กฎหมายปกครอง

ละเมิดต่อหน่วยงาน: จงใจ/ประมาทร้ายแรง → ไล่เบี้ยได้ ค่าเสียหายตามความร้ายแรง แบ่งรับผิดตามส่วน

ขอค่าเสียหาย: ยื่นคำขอต่อหน่วยงาน → หน่วยงานพิจารณาจ่าย → ไม่พอใจ → ฟ้องศาลปกครอง

คำสั่งต้องชอบ: ออกโดยเจ้าหน้าที่ที่มีอำนาจ ไม่มีอำนาจ=ไม่ชอบ=เพิกถอนได้ มอบอำนาจต้องชอบด้วยกฎหมาย

ต้องห้ามพิจารณา: เป็นคู่กรณี/คู่สมรส/ญาติ/ตัวแทน/เจ้าหนี้ลูกหนี้/นายจ้าง = ไม่เป็นกลาง หยุดพิจารณาทันที

คำสั่งมีผลเมื่อแจ้ง: ผูกพันตลอดจนกว่าเพิกถอน อุทธรณ์ไม่ทำให้หยุดบังคับ (เว้นแต่ทุเลา ม.51)

เพิกถอนคำสั่งที่ชอบ: ได้เฉพาะ 3 กรณี (กฎหมายให้ / มีข้อสงวน / ภยันตรายร้ายแรง) + ต้องชดเชยเสมอ

บทนำหมวด ๑ ว่าด้วยการจัดตั้งและเขตอำนาจของศาลปกครอง ครอบคลุมมาตรา ๑ ถึง ๖

กำหนดให้พระราชบัญญัตินี้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันถัดจากวันที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

บัญญัติความหมายของคำสำคัญ ได้แก่ หน่วยงานทางปกครอง เจ้าหน้าที่ของรัฐ คณะกรรมการวินิจฉัยข้อพิพาท ตุลาการศาลปกครอง ก.ศป. ก.บ.ศป. ก.ขป. คู่กรณี คำฟ้อง กฎ สัญญาทางปกครอง และประโยชน์แก่ส่วนรวม

หลักสำคัญ: เจ้าหน้าที่ทำละเมิดในหน้าที่ → ฟ้องหน่วยงานรัฐ ห้ามฟ้องเจ้าหน้าที่โดยตรง (ต่างจากละเมิดทั่วไป ป.พ.พ. ที่ฟ้องผู้กระทำได้) เป็นการคุ้มครองเจ้าหน้าที่ให้ปฏิบัติหน้าที่ได้โดยไม่ต้องกลัวถูกฟ้องส่วนตัว

นิยามพื้นฐาน: 'คำสั่งทางปกครอง' = การใช้อำนาจของเจ้าหน้าที่ที่มีผลต่อสิทธิหน้าที่ของบุคคล เช่น สั่งการ/อนุญาต/อนุมัติ (ไม่รวม 'กฎ' ที่มีผลทั่วไป) 'เจ้าหน้าที่' = ผู้ใช้อำนาจทางปกครองของรัฐ

หน่วยงานจ่ายค่าเสียหายแล้ว → ไล่เบี้ยเจ้าหน้าที่ได้เฉพาะกรณีจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง (ประมาทธรรมดาไม่ต้องรับผิด) จำนวนที่ไล่เบี้ยพิจารณาตามความร้ายแรง ไม่จำเป็นต้องเต็มจำนวน และต้องหักส่วนที่เป็นความบกพร่องของระบบออก

อายุความสำหรับการไล่เบี้ย: หน่วยงานจ่ายค่าเสียหายแล้ว → ต้องไล่เบี้ยเจ้าหน้าที่ภายใน 1 ปีนับแต่วันจ่าย หากพ้นกำหนดจะสิ้นสิทธิไล่เบี้ย

บทนำหมวด ๒ ว่าด้วยตุลาการศาลปกครอง ครอบคลุมมาตรา ๗ ถึง ๑๑

กรณีมีการจัดตั้งแผนกหรือหน่วยงานในศาลปกครอง ให้มีตุลาการหัวหน้าแผนกหนึ่งคนต่อแผนกเพื่อรับผิดชอบงาน ตามหลักเกณฑ์ที่ ก.บ.ศป. กำหนด

ตรงข้ามกับ ม.4 — ถ้าเจ้าหน้าที่ทำละเมิด 'นอกหน้าที่' (เช่น ใช้รถราชการไปธุระส่วนตัวแล้วชน) → ฟ้องเจ้าหน้าที่ส่วนตัวได้โดยตรง ห้ามฟ้องหน่วยงานรัฐ แยกให้ชัด: ในหน้าที่=ฟ้องหน่วยงาน นอกหน้าที่=ฟ้องคนทำ

การเปลี่ยนแปลงเขตท้องที่ที่ศาลปกครองชั้นต้นมีเขตอำนาจ กระทำได้โดยข้อเสนอของ ก.บ.ศป. และตราเป็นพระราชกฤษฎีกา เพื่อประโยชน์ในการอำนวยความยุติธรรมแก่ประชาชน

ศาลปกครองมีอำนาจพิจารณาคดี 6 ประเภท: (1) เจ้าหน้าที่ทำโดยไม่ชอบ/ไม่มีอำนาจ/ใช้ดุลพินิจมิชอบ (2) ละเลย/ล่าช้า (3) ละเมิดจากการใช้อำนาจ (4) สัญญาทางปกครอง (5) คดีบังคับตามกฎหมาย (6) คดีอื่นตามกฎหมายกำหนด

กรณีเจ้าหน้าที่ทำละเมิดต่อหน่วยงานรัฐเอง (เช่น ทำทรัพย์สินราชการเสียหาย) → หน่วยงานเรียกชดใช้ได้เฉพาะกรณีจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ทำพลาดธรรมดาไม่ต้องชดใช้

ศาลปกครองสูงสุดมีอำนาจพิจารณา 4 ประเภทคดี ได้แก่ คดีวินิจฉัยข้อพิพาทของคณะกรรมการ คดีความชอบด้วยกฎหมายของพระราชกฤษฎีกา คดีที่กฎหมายกำหนด และคดีอุทธรณ์จากศาลปกครองชั้นต้น

บทนำหมวด ๓ ว่าด้วยคณะกรรมการตุลาการศาลปกครอง (ก.ศป.) ครอบคลุมมาตรา ๑๑/๑ ถึง ๓๔/๑

อ้างอิงบทบัญญัติว่าด้วยตุลาการในศาลปกครองชั้นต้นตามที่กำหนด

กำหนดคุณสมบัติตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ต้องมีสัญชาติไทย อายุไม่ต่ำกว่า 45 ปี เป็นผู้ทรงคุณวุฒิในสาขานิติศาสตร์หรือที่เกี่ยวข้อง และมีประสบการณ์ด้านตุลาการ อัยการ ข้าราชการระดับสูง อาจารย์ศาสตราจารย์ หรือทนายความไม่น้อยกว่ายี่สิบปี

กำหนดลักษณะต้องห้าม 7 ประการสำหรับตุลาการในศาลปกครองสูงสุดขณะดำรงตำแหน่ง เช่น ห้ามเป็นข้าราชการอื่น พนักงานรัฐ ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง กรรมการรัฐวิสาหกิจ หรือทนายความ

