหน้าเจ้าพนักงานที่เป็นพยาน

การแจ้งโดยส่งทางไปรษณีย์ตอบรับ ให้ถือว่าได้รับแจ้งเมื่อครบ 7 วันนับแต่วันส่งสำหรับในประเทศ หรือครบ 15 วันนับแต่วันส่งสำหรับส่งไปต่างประเทศ เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าไม่ได้รับ หรือได้รับก่อนหรือหลังวันนั้น

ถ้ามีผู้รับเกิน 50 คน เจ้าหน้าที่แจ้งตั้งแต่เริ่มดำเนินการเรื่องนั้นว่าจะแจ้งโดยปิดประกาศไว้ที่ทำการของเจ้าหน้าที่และที่ว่าการอำเภอที่ผู้รับมีภูมิลำเนาได้ และให้ถือว่าได้รับแจ้งเมื่อพ้น 15 วันนับแต่วันที่แจ้งด้วยวิธีดังกล่าว

ถ้าไม่รู้ตัวผู้รับ รู้ตัวแต่ไม่รู้ภูมิลำเนา หรือมีผู้รับเกิน 100 คน แจ้งเป็นหนังสือโดยประกาศในหนังสือพิมพ์ที่แพร่หลายในท้องถิ่นนั้นได้ และให้ถือว่าได้รับแจ้งเมื่อพ้น 15 วันนับแต่วันที่ประกาศ

กรณีมีเหตุจำเป็นเร่งด่วน แจ้งคำสั่งทางโทรสารได้ ต้องมีหลักฐานการส่งจากผู้ให้บริการโทรคมนาคม และส่งตัวจริงให้ผู้รับทันทีที่ทำได้ ให้ถือว่าได้รับแจ้งตามวันเวลาในหลักฐานนั้น เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าไม่ได้รับหรือได้รับก่อนหรือหลังเวลานั้น

การแต่งตั้งกรรมการในลักษณะที่เป็นผู้ทรงคุณวุฒิ ให้แต่งตั้งโดยระบุตัวบุคคล

กรรมการพ้นจากตำแหน่งเมื่อตาย ลาออก เป็นบุคคลล้มละลาย เป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ ถูกจำคุกโดยคำพิพากษาถึงที่สุด (เว้นความผิดลหุโทษหรือประมาท) หรือมีเหตุตามกฎหมายอื่นกำหนด

หากกรรมการพ้นจากตำแหน่งก่อนวาระ ผู้มีอำนาจแต่งตั้งอาจตั้งผู้อื่นแทนได้ โดยอยู่ในตำแหน่งเท่าวาระที่เหลือ และกรณีตั้งกรรมการเพิ่มระหว่างวาระก็ให้อยู่ในตำแหน่งเท่าวาระที่เหลือของกรรมการเดิมเช่นกัน

กรรมการในคณะกรรมการวินิจฉัยข้อพิพาทจะให้พ้นจากตำแหน่งก่อนครบวาระไม่ได้ เว้นแต่บกพร่องต่อหน้าที่อย่างยิ่งหรือประพฤติเสื่อมเสียอย่างร้ายแรง

การประชุมต้องมีผู้มาประชุมอย่างน้อยกึ่งหนึ่งจึงเป็นองค์ประชุม เว้นแต่กฎหมายกำหนดไว้อย่างอื่น หากเลื่อนเพราะไม่ครบองค์ประชุมและนัดใหม่ภายใน 14 วัน มีผู้มาประชุมไม่น้อยกว่า 1 ใน 3 ก็ถือเป็นองค์ประชุมได้หากระบุไว้ในหนังสือนัด

การประชุมเป็นไปตามระเบียบที่คณะกรรมการกำหนด การนัดประชุมต้องทำเป็นหนังสือแจ้งกรรมการล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 3 วัน เว้นแต่ทราบนัดในที่ประชุมแล้ว หรือมีเหตุจำเป็นเร่งด่วนให้ประธานนัดเป็นอย่างอื่นได้

ประธานกรรมการมีอำนาจดำเนินการประชุมและออกคำสั่งรักษาความเรียบร้อยตามจำเป็น หากประธานไม่อยู่หรือปฏิบัติหน้าที่ไม่ได้ ให้รองประธานทำหน้าที่แทน หากไม่มีให้ที่ประชุมเลือกกรรมการคนหนึ่งทำหน้าที่แทน

การลงมติให้ถือเสียงข้างมาก กรรมการคนละหนึ่งเสียง ถ้าคะแนนเท่ากันให้ประธานออกเสียงเพิ่มอีกหนึ่งเสียงเป็นเสียงชี้ขาด เรื่องใดไม่มีผู้คัดค้านให้ถือว่าที่ประชุมลงมติเห็นชอบ

การประชุมต้องมีรายงานการประชุมเป็นหนังสือ หากมีความเห็นแย้งให้บันทึกความเห็นแย้งพร้อมเหตุผลไว้ในรายงาน และหากกรรมการเสียงข้างน้อยเสนอความเห็นแย้งเป็นหนังสือก็ให้บันทึกไว้ด้วย

คำวินิจฉัยของคณะกรรมการวินิจฉัยข้อพิพาทต้องมีลายมือชื่อกรรมการผู้วินิจฉัย และกรรมการที่มีความเห็นแย้งมีสิทธิทำความเห็นแย้งรวมไว้ในคำวินิจฉัยได้

บทเฉพาะกาลกำหนดให้ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการปฏิบัติราชการเพื่อประชาชนของหน่วยงานของรัฐ พ.ศ. 2532 ถือเป็นระเบียบที่คณะรัฐมนตรีวางขึ้นตามมาตรา 33 ของพระราชบัญญัตินี้

อัตราเงินเดือนและเงินประจำตำแหน่งของข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง ให้นำบทบัญญัติกฎหมายว่าด้วยเงินเดือนข้าราชการพลเรือนมาใช้บังคับโดยอนุโลม

การบรรจุและแต่งตั้งข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง: รองเลขาธิการต้องผ่านประธานศาลปกครองสูงสุด ก.ศป. นายกรัฐมนตรี และโปรดเกล้าฯ ตำแหน่งอื่นเลขาธิการสำนักงานศาลปกครองเป็นผู้มีอำนาจ