ก.ศป. แต่งตั้งตุลาการศาลปกครองสูงสุดได้สองวิธี คือ เลื่อนจากตุลาการหัวหน้าคณะศาลปกครองชั้นต้นโดยคำนึงถึงอาวุโสและผลงาน หรือคัดเลือกบุคคลภายนอกที่มีคุณสมบัติตามกำหนด

ก.ศป. คัดเลือกประธานศาลปกครองสูงสุด เสนอชื่อต่อนายกฯ ให้วุฒิสภาเห็นชอบภายใน 15 วัน แล้วนำกราบบังคมทูลโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง วิธีการคัดเลือกเป็นไปตามระเบียบที่ ก.ศป. กำหนด

ประธานศาลปกครองสูงสุดมีวาระ 4 ปี นับแต่วันโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง และดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว

กรณีผู้ได้รับความเห็นชอบจากวุฒิสภาให้ดำรงตำแหน่งตุลาการมีลักษณะต้องห้าม ให้ดำเนินการตามบทบัญญัติที่กำหนด

อ้างอิงบทบัญญัติว่าด้วยตุลาการประจำศาลปกครองชั้นต้นที่ได้รับการแต่งตั้งตามที่กำหนด

กำหนดคุณสมบัติตุลาการในศาลปกครองชั้นต้น ต้องมีสัญชาติไทย อายุไม่ต่ำกว่า 35 ปี เป็นผู้ทรงคุณวุฒิ และมีประสบการณ์ราชการ ตุลาการ อัยการ ข้าราชการ อาจารย์ นักกฎหมาย หรือทนายความไม่น้อยกว่า 12 ปี

กำหนดความหมายของข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง ได้แก่ ข้าราชการในสำนักงานศาลปกครองที่ได้รับการแต่งตั้งตามที่กำหนด

การย้ายและเลื่อนตุลาการศาลปกครองชั้นต้นเป็นอธิบดีหรือตุลาการหัวหน้าคณะ ให้ ก.ศป. คัดเลือกและเสนอรายชื่อต่อนายกฯ เพื่อกราบบังคมทูลโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง

ก่อนเข้ารับหน้าที่ครั้งแรก ตุลาการศาลปกครองต้องถวายสัตย์ปฏิญาณต่อพระมหากษัตริย์ว่าจะปฏิบัติหน้าที่โดยซื่อสัตย์ ปราศจากอคติ เพื่อความยุติธรรมและความสงบสุขแห่งราชอาณาจักร

กรณีประธานศาลปกครองสูงสุดลาออกก่อนครบวาระ ให้แต่งตั้งผู้นั้นดำรงตำแหน่งตุลาการอื่นในศาลปกครองสูงสุดตามที่ ก.ศป. กำหนด โดยได้รับเงินเดือนไม่ต่ำกว่าเดิม

อ้างอิงบทบัญญัติว่าด้วยการพ้นจากตำแหน่งตุลาการโดยถูกไล่ออก

การพ้นตำแหน่งตุลาการต้องนำความกราบบังคมทูลโปรดเกล้าฯ ให้พ้นตำแหน่ง ยกเว้นกรณีตาย ลาออก หรือถูกไล่ออก ให้นำความกราบบังคมทูลเพื่อทรงทราบ

กรณีตุลาการกระทำผิดวินัยไม่ถึงขั้นให้ออกหรือไล่ออก ก.ศป. มีมติลงโทษงดเลื่อนตำแหน่งหรือเงินเดือนไม่เกิน 3 ปี หรือภาคทัณฑ์ ทัณฑ์บน หรือตักเตือน ตามระเบียบที่กำหนด

อ้างอิงบทบัญญัติว่าด้วยการพิจารณาให้ข้าราชการตุลาการศาลปกครองพ้นจากตำแหน่งโดยถูกสั่งให้ออกจากราชการ

ตุลาการที่กระทำผิดวินัยก่อนรับแต่งตั้ง ให้ ก.ศป. ดำเนินการทางวินัยโดยอนุโลม หากอยู่ระหว่างสืบสวนให้ดำเนินต่อตามกฎหมายเดิมก่อนส่งให้ ก.ศป. พิจารณาต่อไป

อ้างอิงการนำบทบัญญัติตามวรรคหนึ่งมาใช้บังคับกับตุลาการ

ให้นำบทบัญญัติที่กำหนดมาใช้บังคับกับตุลาการประจำศาลปกครองชั้นต้นโดยอนุโลม

ประธานศาลปกครองสูงสุดสั่งโอนข้าราชการตุลาการไปเป็นข้าราชการฝ่ายอื่นได้ เมื่อตุลาการนั้นยินยอมและได้รับความเห็นชอบจาก ก.ศป.

การย้ายตุลาการไปตำแหน่งอื่นในศาลปกครองต้องได้รับความยินยอมและเห็นชอบของ ก.ศป. ยกเว้นกรณีเลื่อนตำแหน่ง ย้ายประจำปี หรืออยู่ระหว่างถูกดำเนินการทางวินัย

ประธานศาลปกครองสูงสุดรับผิดชอบงานศาลให้เป็นไปตามระเบียบ โดยมีรองประธานช่วย อธิบดีศาลปกครองชั้นต้นรับผิดชอบงานของศาลนั้น กรณีตำแหน่งว่างให้รองหรือตุลาการอื่นปฏิบัติหน้าที่แทน

กรณีตุลาการในองค์คณะพ้นตำแหน่ง ถูกพักราชการ เจ็บป่วย หรือมีเหตุจำเป็น ให้เปลี่ยนแปลงตุลาการตามระเบียบที่ที่ประชุมใหญ่กำหนด และตุลาการที่เข้าแทนมีอำนาจตรวจสำนวนและลงลายมือชื่อในคำพิพากษา

หลักการรับฟัง (Audi Alteram Partem): ก่อนออกคำสั่งที่กระทบสิทธิ ต้องให้คู่กรณีทราบข้อเท็จจริงและมีโอกาสโต้แย้ง ยกเว้น 5 กรณี เช่น กรณีเร่งด่วน/ข้อมูลที่คู่กรณีให้เอง คำสั่งที่ไม่ให้โอกาสรับฟังอาจถูกเพิกถอนโดยศาลปกครอง

ตุลาการอาจได้รับเงินเพิ่มค่าครองชีพชั่วคราวตามภาวะเศรษฐกิจตามหลักเกณฑ์ที่ ก.บ.ศป. กำหนด และเลขาธิการฯ รายงานต่อคณะรัฐมนตรีเมื่อต้องปรับปรุง

ตุลาการประจำศาลปกครองชั้นต้นได้รับเงินเดือนชั้น ๑ และสิทธิประโยชน์เช่นเดียวกับตุลาการชั้นต้น แต่ไม่มีสิทธิรับเงินประจำตำแหน่ง

อ้างอิงบทบัญญัติว่าด้วยการพ้นตำแหน่งตุลาการเมื่อขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามตามที่กำหนด

ข้าราชการหรือพนักงานท้องถิ่นที่รับแต่งตั้งเป็นตุลาการ ให้นับเวลาราชการเดิมรวมกับเวลาราชการในฐานะตุลาการเพื่อรับบำเหน็จบำนาญตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญข้าราชการโดยอนุโลม

เครื่องแบบข้าราชการตุลาการศาลปกครองและระเบียบการแต่งกายให้เป็นไปตามที่ ก.บ.ศป. ประกาศกำหนด

ในการปฏิบัติหน้าที่ ตุลาการศาลปกครองมีสถานะเป็นเจ้าพนักงานในตำแหน่งตุลาการตามประมวลกฎหมายอาญา

การพิจารณาพิพากษาคดีที่ตุลาการศาลปกครองกระทำโดยสุจริตย่อมได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย

บทนำหมวด ๓/๑ ว่าด้วยคณะกรรมการบริหารศาลปกครอง (ก.บ.ศป.) ครอบคลุมมาตรา ๓๕ ถึง ๔๑/๑

กำหนดคุณสมบัติของกรรมการตุลาการศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิชุดแรกในคณะกรรมการตุลาการศาลปกครอง (ก.ศป.) ซึ่งได้รับการแต่งตั้งตามบทบัญญัติที่อ้างถึง

กำหนดคุณสมบัติของกรรมการตุลาการศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิชุดที่สองในคณะกรรมการตุลาการศาลปกครอง (ก.ศป.) ที่ได้รับการแต่งตั้งหรือเลือกตามบทบัญญัติที่อ้างถึง

บัญญัติวิธีการเลือกกรรมการตุลาการศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิเข้าดำรงตำแหน่งในคณะกรรมการตุลาการศาลปกครอง (ก.ศป.) ตามกระบวนการที่กฎหมายกำหนด

คำสั่งทางปกครองที่เป็นหนังสือต้องระบุเหตุผล 3 ส่วน: (1) ข้อเท็จจริง (2) ข้อกฎหมาย (3) เหตุผลในการใช้ดุลพินิจ หากไม่มีเหตุผลถือว่าไม่ชอบด้วยกฎหมาย อาจถูกศาลปกครองเพิกถอน

กำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการเลือก การนับคะแนน และการประกาศผลการเลือกกรรมการตุลาการศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิให้เข้าดำรงตำแหน่งใน ก.ศป.

กำหนดวาระการดำรงตำแหน่งของกรรมการตุลาการศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการตุลาการศาลปกครอง (ก.ศป.) ตามบทบัญญัติที่อ้างถึง

บัญญัติให้การดำเนินการในเรื่องที่กฎหมายกำหนดให้เป็นไปตามที่ประธานศาลปกครองสูงสุดประกาศกำหนด โดยต้องได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการตุลาการศาลปกครอง (ก.ศป.) ก่อน

กำหนดเหตุแห่งการพ้นจากตำแหน่งของกรรมการตุลาการศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิก่อนครบวาระ นอกเหนือจากการพ้นตำแหน่งตามวาระตามปกติ

ให้ ก.ศป. มีอำนาจออกระเบียบหรือประกาศด้านการบริหารงานบุคคลของข้าราชการตุลาการศาลปกครอง โดยต้องผ่านมติเสียงข้างมากไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของกรรมการทั้งหมด

การประชุม ก.ศป. ต้องมีกรรมการไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งจึงครบองค์ประชุม วินิจฉัยโดยเสียงข้างมาก หากเสมอกันประธานออกเสียงชี้ขาด และ ก.ศป. มีอำนาจแต่งตั้งคณะอนุกรรมการได้

กำหนดแนวทางปฏิบัติในกรณีที่ไม่มีกรรมการตุลาการศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิดำรงตำแหน่งอยู่ในคณะกรรมการตุลาการศาลปกครอง (ก.ศป.)

เป็นส่วนนำของหมวด ๔ วิธีพิจารณาคดีปกครอง ส่วนที่ ๑ ว่าด้วยการฟ้องคดีปกครอง ซึ่งเริ่มต้นหลังจากบทบัญญัติว่าด้วยคณะกรรมการบริหารศาลปกครอง

กำหนดคุณสมบัติของกรรมการบริหารศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการบริหารศาลปกครอง (ก.บ.ศป.) ตามบทบัญญัติที่อ้างถึง

บัญญัติวิธีการได้มาซึ่งกรรมการบริหารศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิสำหรับคณะกรรมการบริหารศาลปกครอง (ก.บ.ศป.) ตามบทบัญญัติที่อ้างถึง

กำหนดให้มีคณะกรรมการดำเนินการเลือกกรรมการบริหารศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิสำหรับคณะกรรมการบริหารศาลปกครอง (ก.บ.ศป.) ตามบทบัญญัติที่อ้างถึง

กำหนดวาระการดำรงตำแหน่งของกรรมการบริหารศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการบริหารศาลปกครอง (ก.บ.ศป.) ตามบทบัญญัติที่อ้างถึง

กำหนดเหตุแห่งการพ้นจากตำแหน่งของกรรมการบริหารศาลปกครองผู้ทรงคุณวุฒิก่อนครบวาระ นอกเหนือจากการพ้นตามวาระปกติ

ก.บ.ศป. มีอำนาจหน้าที่กำกับดูแลการบริหารราชการศาลปกครองและสำนักงานศาลปกครอง ออกระเบียบและประกาศการบริหาร แบ่งส่วนราชการ ให้ความเห็นร่างกฎหมาย และอนุมัติงบประมาณประจำปี

กำหนดให้นำบทบัญญัติที่เกี่ยวกับการประชุมของคณะกรรมการที่อ้างถึงมาใช้บังคับกับการประชุมของคณะกรรมการบริหารศาลปกครอง (ก.บ.ศป.) โดยอนุโลม

ผู้มีสิทธิฟ้องศาลปกครอง: ผู้ที่ได้รับความเดือดร้อนเสียหาย หรืออาจจะเสียหายโดยหลีกเลี่ยงไม่ได้ จากการกระทำ/ไม่กระทำของหน่วยงานรัฐ ไม่จำเป็นต้องเป็น 'ผู้เสียหาย' แบบคดีอาญา — แค่ 'เดือดร้อน' ก็ฟ้องได้

เมื่อผู้ตรวจการแผ่นดินเห็นว่ากฎ คำสั่ง หรือการกระทำของหน่วยงานรัฐมีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย มีอำนาจเสนอเรื่องพร้อมความเห็นต่อศาลปกครองเพื่อวินิจฉัย โดยมีสิทธิและหน้าที่เสมือนผู้มีสิทธิฟ้องคดี

ได้รับคำสั่งทางปกครองแล้วไม่เห็นด้วย → ยื่นอุทธรณ์ภายใน 15 วัน ต่อเจ้าหน้าที่ผู้ออกคำสั่ง (ต้องทำเป็นหนังสือ ระบุข้อโต้แย้ง) หากพ้นกำหนด 15 วันจะหมดสิทธิอุทธรณ์ ต้องฟ้องศาลปกครองโดยตรง

คำฟ้องปกครองต้องมีรายการครบถ้วน ได้แก่ ชื่อผู้ฟ้อง ชื่อหน่วยงานถูกฟ้อง เหตุแห่งการฟ้องคดี คำขอ และลายมือชื่อ ฟ้องได้โดยไม่เสียค่าธรรมเนียมศาล เว้นแต่คดีขอให้ชำระเงินหรือส่งมอบทรัพย์สิน

มาตรานี้กำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับค่าธรรมเนียมศาลที่ต้องชำระในการฟ้องคดีปกครอง ตามที่กฎหมายกำหนดไว้

คำฟ้องยื่นต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ศาลปกครองหรือส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียน รวมถึงทางอิเล็กทรอนิกส์หรือโทรสาร โดยวันที่ส่งถือเป็นวันที่ยื่นคำฟ้องเพื่อประโยชน์ในการนับอายุความ

การฟ้องคดีในเขตอำนาจศาลปกครองชั้นต้นให้ยื่นต่อศาลในเขตที่ผู้ฟ้องมีภูมิลำเนาหรือมูลคดีเกิด หากศาลวินิจฉัยว่าคดีไม่อยู่ในเขตอำนาจให้ส่งคำฟ้องไปยังศาลที่มีเขตอำนาจ และหากศาลชั้นต้นมีความเห็นขัดแย้งในเรื่องเขตอำนาจให้เสนอศาลปกครองสูงสุดวินิจฉัย

ประธานศาลปกครองสูงสุดประกาศสถานที่ตั้งและวันเวลาทำการของศาลปกครองในราชกิจจานุเบกษา ศาลแต่ละแห่งอาจมีสถานที่ทำการเฉพาะการได้ตามความเหมาะสม และที่ประชุมใหญ่ตุลาการอาจกำหนดให้ดำเนินการพิจารณาคดี ณ สถานที่ทำการเฉพาะการนั้นได้

เจ้าหน้าที่มีอำนาจเพิกถอนคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายได้ แต่ถ้าเป็นคำสั่งให้ประโยชน์ (เช่น อนุญาต/อนุมัติ) ต้องเพิกถอนภายใน 90 วันนับแต่รู้เหตุ เพื่อคุ้มครองความเชื่อถือโดยสุจริตของผู้รับคำสั่ง

อายุความฟ้องศาลปกครอง: คดีไม่ชอบ/ละเลย (ม.9(1)(2)) = 90 วันนับแต่รู้เหตุ, คดีละเมิด (ม.9(3)) = 1 ปี (ไม่เกิน 10 ปี), คดีสัญญา (ม.9(4)) = 5 ปี (ไม่เกิน 10 ปี) ระวัง: 90 วันสั้นมาก ต้องรีบดำเนินการ

คำสั่งที่อาจฟ้องต่อศาลปกครองได้ต้องระบุวิธีการยื่นคำฟ้องและระยะเวลาไว้ด้วย หากไม่ระบุและมีการแจ้งภายหลังให้นับระยะเวลาฟ้องใหม่นับแต่วันรับแจ้ง และหากไม่มีการแจ้งใหม่ให้ขยายระยะเวลาฟ้องเป็นหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับคำสั่ง

ทุเลาการบังคับ: ระหว่างฟ้องคดี ศาลสั่งชะลอคำสั่งราชการไว้ก่อนได้ เช่น คำสั่งรื้ออาคาร คำสั่งเพิกถอนใบอนุญาต

การฟ้องคดีเกี่ยวกับการคุ้มครองประโยชน์สาธารณะหรือสถานะของบุคคลยื่นเมื่อใดก็ได้ และศาลอาจรับคดีที่พ้นกำหนดเวลาไว้พิจารณาหากเห็นว่าเป็นประโยชน์แก่ส่วนรวมหรือมีเหตุจำเป็นอื่น

เมื่อคู่กรณีถึงแก่ความตายก่อนศาลพิพากษา ให้ศาลรอการพิจารณาจนกว่าทายาทหรือผู้สืบสิทธิจะมีคำขอเข้ามาแทนภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่คู่กรณีถึงแก่ความตาย หากไม่มีคำขอดังกล่าวศาลอาจมีคำสั่งจำหน่ายคดีได้

มาตรานี้เป็นหัวข้อเปิดส่วนที่ ๒/๑ ว่าด้วยการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครอง ซึ่งกำหนดหลักเกณฑ์การระงับข้อพิพาทโดยวิธีการไกล่เกลี่ย

การพิจารณาพิพากษาคดีต้องดำเนินการให้เสร็จสิ้นโดยเร็วแต่ต้องเปิดโอกาสให้คู่กรณีชี้แจงเป็นหนังสือและแสดงพยานหลักฐาน ศาลปกครองอาจตรวจสอบแสวงหาข้อเท็จจริงเองและรับฟังพยานผู้เชี่ยวชาญได้ตามที่เห็นสมควร

ประธานศาลปกครองสูงสุดหรืออธิบดีต้องจ่ายสำนวนคดีให้ตรงกับความเชี่ยวชาญหรือเขตพื้นที่ขององค์คณะ และตุลาการหัวหน้าคณะจะแต่งตั้งตุลาการเจ้าของสำนวนเพื่อรวบรวมข้อเท็จจริง โดยห้ามเรียกคืนหรือโอนสำนวนคดีเว้นแต่กรณีที่กำหนด

ตุลาการเจ้าของสำนวนตรวจสอบข้อเท็จจริงและเสนอความเห็นต่อองค์คณะ เปิดโอกาสให้คู่กรณีแสดงพยานหลักฐานภายในกำหนดเวลา หากหน่วยงานปกครองประวิงคดีศาลอาจรายงานผู้บังคับบัญชาหรือนายกรัฐมนตรีเพื่อดำเนินการต่อไป

ก่อนนั่งพิจารณาคดี ตุลาการเจ้าของสำนวนส่งสำนวนให้ผู้แถลงคดีปกครองจัดทำสรุปข้อเท็จจริงและความเห็นเพื่อชี้แจงด้วยวาจาต่อองค์คณะ ผู้แถลงคดีมีสิทธิร่วมประชุมแต่ไม่มีสิทธิออกเสียงวินิจฉัยคดี

ต้องมีการนั่งพิจารณาคดีอย่างน้อยหนึ่งครั้ง โดยส่งสรุปข้อเท็จจริงล่วงหน้าไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน คู่กรณีมีสิทธิยื่นคำแถลงและนำพยานหลักฐานมาสืบ แต่ในกรณีเร่งด่วนอาจส่งล่วงหน้าน้อยกว่าเจ็ดวันได้

ในการพิจารณาคดีอุทธรณ์ที่ศาลปกครองสูงสุด หากเห็นว่าข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายไม่ยุ่งยากซับซ้อนหรือการไม่นั่งพิจารณาไม่เสียความยุติธรรม องค์คณะอาจไม่จัดให้มีการนั่งพิจารณาคดีได้

การนั่งพิจารณาต้องกระทำโดยเปิดเผย แต่ศาลอาจห้ามประชาชนเข้าฟังหรือห้ามเผยแพร่ข้อเท็จจริงได้หากจำเป็นเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อย ศีลธรรมอันดี หรือคุ้มครองประโยชน์สาธารณะ

ศาลอาจสั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาทางอิเล็กทรอนิกส์หรือระบบการประชุมทางจอภาพได้ เมื่อเห็นสมควรหรือคู่กรณีร้องขอ โดยถือเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาในห้องพิจารณาของศาลและเป็นการกระทำต่อหน้าศาล

ตุลาการศาลปกครองที่ได้รับมอบหมายมีอำนาจเรียกหน่วยงานหรือเจ้าหน้าที่ชี้แจงข้อเท็จจริง เรียกพยานหลักฐาน เรียกคู่กรณีให้ถ้อยคำ ไต่สวน และในกรณีจำเป็นมีอำนาจไปตรวจสอบสถานที่เพื่อประกอบการพิจารณาได้

หากผู้ฟ้องคดีได้รับคำสั่งให้มาให้ถ้อยคำแต่ไม่ดำเนินการโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร ศาลจะจำหน่ายคดีได้ แต่ผู้ฟ้องสามารถขอพิจารณาใหม่ภายในเก้าสิบวันหากพิสูจน์ได้ว่ามีเหตุสุดวิสัยหรือมีเหตุอันสมควร

ตุลาการศาลปกครองหรือผู้แถลงคดีอาจถูกคัดค้านได้ตามเหตุแห่งการคัดค้านผู้พิพากษาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง รวมถึงเหตุอื่นที่อาจทำให้เสียความยุติธรรม การสั่งให้งดพิจารณาไม่กระทบต่อการกระทำที่ได้กระทำไปแล้ว

การบังคับทางปกครองไม่ใช้บังคับกับหน่วยงานของรัฐด้วยกัน เว้นแต่จะมีกฎหมายกำหนดไว้เป็นอย่างอื่นเป็นการเฉพาะ

บทนำหมวด ๓/๑ ว่าด้วยการบังคับทางปกครองตามพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. ๒๕๓๙ กำหนดกรอบอำนาจของเจ้าหน้าที่ในการบังคับให้เป็นไปตามคำสั่งทางปกครอง

แม้กฎหมายอื่นกำหนดมาตรการบังคับเฉพาะไว้แล้ว หากเจ้าหน้าที่เห็นว่ามาตรการนั้นจะได้ผลน้อยกว่า เจ้าหน้าที่มีสิทธิเลือกใช้มาตรการบังคับตามหมวด ๓/๑ นี้แทนได้

หากผู้ถูกบังคับทางปกครองถึงแก่ความตาย ทายาทหรือผู้จัดการมรดกรับสถานะผู้ถูกบังคับแทน โดยระยะเวลาอุทธรณ์เริ่มนับใหม่; หากนิติบุคคลสิ้นสภาพหรือควบรวม การบังคับทางปกครองยังดำเนินต่อไปได้โดยไม่ต้องออกคำสั่งใหม่

ผู้ถูกใช้มาตรการบังคับทางปกครองมีสิทธิอุทธรณ์การใช้มาตรการนั้นได้ โดยใช้หลักเกณฑ์เดียวกับการอุทธรณ์คำสั่งทางปกครองในหมวด ๒ ส่วนที่ ๕

หากหน่วยงานรัฐฟ้องคดีต่อศาลแล้ว ห้ามเจ้าหน้าที่ใช้มาตรการบังคับทางปกครองตามหมวดนี้ซ้อน ยกเว้นการดำเนินการที่ทำไว้ก่อนศาลรับฟ้องให้ดำเนินต่อไปได้จนเสร็จ

เมื่อถึงกำหนดชำระเงินแต่ไม่มีการชำระ ให้เจ้าหน้าที่มีหนังสือเตือน (อย่างน้อย 7 วัน) ก่อนยึด/อายัดทรัพย์และขายทอดตลาด โดยต้องแต่งตั้งเจ้าพนักงานบังคับทางปกครองตามกฎกระทรวง

หน่วยงานรัฐต้องยึด/อายัดทรัพย์ภายใน 10 ปีนับแต่คำสั่งเป็นที่สุด หากพ้นกำหนดแล้วยึดทรัพย์เพิ่มไม่ได้ แต่ขายทอดตลาดทรัพย์ที่ยึดไว้แล้วยังทำได้แม้พ้นกำหนด

ระหว่างอุทธรณ์มาตรการบังคับทางปกครอง ผู้ถูกบังคับอาจขอทุเลาการบังคับได้ เจ้าหน้าที่หรือผู้พิจารณาอุทธรณ์มีดุลพินิจสั่งทุเลาพร้อมกำหนดเงื่อนไขได้

เจ้าหน้าที่มีอำนาจสอบถามข้อมูลทรัพย์สินจากสถาบันการเงินและหน่วยงานรัฐ และขอให้ระงับการจดทะเบียนทรัพย์ชั่วคราวได้ ผู้ฝ่าฝืนไม่ให้ข้อมูลมีความผิดฐานขัดคำสั่งเจ้าพนักงาน

หน่วยงานรัฐผู้ออกคำสั่งให้ชำระเงินอาจร้องขอให้สำนักงานอัยการสูงสุดหรือหน่วยงานอื่นดำเนินการสืบหาทรัพย์สินของผู้ถูกบังคับแทนได้ โดยหน่วยงานที่รับมอบมีอำนาจตามมาตรา ๖๓/๑๐

ขั้นตอนการยึด/อายัด/ขายทอดตลาดให้เป็นไปตามกฎกระทรวง หากไม่กำหนดไว้ให้นำ ป.วิ.แพ่งมาใช้โดยอนุโลม โดยถือว่าหน่วยงานรัฐ = เจ้าหนี้ตามคำพิพากษา และผู้ถูกบังคับ = ลูกหนี้ตามคำพิพากษา

การโต้แย้งการยึด/อายัดทรัพย์ให้ยื่นต่อศาลชำนัญพิเศษที่มีเขตอำนาจเหนือคดีนั้น หรือศาลปกครองสำหรับกรณีที่ไม่อยู่ในเขตอำนาจของศาลชำนัญพิเศษ

เมื่อเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาในคดีอื่นยึด/อายัดทรัพย์ผู้ถูกบังคับทางปกครอง หน่วยงานรัฐมีสิทธิขอเข้าเฉลี่ยทรัพย์เช่นเดียวกับเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา

หน่วยงานรัฐอาจยื่นคำขอฝ่ายเดียวต่อศาลภายใน 10 ปี เพื่อขอให้ศาลออกหมายบังคับคดีตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีของกรมบังคับคดีดำเนินการแทน โดยถือว่าหน่วยงานรัฐเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา

เมื่อมีการขอพิจารณาคำสั่งที่เป็นที่สุดใหม่ หรือฟ้องคดีเพื่อทบทวน ผู้ถูกบังคับอาจยื่นคำร้องต่อศาลที่ออกหมายบังคับคดีขอทุเลาการบังคับไว้ก่อนได้

มาตรานี้กำหนดให้นำบทบัญญัติเกี่ยวกับการบังคับคดีมาใช้บังคับในกรณีที่เจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการแทนหน่วยงานรัฐโดยอนุโลม

หน่วยงานรัฐต้องสืบทรัพย์และแจ้งให้เจ้าพนักงานบังคับคดีทราบพร้อมหลักฐานภายใน 10 ปีนับแต่คำสั่งเป็นที่สุด เพื่อให้เจ้าพนักงานดำเนินการยึด/อายัดต่อไป

เมื่อศาลออกหมายบังคับคดีและแต่งตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีแล้ว การดำเนินการบังคับให้ชำระเงินเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

'ค่าปรับบังคับการ' คือค่าปรับรายวันที่เรียกเก็บจากผู้ฝ่าฝืนคำสั่งทางปกครองที่กำหนดให้กระทำหรือละเว้นกระทำ โดยคิดรายวันไปจนกว่าจะปฏิบัติตามคำสั่ง

กรณีฝ่าฝืนคำสั่งให้กระทำหรือละเว้น เจ้าหน้าที่อาจ (1) ดำเนินการเองหรือมอบบุคคลอื่นกระทำแทนโดยให้ผู้ถูกบังคับชดใช้ค่าใช้จ่ายบวกดอกเบี้ย 25% ต่อปี หรือ (2) เรียกค่าปรับบังคับการไม่เกิน 50,000 บาทต่อวัน และกรณีเร่งด่วนป้องกันความเสียหายต่อสาธารณะอาจบังคับโดยไม่ต้องออกคำสั่งก่อน

บัญญัติเงื่อนไขที่เจ้าหน้าที่ต้องปฏิบัติก่อนจะดำเนินมาตรการบังคับทางปกครองตามที่กฎหมายกำหนด เพื่อให้การบังคับเป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมาย

เจ้าหน้าที่ต้องใช้มาตรการบังคับทางปกครองให้ตรงตามที่ระบุไว้ในคำเตือนที่ออกไปก่อนหน้า ไม่สามารถใช้มาตรการที่แตกต่างจากที่แจ้งเตือนไว้

เมื่อไม่มีการชำระค่าปรับบังคับการ ค่าใช้จ่าย หรือเงินเพิ่มรายวันให้ครบถ้วน เจ้าหน้าที่มีอำนาจดำเนินการบังคับทางปกครองต่อไปตามขั้นตอนที่กำหนดในส่วนที่ ๒

ผู้ถูกบังคับทางปกครองที่ต้องการโต้แย้งให้ยื่นฟ้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจพิจารณาคดีเกี่ยวกับคำสั่งนั้น โดยเป็นจุดเริ่มต้นของหมวด ๓ ว่าด้วยระยะเวลาและอายุความ

ศาลปกครองนำบทบัญญัติละเมิดอำนาจศาลตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้โดยอนุโลม และมีอำนาจลงโทษได้ 3 ระดับ ตั้งแต่ตักเตือน ไล่ออกจากบริเวณ ถึงจำคุกไม่เกิน 1 เดือนหรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท

การวิจารณ์คำพิพากษาของศาลปกครองโดยสุจริตด้วยวิธีการทางวิชาการไม่ถือว่าเป็นการละเมิดอำนาจศาลหรือดูหมิ่นศาลหรือตุลาการ คุ้มครองเสรีภาพทางวิชาการ

ศาลปกครองมีอำนาจออกมาตรการชั่วคราวเพื่อบรรเทาทุกข์แก่คู่กรณีก่อนพิพากษา ไม่ว่าจะมีคำร้องขอหรือไม่ก็ตาม โดยต้องคำนึงถึงการบริหารงานของรัฐด้วย

บทบัญญัติว่าด้วยส่วนที่ ๒/๑ การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครอง (มาตรา ๖๖/๑–๖๖/๑๒) เป็นส่วนนำของหมวดที่เกี่ยวกับไกล่เกลี่ยซึ่งมาก่อนส่วนที่ ๓ ว่าด้วยคำพิพากษา

ศาลปกครองมีอำนาจไกล่เกลี่ยข้อพิพาท 4 ประเภท ได้แก่ คดีเจ้าหน้าที่ละเลยหน้าที่ คดีละเมิด คดีสัญญาทางปกครอง และคดีอื่นตามระเบียบ โดยกรณีเกี่ยวกับเงินอาจต้องได้รับความเห็นชอบจากกระทรวงการคลัง

ห้ามไกล่เกลี่ยข้อพิพาท 6 กรณี ได้แก่ กรณีที่ฝ่าฝืนกฎหมาย กระทบศีลธรรม กระทบสถานะบุคคลหรือประโยชน์สาธารณะ กระทบการบังคับใช้กฎหมาย อยู่นอกอำนาจคู่กรณี หรือเกี่ยวกับคำวินิจฉัยคณะกรรมการ

คู่กรณีสามารถยื่นขอไกล่เกลี่ยได้ตั้งแต่ฟ้องคดีจนถึงสิ้นสุดการแสวงหาข้อเท็จจริง เมื่อได้รับความเห็นชอบ ประธานศาลหรืออธิบดีจะแต่งตั้งตุลาการที่ไม่เกี่ยวข้องกับสำนวนทำหน้าที่ผู้ไกล่เกลี่ย

การไกล่เกลี่ยต้องดำเนินการให้แล้วเสร็จภายในเวลาที่ผู้ไกล่เกลี่ยกำหนด และต้องไม่ทำให้กระบวนพิจารณาคดีหลักล่าช้าออกไปโดยไม่สมควร

ตุลาการศาลปกครองที่ทำหน้าที่ผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทต้องวางตนเป็นกลางและปราศจากอคติในการปฏิบัติหน้าที่ เพื่อให้การไกล่เกลี่ยเป็นธรรมแก่ทุกฝ่าย

คำสั่งและการดำเนินการทั้งหมดในกระบวนการไกล่เกลี่ยของศาลปกครอง ไม่ว่าจะมาจากประธานศาล อธิบดี ตุลาการผู้ไกล่เกลี่ย หรือองค์คณะ ล้วนไม่อาจอุทธรณ์ได้

กำหนดหลักความลับในการไกล่เกลี่ย ห้ามคู่กรณีและผู้เกี่ยวข้องเปิดเผยหรืออ้างอิงข้อมูล 5 ประการในกระบวนการศาล ได้แก่ ความยินยอม ความเห็น การยอมรับ ข้อเท็จจริง และเอกสารที่ใช้ในการไกล่เกลี่ย

การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครองสิ้นสุดลงเมื่อมีการถอนคำฟ้อง หรือเมื่อการไกล่เกลี่ยสำเร็จในประเด็นคดีทั้งหมดหรือบางส่วน รวมถึงกรณีอื่นตามมาตรา 66/10

การไกล่เกลี่ยสิ้นสุดได้อีก 2 กรณี คือ คู่กรณีฝ่ายหนึ่งไม่ประสงค์ดำเนินต่อ หรือองค์คณะมีคำสั่งสิ้นสุดเมื่อตุลาการผู้ไกล่เกลี่ยเห็นว่าไม่เป็นประโยชน์หรือไม่อาจสำเร็จได้

คำพิพากษาของศาลปกครองชั้นต้นที่พิพากษาตามผลการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน ห้ามมิให้อุทธรณ์ เพื่อให้การไกล่เกลี่ยมีผลเด็ดขาด

ระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดที่ออกตามบทบัญญัติในส่วนว่าด้วยการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทให้ดำเนินการตามขั้นตอนที่กำหนด

จุดเริ่มต้นของหมวด ๕ ว่าด้วยสำนักงานศาลปกครอง ซึ่งครอบคลุมมาตรา ๖๗–๗๕/๔ เกี่ยวกับโครงสร้างและการบริหารสำนักงานศาลปกครอง

ประธานศาลปกครองสูงสุดมีอำนาจส่งปัญหาหรือคดีให้ที่ประชุมใหญ่ตุลาการวินิจฉัยได้ หรือหากกฎหมายหรือระเบียบกำหนดไว้ก็ต้องวินิจฉัยโดยที่ประชุมใหญ่

คำพิพากษาศาลปกครองต้องระบุสาระ 8 ข้อ ได้แก่ ชื่อคู่กรณี เหตุฟ้อง ข้อเท็จจริง เหตุผลวินิจฉัย คำบังคับ ฯลฯ และต้องลงลายมือชื่อตุลาการ โดยวันอ่านคำพิพากษาถือเป็นวันมีคำพิพากษา

คำพิพากษาศาลปกครองผูกพันคู่กรณีนับแต่วันกำหนดในคำพิพากษา แต่หากเป็นศาลชั้นต้นต้องรอจนพ้นระยะเวลาอุทธรณ์หรือคดีถึงที่สุดก่อนจึงบังคับได้

คำพิพากษาศาลปกครองผูกพันบุคคลภายนอกได้ใน 4 กรณี ได้แก่ คำสั่งขับออกจากสถานที่ (รวมบริวาร) การค้ำประกันในศาล สถานะบุคคล และสิทธิในทรัพย์สิน

ศาลปกครองสั่งได้ 5 อย่าง: เพิกถอนคำสั่ง สั่งให้ทำหน้าที่ ชดใช้ค่าเสียหาย สั่งตามสิทธิ สั่งกระทำ/งดเว้น

เมื่อพิพากษาคดี ศาลปกครองต้องสั่งคืนค่าธรรมเนียมศาลให้แก่ผู้ชนะคดีทั้งหมดหรือบางส่วนตามสัดส่วนการชนะ

อุทธรณ์คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลปกครองชั้นต้นต้องยื่นภายใน 30 วัน ไม่เช่นนั้นคดีถึงที่สุด และคำพิพากษาของศาลปกครองสูงสุดถือเป็นที่สุดอุทธรณ์ไม่ได้

หากมีคำพิพากษาขัดแย้งกันระหว่างศาลปกครองต่างชั้น ให้ถือตามคำพิพากษาของศาลปกครองสูงสุด และหากขัดแย้งกันระหว่างศาลชั้นต้นด้วยกัน คู่กรณีร้องให้ศาลปกครองสูงสุดวินิจฉัยได้

แม้คดีปกครองจะถึงที่สุดแล้ว คู่กรณีหรือบุคคลภายนอกขอพิจารณาใหม่ได้ใน 4 เหตุ เช่น มีพยานหลักฐานใหม่ กระบวนพิจารณาบกพร่อง หรือกฎหมายเปลี่ยนแปลง โดยต้องยื่นภายใน 90 วันนับแต่รู้เหตุ และไม่เกิน 5 ปี

การบังคับคดีปกครองให้นำบทบัญญัติ ป.วิ.แพ่งว่าด้วยการบังคับคดีและค่าฤชาธรรมเนียมมาใช้อนุโลม โดยที่ประชุมใหญ่ตุลาการศาลปกครองสูงสุดออกระเบียบกำหนดรายละเอียดได้

มาตรานี้เป็นส่วนต่อเนื่องของบทบัญญัติว่าด้วยการบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลปกครอง

เมื่อคู่กรณีไม่ปฏิบัติตามคำบังคับหรือมีข้อขัดข้อง ศาลปกครองมีอำนาจไต่สวนและสั่งวิธีดำเนินการเพื่อให้บังคับคดีสำเร็จโดยเร็ว

ระเบียบที่ออกโดยที่ประชุมใหญ่ตุลาการต้องส่งสภาผู้แทนราษฎรในวันออก เพื่อให้ตรวจสอบได้ และสภาฯ มีอำนาจยกเลิกระเบียบภายใน 30 วันด้วยคะแนนเสียงกึ่งหนึ่ง

มาตรานี้อยู่ในส่วนบทเฉพาะกาลของพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง

สำนักงานศาลปกครองมีอำนาจหน้าที่ 8 ประการ ครอบคลุมงานธุรการ ดำเนินคดี บังคับคดี รวบรวมข้อมูล เผยแพร่คำพิพากษา และพัฒนาบุคลากรด้านกฎหมายมหาชน

มาตรานี้เป็นส่วนหนึ่งของบทบัญญัติว่าด้วยสำนักงานศาลปกครองและบุคลากร

มาตรานี้เกี่ยวกับหลักเกณฑ์การบรรจุและแต่งตั้งข้าราชการในสังกัดสำนักงานศาลปกครอง

มาตรานี้กำหนดหลักเกณฑ์กรณีเลขาธิการสำนักงานศาลปกครองที่ได้รับแต่งตั้งไม่อาจปฏิบัติหน้าที่ได้

พนักงานคดีปกครองทำหน้าที่ช่วยตุลาการเจ้าของสำนวนในการดำเนินคดี และเมื่อปฏิบัติหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายจากตุลาการให้มีฐานะเป็นพนักงานสอบสวนตาม ป.อาญา

คุณสมบัติพนักงานคดีปกครองให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่ ก.ศป. กำหนด โดยเลขาธิการสำนักงานศาลปกครองมีอำนาจแต่งตั้งข้าราชการในสังกัดที่มีคุณสมบัติครบ

มาตรานี้กำหนดข้อห้ามไม่ให้ดำรงตำแหน่งตามที่ระบุในวรรคหนึ่ง (๓) (๔) หรือ (๕) พร้อมกันในเวลาเดียวกัน

กำหนดคุณสมบัติของกรรมการข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง (ก.ขป.) ผู้ทรงคุณวุฒิที่ได้รับแต่งตั้งตามมาตราที่กำหนด รวมถึงหลักเกณฑ์การได้รับแต่งตั้งและข้อห้ามต่าง ๆ

กำหนดเงื่อนไขการพ้นตำแหน่งของกรรมการ ก.ขป. ผู้ทรงคุณวุฒิ นอกเหนือจากการพ้นตำแหน่งตามวาระปกติ ครอบคลุมกรณีต่าง ๆ ที่ทำให้ต้องพ้นจากหน้าที่

กำหนดกระบวนการและวิธีการเลือกกรรมการข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง (ก.ขป.) ผู้ทรงคุณวุฒิตามมาตราที่อ้างอิง รวมถึงขั้นตอนการดำเนินการเลือก

กำหนดวาระการดำรงตำแหน่งของกรรมการ ก.ขป. ผู้ทรงคุณวุฒิ รวมถึงข้อกำหนดเกี่ยวกับการดำรงตำแหน่งต่อเนื่องและเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง

กำหนดเหตุให้กรรมการ ก.ขป. ผู้ทรงคุณวุฒิพ้นจากตำแหน่งก่อนครบวาระ นอกเหนือจากการพ้นตามวาระปกติ เช่น ขาดคุณสมบัติ กระทำการที่เป็นเหตุให้ต้องพ้นจากตำแหน่ง

ก.ขป. มีอำนาจออกระเบียบหรือประกาศด้านบริหารงานบุคคลใน 9 เรื่อง ได้แก่ การคัดเลือก แต่งตั้ง วินัย สอบสวน เงินเดือน สวัสดิการ เครื่องแบบ รวมถึงการจ้างพนักงานราชการและลูกจ้างของสำนักงานศาลปกครอง

กำหนดให้การประชุมของ ก.ขป. นำบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องมาใช้บังคับโดยอนุโลม เพื่อให้การประชุมดำเนินไปอย่างถูกต้องตามกฎหมาย

การกำหนดตำแหน่งและเงินเดือนข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง ให้นำกฎหมายข้าราชการพลเรือนมาใช้โดยอนุโลม โดย 'ก.พ.' ในที่นี้หมายถึงคณะกรรมการข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง

อัตราเงินเดือนและเงินประจำตำแหน่งของข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง ให้นำบทบัญญัติกฎหมายว่าด้วยเงินเดือนข้าราชการพลเรือนมาใช้บังคับโดยอนุโลม

การบรรจุและแต่งตั้งข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง: รองเลขาธิการต้องผ่านประธานศาลปกครองสูงสุด ก.ศป. นายกรัฐมนตรี และโปรดเกล้าฯ ตำแหน่งอื่นเลขาธิการสำนักงานศาลปกครองเป็นผู้มีอำนาจ

การโอนข้าราชการเข้า-ออกฝ่ายศาลปกครองต้องได้รับความยินยอมของเจ้าตัวและทำความตกลงกับต้นสังกัด นับเวลาราชการเดิมต่อเนื่อง แต่ห้ามโอนข้าราชการการเมืองหรือผู้อยู่ระหว่างทดลองงาน

ข้าราชการฝ่ายศาลปกครองมีสิทธิได้รับบำเหน็จบำนาญตามกฎหมายกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการเช่นเดียวกับข้าราชการพลเรือน

สำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ต้องตรวจสอบและรับรองบัญชีการเงินของศาลปกครองและสำนักงานศาลปกครองทุกประเภท จากนั้นเสนอผลตรวจสอบตรงต่อสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา และคณะรัฐมนตรีโดยไม่ชักช้า

ก.บ.ศป. มีอำนาจออกระเบียบครอบคลุม 14 เรื่อง ได้แก่ งบประมาณ การเงิน สวัสดิการ เบี้ยประชุม วันทำงาน ตรา/สัญลักษณ์ การแต่งตั้งกรรมการ รวมถึงกำกับดูแลและยับยั้งการดำเนินการที่ไม่เป็นไปตามระเบียบ

เมื่อมีการพิจารณางบประมาณหรือการแต่งตั้งตุลาการ เลขาธิการสำนักงานศาลปกครองอาจขอชี้แจงต่อรัฐสภา สภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา หรือคณะกรรมาธิการที่เกี่ยวข้องได้หากได้รับอนุญาต

สำนักงานศาลปกครองต้องจัดทำรายงานผลการปฏิบัติงานประจำปีของศาลปกครองและสำนักงานศาลปกครอง เสนอต่อคณะรัฐมนตรี สภาผู้แทนราษฎร และวุฒิสภาปีละหนึ่งครั้ง

บทเฉพาะกาลของพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 ครอบคลุมมาตรา 94 ถึง 107 กำหนดบทเฉพาะสำหรับช่วงเปลี่ยนผ่านการจัดตั้งศาลปกครอง

กำหนดหลักเกณฑ์เฉพาะกาลสำหรับกรณีที่มีการจัดตั้งและเปิดทำการศาลปกครองในภูมิภาคตามมาตราที่กำหนด เพื่อให้การเปลี่ยนผ่านเป็นไปอย่างราบรื่น

ภายในระยะเวลาห้าปีนับแต่วันที่พระราชบัญญัติใช้บังคับ ห้ามนำบทบัญญัติบางส่วนมาใช้บังคับ เป็นการผ่อนปรนเพื่อให้ระบบศาลปกครองได้รับการจัดตั้งอย่างสมบูรณ์ก่อน

บทเฉพาะกาลสำหรับการแต่งตั้งตุลาการในศาลปกครองสูงสุดครั้งแรก กำหนดให้มีคณะกรรมการคัดเลือกประกอบด้วยผู้แทนจากหลายองค์กร ได้แก่ สำนักงาน กฤษฎีกา ศาลฎีกา อัยการ ก.พ. สภาทนายความ คณะนิติศาสตร์ และคณะรัฐศาสตร์

บทเฉพาะกาล: ให้คณะกรรมการคัดเลือกตุลาการในศาลปกครองสูงสุดดำเนินการคัดเลือกบุคคลที่มีคุณสมบัติเหมาะสมเพื่อแต่งตั้งเป็นตุลาการในศาลปกครองสูงสุดได้ไม่เกินยี่สิบสามคน

บทเฉพาะกาล: กำหนดให้ที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดที่ได้รับแต่งตั้งในระยะเริ่มแรกดำเนินการตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้

บทเฉพาะกาล: ในช่วงระยะเริ่มแรกจนถึงวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2544 ให้งดใช้บังคับบทบัญญัติบางส่วนของพระราชบัญญัตินี้เป็นการชั่วคราว

บทเฉพาะกาล: ผู้ที่โอนมาเป็นตุลาการหรือข้าราชการฝ่ายศาลปกครองซึ่งเป็นข้าราชการอยู่แล้วก่อนกองทุน กบข. ใช้บังคับและมิได้สมัครเป็นสมาชิก กบข. ให้ยังมีสิทธิได้รับบำเหน็จบำนาญตามกฎหมายบำเหน็จบำนาญข้าราชการ

บทเฉพาะกาล: ในระหว่างที่ยังไม่มีระเบียบหรือประกาศเกี่ยวกับการบริหารงานบุคคล ให้ดำเนินการไปพลางก่อนตามที่บัญญัติไว้

บทเฉพาะกาล: คดีที่มีลักษณะเป็นคดีปกครองซึ่งยื่นฟ้องหรืออยู่ระหว่างพิจารณาในศาลอื่นก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ ให้ศาลนั้นพิจารณาพิพากษาต่อไปจนคดีถึงที่สุด โดยไม่โอนมาศาลปกครอง

บทเฉพาะกาล: ก่อนที่สำนักงานศาลปกครองจะได้รับงบประมาณปกติ ให้ ก.ศป. จัดทำแผนงานเสนอคณะรัฐมนตรีเพื่อขอเงินอุดหนุนเป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินการและบริหารงานศาลปกครองในระยะเริ่มแรก